Buterin, X'te paylaştığı yazıda Lean Ethereum'un tek seferlik bir güncelleme olmadığını, üç dört yıla yayılacak bir dizi iyileştirme olduğunu belirtti. Bunu Ethereum'un "üçüncü büyük evrimi" olarak niteleyen Buterin, protokolün neredeyse her önemli parçasının değişeceğini söyledi. Karşılaştırdığı birleşme, 2022'de ağı enerji yoğun madencilikten uzaklaştırmıştı.
Yazı, haziran sonunda Ethereum araştırmacılarının Berlin'de yaptığı toplantının ardından geldi. Güncellenen plan, Ethereum Foundation araştırmacısı Justin Drake'in şubatta tanıttığı ve 2029'a kadar yedi ağ yükseltmesini içeren taslak yol haritası strawmap üzerinde yayımlandı. Buterin, yıl içinde beklenen Hegota yükseltmesinin muhtemelen ağın son "Lean öncesi" hard fork'u olacağını, bu yıldan sonraki neredeyse her adımın dönüşümün parçası olacağını ekledi.
YENİ DEPOLAMA KATMANI ÜCRETLERİ 10 KAT DÜŞÜREBİLİR
Ethereum'un kurucusu Buterin, veri depolamadaki değişikliği "planın tek başına en yıkıcı bölümü" olarak tanımladı. Ethereum bugün, token bakiyelerinden borsa sözleşmelerine kadar tüm durum verisini bakımı pahalı tek bir biçimde tutuyor. Plan, bu sistemi en karmaşık uygulamalar için korurken daha basit olanlara yeni ve daha ucuz bir katman ekliyor. Hiçbir uygulama taşınmaya zorlanmayacak ancak Buterin, yeni sisteme göre yeniden tasarlanan bir tokenin işlem ücretlerinin 10 kattan fazla düşebileceğini, geçişin "çok uygun maliyetli" olacağını söyledi. Örnek olarak, yeni katmanın 2030'da eskisine göre 50 kat daha fazla veri tutabileceği bir tabloyu anlattı.
KUANTUM GÜVENLİĞİ ETHEREUM'DA ÖNCELİĞE YÜKSELDİ
Buterin, kuantum güvenliğinin "önem sıralamasında çok yükseldiğini" belirtti. Endişe, gelecekteki kuantum bilgisayarların bugünün blok zincirlerini koruyan kriptografiyi kırabilmesinden kaynaklanıyor. Yol haritası, bu mümkün hale gelmeden önce her savunmasız bileşenin değiştirilmesini öngörüyor. Buterin, en acil işin katman 2 ağlarının düşük ücretlerini korumak için dayandığı geçici veri deposu blobları kuantuma dayanıklı hale getirmek olduğunu söyledi ve bu çalışmanın aylardır sürdüğünü aktardı.
Gizlilik de benzer bir ağırlık kazandı. Buterin, gizliliğin "artık sonradan akla gelen bir unsur olmaktan çıkıp birinci sınıf bir hedef" hâline geldiğini vurguladı ve yeni özelliklerin baştan gizli işlemler düşünülerek tasarlandığını söyledi. Bu tutum, vakfın Kohaku cüzdan çerçevesi gibi girişimlerle yürüttüğü çabanın devamı olarak öne çıkıyor. Yol haritasının beş "kuzey yıldızı" hedefi arasında, üçüncü taraf uygulamalara bırakılmadan doğrudan temel katmana yerleştirilen özel ETH transferleri de bulunuyor.
ETHEREUM SANAL MAKİNESİ RISC-V İLE DEĞİŞEBİLİR
Ağdaki her uygulamayı çalıştıran yazılım ortamı Ethereum Sanal Makinesi'nin (EVM) ötesine geçme hedefini de Buterin yineledi. İki alternatif hesaplama biçimi olan RISC-V ve leanISA'yı en olası halefler olarak gösterse de bu sonucun "hâlâ çok uzak" olduğunu kabul etti. İdeal olarak ağın tümüyle yeni motor üzerinde çalışmasını, mevcut EVM'in ise eski uygulamalar çalışmaya devam etsin diye çeviri katmanı olarak kalmasını istiyor. Buterin'e göre daha verimli bir motor, işlemlerin geçerliliğini matematiksel olarak kanıtlamayı çok daha ucuz, gizlilik özelliklerini uygulamalara gömmeyi ise daha kolay hale getirecek.
RISC-V fikri, Buterin'in Nisan 2025'te ilk kez önermesinden bu yana tartışılıyor. Arbitrum'un ardındaki çekirdek geliştirici Offchain Labs, geçen kasım WebAssembly'nin (WASM) daha iyi bir seçim olduğunu savunmuştu. Ancak WASM, Buterin'in cumartesi sıraladığı adaylar arasında yer almadı.
ÜÇ DÖRT YILLIK TAKVİM TARTIŞMA YARATTI
Plana yönelik başlıca eleştiri, takvimin uzunluğuna odaklandı. Ödemelere odaklı katman 1 ağı Tempo'nun arkasındaki araştırmacı Dankrad Feist, planı övse de üç dört yıllık takvimi fazla yavaş buldu ve yapay zekânın yükseltmeleri bir yıl içinde tamamlamaya yardımcı olabileceğini savundu. Kripto analisti Ignas Fiodorovas da planı desteklerken Ethereum Foundation'ın geçmişteki gecikmelerine dikkat çekerek yükseltmeleri belirtilen sürede sunma kapasitesine kuşkuyla baktı. Fiodorovas'a göre yol haritasında eksik kalan tek önemli özellik, düşen piyasada değer kaybını sürdüren Ethereum (ETH) için geliştirilmiş tokenomiydi.
Yazı, Ethereum Foundation'ın kadrosunun yaklaşık yüzde 20'sine denk gelen 54 kişiyi çıkardığı ve bütçesini yüzde 40 azaltmayı hedeflediği bir yeniden yapılanmanın hemen ardından geldi. Son aylarda Hsiao-Wei Wang ve Tomasz Stanczak gibi yöneticiler ayrılırken protokol katkıcıları Tim Beiko ile Barnabé Monnot da mayısta vakıftan ayrıldı. Buterin yazısını, vakfın daralan odağını tanımladığı sansüre direnç, açık kaynak, gizlilik ve güvenlik ilkelerine atıfla "Ethereum CROPS'tur" diyerek bitirdi. Ethereum, son işlemlerde yaklaşık 1.780 dolar seviyesinde bulunuyordu.
