Büşra Arslantaş: Sayın Genel Sekreter, yeniden Türkiye'ye hoş geldiniz. Ve CNN TÜRK'ü tercih ettiğiniz için teşekkür ederiz. Sayın Genel Sekreter, bu zirve Avrupa'nın onlarca yılın en ciddi güvenlik sınamalarıyla karşı karşıya olduğu ve Orta Doğu'nunsa benzeri görülmemiş bir istikrarsızlık yaşadığı bir dönemde gerçekleşiyor. Tek cümleyle tarih Ankara zirvesini ne ile hatırlayacak?
Mark Rutte: Uygulama, taahhütlerimize uymak, bir sene önce verdiğimiz sözleri gerçekleştirmek. Para, savunma sanayi, bunlar. Ukrayna.
Büşra Arslantaş: Sayın Genel Sekreter, Türkiye bu tarihi zirveye NATO'nun en büyük 2. ordusuna sahip ülkesi ve hem Avrupa'ya hem Asya'ya uzanan tek müttefik olarak ev sahipliği yaptı. Ev sahibi olarak Türkiye'nin seçilmesi müttefiklere, ortaklara ve rakiplere aynı anda nasıl bir mesaj veriyor?
TÜRKİYE ÇOK İYİ EĞİTİMLİ ORDUYA SAHİP
Mark Rutte: Türkiye NATO'da 1952'den beri, katıldığınızdan beriki NATO kurulduktan birkaç sene sonra katıldınız. 75. yıl olacak yakın zamanda. Bir sonraki sene. Evet, bir sonraki sene 75 olacak. 74 sene şu an. Ve ordunuz çok iyi eğitime sahip. Çok büyük bir savunma temeline sahipsiniz.
Şirketler hem Türkiye için üretimde bulunuyor hem de NATO içerisindeki ve NATO dışındaki birçok ülke ihracat yapıyor. Ve bu ülkenin önemini anlamak çok önemli. Harita üzerindeki konumu ve NATO'daki konumu ile size ihtiyacımız var. Ülke olarak, askeri olarak ihtiyacımız var ve bu bölgede neler oluyor çok iyi anlıyorsunuz.
Büşra Arslantaş: Aslında buradan devam etmek istiyorum. Çünkü NATO ilk kez Savunma Sanayi Forumu'nda hükümetleri ve savunma sanayini bir araya getirdi. Bugün yayınlanan bildirgede de 50 milyar doların üzerinde yeni savunma tedariği ve savunma sanayi üretim kapasitesinin genişletileceği açıklandı. Sizce Türkiye'nin savunma sanayi bu fırsattan ne kadar pay alabilecek?
Mark Rutte: Tam olarak Türkiye ne kadar bilmiyorum ama Türkiye birçok anlaşmaya dahil. Mutabakat zaptlarında geçtiğimiz iki gün içerisinde imzalanan özellikle de dün büyük bir sektör etkinliği vardı ve bu da aslında sizin sadece büyük şirketlere sahip olduğunuz değil aynı zamanda orta ölçekli, küçük ölçekli birçok şirkete sahip olduğunuz, birlikte çalıştıkları ve aynı zamanda Hollanda, Belçika, Norveç gibi ülkelerle birlikte çalıştığını görüyoruz. Hem de Atlantik'in ötesinde Amerika Birleşik Devletleri'yle.
Büşra Arslantaş: Sayın Genel Sekreter, hepimiz zirve bildirgesini gördük ve kamuoyuna yapılan açıklamaları dinledik. Ancak siz kapalı kapılar ardındaki tüm görüşmelere başından sonuna kadar tanıklık ettiniz. Bugünkü bildiri üzerinde uzlaşmaya varmak ne kadar zordu ve kapalı kapılar ardında en çetin şekilde tartışılan konular nelerdi?
TOPLANTIDA SAYGI VE SEVGİ HAKİMDİ
Mark Rutte: Çok iyi konuşmalardı. Ilıman konuşmalardı. Saygı doluydu. Sevgi doluydu. Bu yüzden zor değildi. Bu insanlar birbirlerini biliyorlar, tanıyorlar, seviyorlar ve savunma harcamalarını arttırmamız gerektiğini biliyorduk. Amerika Birleşik Devletleri ile eşit olmak için. Amerika Birleşik Devletleri'nin savunmaya bizden çok daha fazla harcaması adil değil. Hem Kanada hem Avrupa savunma konusunda daha çok şey yapmalı. Ukrayna'yı da güçlü şekilde tutmalıyız. Ve bugün de o odada şunu hissettim. Bazen tartışmalar olabiliyor, konuşmalar olabiliyor. Bu liderle, şu liderle, birbirleriyle tartışabiliyorlar ama sonunda bir araya geliyoruz. Çok büyük bir birliktelik vardı orada.
Büşra Arslantaş: Peki, bizzat tanıklık etmiş biri olarak görüşmelerde tartışmalar gördüğünüzü de söylediniz. Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Başkan Trump'ın zirvenin sonucunun şekillenmesindeki rollerini nasıl değerlendirirsiniz?
CUMHURBAŞKANI ERDOĞAN'I UZUN YILLARDIR TANIYORUM
Mark Rutte: Cumhurbaşkanı Erdoğan çok önemli. Zirvenin organizasyonuna yardımcı oldu. İkili bir ziyaret vardı Başkan Trump'tan Cumhurbaşkanı Erdoğan'a ki Cumhurbaşkanı Erdoğan'ı 2010'da Hollanda'ya başbakan olduğunda tanıdım. Birbirimizi çok uzun sürelerdir tanıyoruz. Ve benim ne yapacağımı biliyor, ben onun ne yapacağını biliyorum. Birbirimizin motivasyonlarını biliyoruz. Birbirimize güveniyoruz. Bu yüzden tüm amaçları yerine getirmede önemli bir noktadalar. Başkan Trump da aynı şekilde. Başkan Trump dedi ki: "Mark, NATO'ya olan taahhüdüm yerinde. Ama diğer ülkeler Amerika'dan çok daha az para veriyorken çok zor. Lahey'de bunu çözdük. Taahhütlerimizi verdik. Avrupa'da ve Kanada'da savunma harcamalarını artırdık. Artık bunları gerçekleştiriyoruz. Bu 10 yıllık bir proje ve daha 1. yılda %5'in %4'üne ulaşabildik. Yani hali hazırda takvimin önündeyiz.
Büşra Arslantaş: Sayın Genel Sekreter, bugün yayınlanan bildirge 5. maddeye ve ittifakın birliğine olan bağlılığı yeniden teyit ediyor. Ancak bugün bile Başkan Trump, NATO müttefiki Danimarka'nın bir parçası olan Grönland'ın Amerika Birleşik Devletleri'nin kontrolüne geçmesi gerektiğini bir kez daha yineledi. Bu tek başına bile ittifakın birliği ve güvenliği konusunda ciddi soru işaretleri doğurmuyor mu? NATO'nun birlik mesajının yalnızca bir slogandan ibaret kalmamasını sağlamak için ne yapacaksınız?
TRUMP'IN GRÖNLAND KONUSUNDA HAKLI OLDUĞU NOKTALAR VAR
Mark Rutte: Bunu Başkan Trump ve ben Davos'ta konuştuk ve kendisi kesinlikle şu konuda haklı. Rusya ve Çin gittikçe Arktik'e daha fazla erişime sahip oluyor. Bu yüzden Davos'ta konuştuğumuz ve anlaştığımız şuydu. NATO için ki Amerika Birleşik Devletleri'ni de dahil ediyor bu. Kanada'yı da dahil ediyor ve Avrupa'daki beş ülke Arktik bölgesine komşu olan birlikte çalışarak NATO müttefikleri olarak Rusya ve Çin'e bölgenin erişimine izin vermememiz ve Grönland konusunda da üçlü bir konu var. Amerika Birleşik Devletleri, Grönland ve Danimarka birlikte çalışarak aynı fikirde olmalarını sağlamak. Örneğin Amerika Birleşik Devletleri daha fazla yatırım yapabilir, farklı sistemler kurabilir Grönland'a. Grönland'a bağımsız olursa ya da anayasal pozisyonu değiştirilirse Danimarka'dan, bu yatırımlar hala orada kalacak. Ve bu yüzden bunlar konuşuldu. Ben bunun bir parçası değilim ama bence iyi gidiyor diye düşünüyorum.
Büşra Arslantaş: Son olarak zamandan tasarruf etmek adına sorularımı birleştireceğim. Türkiye'deki NATO desteğini ve savunma duruşunu daha da güçlendirmeye yönelik yeni planlar masada mı? Önümüzdeki dönemde ilave tedbirler, yeni kabiliyetler veya yeni konuşlandırmalar beklemeli miyiz? Aynı şekilde meslektaşlarımın birçoğu bu zirveyi takip etmek istedi. Ancak bu fırsatı bulamadı. Onlara vermek istediğiniz mesaj nedir?
Mark Rutte: Evet, ilk soruyla ilgili. Düzenli olarak NATO'da bunu konuşuyoruz. Tam olarak nerede askerlerinizi en iyi konuşlandırabilirsiniz veya merkezlerinizi, bölgesel merkezlerinizi kurabilirsiniz. Türkiye'de çok büyük bir rol oynuyor burada. Çünkü bunların birçoğuna el sahipliği yapıyorsunuz. Gazetecilere gelince genel olarak basın özgürlüğüne yönelik NATO olarak görüşümüz net. Demokrasi sadece seçim serbestliğiyle, aynı zamanda basın özgürlüğüdür ve protesto özgürlüğüdür hükümetlere karşı ve gazetecilerin de her toplantıya şahsi olarak katılabilmesi çok önemli.
