İklim değişikliği artık yalnızca bir çevre sorunu değil; insanların ne kadar yaşayacağını, hangi hastalıklarla karşılaşacağını ve sağlık sistemlerinin taşıyacağı yükü doğrudan belirleyen küresel bir krize dönüşmüş durumda. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), insan eliyle yaratılan iklim değişikliğini 21. yüzyılın en büyük sağlık tehditlerinden biri olarak tanımlarken, 2030-2050 döneminde yalnızca sıcak stresi, yetersiz beslenme, sıtma ve ishal nedeniyle yılda yaklaşık 250 bin ek ölüm yaşanabileceğini öngörüyor.
SICAKLIK İLE ÖLÜMLER ARTIYOR
İklim krizinin insan sağlığı üzerindeki etkilerinin başında aşırı sıcaklar geliyor. Yaşlılar, bebekler, hamileler, kronik hastalığı bulunanlar, açık alanda çalışanlar ve soğutma imkanına erişemeyen düşük gelirli insanlar yüksek risk altında bulunuyor. Avrupa'da 20-28 Haziran 2026 arasında yaşanan sıcak hava dalgasında Fransa’da 2 bin 25, Belçika’da yaklaşık bin 200 ve Hollanda’da yaklaşık 480 ek ölüm bildirildi. Lancet Countdown’ın 2025 küresel raporuna göre ise sıcaklığa bağlı ölüm oranı 1990’lardan bu yana yüzde 23 arttı ve yıllık ölümler 546 bine ulaştı.
KİRLİ HAVA MİLYONLARCA CAN ALIYOR
Fosil yakıtların çıkarılması ve yakılması sonucu ortaya çıkan ince partikül maddeler ve diğer kirleticiler, kalp damar hastalıklarından akciğer rahatsızlıklarına kadar geniş bir sağlık yükü oluşturuyor. DSÖ'ye göre hava kirliliği her yıl yaklaşık 7 milyon erken ölümle ilişkilendiriliyor. Orman yangınları da büyüyen sağlık krizinin bir başka cephesini oluşturuyor. Lancet Countdown’ın raporuna göre 2024 yılında yangın dumanından kaynaklanan ince partikül madde kirliliği yaklaşık 154 bin ölümle ilişkilendirildi. Sıcaklık ve yağış düzenindeki değişimler sivrisinek ve kene gibi hastalık taşıyıcılarının yayılım alanlarını etkilerken, kuraklık ve seller temiz suya erişimi zorlaştırıyor; gıda üretimindeki kayıplar ise yetersiz beslenme riskini artırıyor.
TÜRKİYE’DE TEHLİKE BÜYÜYOR
Türkiye verileri de iklim krizinin etkilerini gözler önüne seriyor. Lancet Countdown’ın Türkiye değerlendirmesine göre 2024 yılında insanlar sıcak hava dalgasının yaşandığı ortalama 33 güne maruz kaldı. Türkiye'de hava kirliliği de ağır bir sağlık bilançosu yaratıyor.Temiz Hava Hakkı Platformu’nun Kara Rapor 2025 çalışmasına göre yalnızca 2024 yılında 62 bin 644 ölüm PM2.5 kirliliğine atfedildi. Bu rakam 30 yaş üstü ölümlerin yaklaşık yüzde 13’üne karşılık gelirken, partikül madde kirliliğinin yıllık ekonomik maliyetinin yaklaşık 138 milyar dolar olduğu hesaplandı. Rapora göre Türkiye'de hiçbir ilin yıllık ortalama hava kalitesi DSÖ'nün belirlediği temiz seviyesinde yer almıyor.
COP31’DE SAĞLIK ÇAĞRISI
Büyüyen sağlık bilançosu üzerine Türkiye’den Temiz Hava Hakkı Platformu ile birlikte 74 uluslararası sağlık, bilim, çevre ve insan hakları örgütü COP31 öncesinde ortak çağrı yaptı. Aralarında Sınır Tanımayan Doktorlar, Lancet Countdown, Avrupa Halk Sağlığı Birliği, Küresel İklim ve Sağlık İttifakı, 350.org ve Türk Tabipleri Birliği’nin de bulunduğu kurumlar, insan sağlığının iklim politikalarının merkezine alınmasını talep ediyor.
[email protected]
Kaynak: Web Özel
