Anayasa Mahkemesi, boşanan eşe verilen yoksulluk nafakasının "süresiz" olmasını öngören Türk Medeni Kanunu'nun 175. maddesi hükmünü oy çokluğuyla iptal etti. Ancak karar hemen uygulanmayacak; yürürlüğe girmesi 9 ay ertelendi.
Mevcut sistemde "süresiz nafaka", nafakanın mutlaka ömür boyu ödeneceği anlamına gelmiyor. Nafaka alan kişinin yeniden evlenmesi, taraflardan birinin ölmesi gibi durumlarda nafaka kendiliğinden sona eriyor. Nafaka alan kişinin yoksulluğunun ortadan kalkması veya evliymiş gibi birlikte yaşaması gibi durumlarda ise mahkeme kararıyla nafaka kaldırılabiliyor.
Adalet Bakanı Akın Gürlek ise bugün yaptığı açıklamada "...Anayasa Mahkemesinin, Türk Medeni Kanunu’ndaki "süresiz nafaka" düzenlemesine ilişkin verdiği iptal kararını adalet ve hakkaniyet ilkeleri adına son derece kıymetli buluyoruz. Bir tarafı ömür boyu adil olmayan bir yükümlülük altında mağdur etmeyen, hakkaniyete uygun yeni yasal düzenlemeyi yüce Meclisimizin takdirine sunacağız..." ifadesini kullandı.
Peki bu 'süresiz nafaka'nın kaldırılması kararı ne anlama geliyor ve vatandaş bu karardan nasıl etkilenecek? Hali hazırda nafaka alan kişiler bu karardan etkilenecek mi? Avukat Mert Yalçın, Tgrthaber.com Özel Haber Şefi Bengü Sarıkuş'un sorularına cevap verdi.
Yalçın, mevcut nafaka alanların haklarının değişmeyeceğini vurgularken, 9 ay boyunca mevcut sistemin devam edeceğini bu sürede yeni bir yasal düzenleme yapılması beklendiğini hatırlattı. Yeni düzenlemede nafakanın süresi; evlilik süresi, yaş, çalışma durumu ve ekonomik koşullara göre belirlenebilecek. İşte detaylar...
Antalya 12. Aile Mahkemesi, 2025'te baktığı bir davada, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 175. maddesinde hüküm altına alınan yoksulluk nafakasının "süresiz olması"na ilişkin düzenlemenin iptali için AYM'ye başvurdu. Anayasa Mahkemesi, boşanan eşe süresiz nafaka verilmesine ilişkin düzenlemeyi oy çokluğuyla iptal etti. Mevcut uygulamada nafakanın "süresiz" olması gerçekten de "ömür boyu kesin olarak ödeneceği" anlamına mı geliyor? Hangi durumlarda bu nafaka kendiliğinden kalkıyor veya mahkeme kararıyla sonlandırılabiliyor?
Avukat Mert Yalçın: Hayır. Türk Medeni Kanunu'nun 175. maddesine göre “süresiz” ifadesi otomatik olarak ömür boyu ödeme anlamına gelmez. Buradaki “süresiz” kavramı mahkemenin nafaka için bir bitiş tarihi belirlememesidir. Ama bu şekilde süresiz olarak belirlenmiş nafaka bazı hallerde kendiliğinden sona erebilir veya mahkeme kararı ile kaldırılabilir:
NAFAKA HANGİ HALLERDE KALDIRILIR?
TMK M.176’ya göre alacaklı tarafın yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümü hâlinde nafaka kendiliğinden kalkar. Alacaklı tarafın evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürülmesi hâlinde talep edilirse mahkeme kararıyla kaldırılabilir.
Türk Medeni Kanunu'nun "yoksulluk nafakası" başlıklı 175. maddesi, "Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan mali gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir. Nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz." deniyor. Maddede "kusuru daha ağır olmamak koşuluyla" ifadesi yer alıyor. Uygulamada mahkemeler tarafların kusur oranlarını ve "yoksulluğa düşme" kriterini nasıl belirliyor?
Bahsedilen kanuna göre nafaka alabilmek için: talep eden tarafın daha ağır kusurlu olmaması gerekir. Mahkemeler nafaka kararı verirken; boşanma sebebini (aldatma, şiddet, terk vb.), tarafların olaylardaki etkisini yani kusur durumunu dikkate alır.
Yoksulluğa düşme kriteri ise kişinin asgari geçimini kendi gelir ve malvarlığıyla sağlayıp sağlayamadığıdır.
Mahkemeler bunları değerlendirirken şunlara bakar:
-Gelir (maaş, kira, emekli aylığı)
-Çalışma kapasitesi (yaş, eğitim, meslek)
-Malvarlığı
-Fiili yaşam standardı. Yani burada fakirlik değil, yaşam standardını sürdürememe aranır.
"Süresiz nafaka" düzenlemesinin iptal edilmesi, halihazırda nafaka alan kişileri nasıl etkileyecek?
Avukat Mert Yalçın: AYM’nin iptal kararları geriye yürümez. Yani iptal kararı öncesi kesinleşmiş olan nafaka kararları bu değişiklikten etkilenmeyecek.
Ancak devam eden davalar için iptal kararı yürürlüğe girdiği tarihte uygulanır. Mahkeme, eğer iptal kararı doğrultusunda bir düzenleme yapılmazsa iptal edilen hükmü yok sayarak karar verir. Düzenleme yapılırsa düzenlemeye göre karar verir. AYM bugünkü iptal kararının yürürlüğe girmesini 9 ay ertelemiştir.
Kararın ardından yeni boşanma davası açacak tarafları nasıl bir süreç bekliyor?
Avukat Mert Yalçın: AYM iptal kararının yürürlüğe girmesi 9 ay ertelediğinden bu sürede mevcut hüküm uygulanmaya devam eder. Süre sonunda meclis bu konuda yeni düzenleme yaparsa yapılan yeni düzenlemeye göre ilerlenir. Ancak 9 ay zarfında meclis yeni düzenleme yapmaz ise iptal edilen hüküm yokmuş gibi karar verilecektir.
Pratikte bu durumdan en çok kimler etkilenecek? Örneğin; 25-30 yıl evli kalmış, hiç çalışmamış ve yaşından dolayı artık iş bulması imkansız olan bir kadın ile 1-2 yıl evli kalmış genç bir kadının alacağı nafaka süresi aynı mı değerlendirilecek?
Avukat Mert Yalçın: Halihazırda nafaka miktarları her olayın özelliklerine göre belirlenmektedir. İptal kararı sonrası ve yeni düzenleme yapılması halinde de yine hakkaniyet gereği her olayın özelliklerinin ayrı değerlendirilmesi esas olmalıdır. Aksi durum haksızlıklara yol açar.
Örneğin, 25–30 yıl evli, çalışmamış ve iş bulması da imkansız olan kadına yüksek ve mevcut durumda süresiz şekilde nafaka belirlenirken, iptal kararının yürürlüğe girmesi sonrası ise uzun süreli olarak belirlenebilir.
1–2 yıl evli genç çiftte ise mevcut durumda diğer şartlar da var ise düşük miktarlarda nafaka belirlenmesi söz konusuyken yeni düzenlemede nafaka ya çok kısa süreli belirlenir ya da çalışma imkanı varsa veya çalışıyorsa hiç bağlanmayabilir.
