İran, Washington ile varılan geçici barış anlaşmasının ardından Hürmüz Boğazı üzerinde kontrol tesis etmeye çalışırken, boğazdan geçen gemilerden "sigorta ücreti" alma hakkını saklı tuttuğunu bildirdi.
Financial Times’ın gördüğü ve denizcilik sektörü yöneticileri arasında dolaşıma sokulan belgede, İran’ın Basra Körfezi Boğaz Otoritesi (PGSA), "tüm gemilerin PGSA tarafından onaylanmış geçerli bir sigorta poliçesine sahip olması gerektiğini" belirtti.
Söz konusu sigortanın şimdilik "ücretsiz" sağlanacağı kaydedilirken, mayıs ayında kurulan kamu kurumu PGSA’nın "gelecekte sigorta ücretleri getirme hakkını saklı tuttuğu" ifade edildi. Belgede, bu ücretlerin ilgili sigortacı tarafından belirleneceği aktarıldı.
60 GÜN ÜCRET ALINMAYACAK
ABD-İran barış anlaşması kapsamında Tahran, dünya petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz akışının yaklaşık beşte birinin geçtiği kritik su yolunda trafiğin savaş öncesi seviyelere dönmesine izin vermeyi ve 60 gün boyunca geçiş için ücret almamayı kabul etmişti.
Sigorta ücreti uygulamasının devreye alınması, denizcilik sektöründe İran’ın boğazdan geçiş için gemilere ödeme zorunluluğu getirecek yeni bir rejim kurmaya çalıştığı yönündeki endişeleri güçlendirecek. Bu durumun, Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi ve uluslararası sularda serbest geçiş hakkıyla çelişeceği değerlendiriliyor.
Adının açıklanmasını istemeyen bir İranlı yetkili, "Mutabakat zaptının metni açık. Mutabakatın yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 60 gün boyunca gemi trafiği herhangi bir ücret tahsil edilmeden yürütülecek." dedi.
FARKLI SEÇENEKLER MASADA
Yetkili, bu sürenin ardından İran ve Umman’ın "muhtemelen hizmet sağlanması ve güvenli geçişle ilgili ücretleri içerecek" bir format üzerinde anlaşacağını söyledi. Ayrıntıların İran ve Umman arasında henüz netleşmediğini belirten yetkili, "Metinde bunun bölge ülkeleriyle istişare içinde yapılacağı belirtiliyor." ifadelerini kullandı.
Hürmüz Boğazı’nın batı tarafında karasuları bulunan Umman daha önce geçiş ücreti almayacağını açıklamıştı. Ancak konuyla ilgili bilgi sahibi bir kişi, Umman’ın çevresel önlemler ile kılavuzluk ve güvenliği kapsayan "geliştirilmiş seyrüsefer yönetimi" gibi hizmetler için "yasal ücretleri" değerlendirdiğini aktardı.
UYARI ATEŞİ
İki kaynağa göre İran, cuma günü boğazdaki gemilere uyarı ateşi açtı.
Kaynaklardan biri, Tahran’ın gemilere telsiz yayını yaparak, İsrail’in Lübnan’dan çekilmesi, deniz ablukasının tamamen kaldırılması ve Amerikan güçlerinin ayrılmasının İran ile ABD arasındaki anlaşmanın temel koşulları olduğunu duyurduğunu belirtti. Yayında, bu koşullar yerine getirilene kadar Hürmüz Boğazı’nın kapalı kalacağı ifade edildi.
Aynı yayında, "Tüm gemilere, kendi emniyet ve güvenlikleri için Hürmüz Boğazı’na yaklaşmamaları talimatı verilmiştir. Bu emri dikkate almayan her gemi hedef alınacaktır." denildiği aktarıldı.
Tahran daha önce boğazdan geçiş için gemilerden kripto para cinsinden 2 milyon dolar ücret alacağını açıklamıştı. Ne İran ne de ABD, BM Deniz Hukuku Sözleşmesi’ne taraf.
ÖN ANLAŞMADA NE YAZIYOR?
Geçici ABD-İran anlaşmasının şartlarına göre Tahran’ın, "Hürmüz Boğazı’nda gelecekteki yönetim ve denizcilik hizmetlerini tanımlamak" üzere Umman ve diğer Körfez ülkeleriyle görüşmeler yapması gerekiyor. Anlaşmada, sonucun "geçerli uluslararası hukuk ve kıyı devletlerinin egemen haklarıyla uyumlu" olması gerektiği belirtiliyor.
İran’ın boğaz üzerindeki etkisi, iki taraf arasındaki görüşmelerin en tartışmalı başlıklarından biri haline geldi. Süreçte İran’ın nükleer programının sona erdirilmesine ilişkin gerilimler ile İsrail ve Hizbullah arasında Lübnan’da yaşanan çatışmalar da öne çıkan başlıklar arasında yer alıyor.
Kurulmasının ardından PGSA, ABD yaptırımlarına tabi tutuldu. Bu durum, Hürmüz Boğazı’ndan ne zaman güvenli şekilde geçebileceklerini belirlemeye çalışan gemi işletmecileri açısından yeni bir belirsizlik yarattı.
ROTAYI İRAN BELİRLİYOR
PGSA belgesinde, gemilerin boğazdan geçerken izlemesi gereken rota da koordinatlarıyla birlikte yer aldı. Buna göre gemilere İran kıyılarına yakın bir deniz yolu önerildi.
Belgelerde, "Bu rotadan sapılması ya da alternatif güzergahların kullanılması kesinlikle yasaktır ve ihlal olarak değerlendirilecektir." ifadeleri kullanıldı.
Armatörlerin, İran tarafından belirlenen rota ya da çatışma sırasında bazı gemilerce kullanılan Umman kıyısına yakın güzergah dışında başka rotaları kullanmakta isteksiz davrandığı belirtiliyor. Bu isteksizlikte, İran’ın su yolunun ortasına mayın yerleştirmiş olabileceği yönündeki endişeler etkili oluyor.
BUGÜN GEÇİŞLER AZALDI
Perşembe günü Körfez’den çıkmak isteyen gemilerde yoğunluk yaşanmasına rağmen, cuma sabahı trafik zayıf seyretti. Son ABD-İran anlaşması, İsrail’in Lübnan’a yönelik saldırıları nedeniyle baskı altında kaldı.
Uluslararası Denizcilik Örgütü, bazıları 100 günden uzun süredir Körfez’de mahsur kalan denizcilerin bölgeden çıkarılması için insani koridor üzerinde çalışmayı sürdürdüğünü açıkladı.
IMO Genel Sekreteri Arsenio Dominguez, "Ayrıca tüm geçişlerin olası mayınlar dahil her türlü tehlikeden arındırılmış şekilde yapılmasını sağlamak için gerekli güvenlik garantilerini topluyoruz." dedi.
