İran’ın yurt dışında bulunan ve uzun yıllardır erişemediği milyarlarca dolar olarak iddia edilen varlıkları, ülkenin ekonomik geleceği açısından kritik önem taşımaya devam ediyor. Tahran yönetimi, farklı ülkelerde dondurulan varlıklarının toplam değerinin en az 100 milyar dolar olduğunu savunurken, uluslararası uzmanlar ise bu rakamın daha düşük seviyelerde olabileceğini belirtiyor.
DONDURULMUŞ VARLIKLAR NEDİR?
İran Devrimi sonrasında başlayan siyasi ve ekonomik gerilimler nedeniyle bazı İran varlıkları onlarca yıldır dondurulmuş durumda bulunuyor. Dondurulmuş varlıkları bir ülkenin, şirketin ya da kişinin sahip olduğu ancak çeşitli hukuki, siyasi ya da ekonomik nedenlerle kullanamadığı para, altın, yatırım fonu, banka mevduatı veya diğer finansal kaynaklar olarak tanımlayabiliriz.
Bugün bloke edilmiş fonların önemli bölümü, son yıllarda İran’ın petrol ihracatından elde ettiği gelirlerden oluşuyor. Özellikle Çin, Hindistan, Güney Kore ve Japonya gibi Asya ülkelerine yapılan petrol satışları karşılığında ödenen milyarlarca dolarlık tutarlar, ABD yaptırımları nedeniyle İran’ın kullanımına açılamadı.
Bu durumun temelinde ise Trump’ın attığı adımlar bulunuyor. Trump yönetimi, Barack Obama döneminde imzalanan İran nükleer anlaşmasından çekilmiş ve İran’a yönelik kapsamlı ekonomik yaptırımları yeniden yürürlüğe koymuştu. Bu kararın ardından İran’ın petrol gelirlerinin önemli bir bölümü uluslararası bankacılık sistemi içerisinde bloke edildi.
“İran’ın merkez bankası rezervleri nominalde 34 milyar civarında. Erişilebilir kısmı bunun da altında. Böyle bir tabloda 12-24 milyarlık taze döviz girişi merkez bankasına nefes aldırır. Paralel piyasaya müdahale eder, riyal bir miktar toparlar. Ama asıl belirleyici nakit değil. Asıl belirleyici anlaşmanın kendisi. Yani gerilimin düşmesi, Hürmüz’ün açılması, petrol satışı yaptırımının askıya alınması.”
‘BUNUN KÖKÜ BÜTÇE AÇIĞININ PARA BASARAK KAPATILMASI’
“Enflasyon tarafında etki yüzeysel. İran’da enflasyon yüzde 40 seviyesinde” diyen Oral Toğa, “Bunun kökü bütçe açığının para basarak kapatılması. Tek seferlik döviz girişi İran parasını güçlendirip ithal enflasyonunu biraz yavaşlatır. Ama parasal kökü değiştirmez. Bütçe açısından da kritik bir nokta var. Dondurulmuş varlık tekrarlayan bir gelir değil. Tek seferlik bir stok. Bütçeye yazarsanız bir defa işinize yarar. Kalıcı rahatlama bu paradan değil, petrol gelirinin normalleşmesinden gelir” dedi. Toğa, şöyle devam etti:
“Uzun vadeye gelince kalıcılık düşük. Varlık serbestisi tek başına bir likidite olayı, büyüme getirmez. Kalıcı iyileşme için petrol gelirinin istikrarlı dönmesi lazım. Bankacılık bağlantısının kurulması lazım. Yatırım ve içeride mali disiplin lazım. Üstelik para kademeli veriliyor ve nükleer uyuma bağlı. Snapback riski masada. Haziran ortasındaki karşılıklı vuruşmalar da işin ne kadar kırılgan olduğunu gösterdi. Sonuç olarak kısa vadede gerçek ama mütevazı bir döviz yastığı. Geniş normalleşme tutmazsa şeker etkisi olur, sonra eski seviyeye döner.”
IRAK’TA 15 MİLYAR DOLARLIK ALACAK
İran’ın bloke edilmiş varlıklarının önemli bir bölümü de komşu Irak’ta bulunuyor. Yine iddialara göre Irak’taki İran kaynaklarının toplam değeri yaklaşık 15 milyar dolar seviyesinde. Irak, uzun yıllardır İran’dan elektrik ve doğalgaz satın alıyor. Özellikle enerji altyapısında yaşanan eksiklikler nedeniyle Bağdat yönetimi, İran enerji kaynaklarına önemli ölçüde bağımlı durumda bulunuyor.
Ancak ABD yaptırımları nedeniyle Irak’ın İran’a gerçekleştirmesi gereken ödemeler çeşitli mekanizmalarla engelleniyor. Washington yönetimi, İran’a nakit akışını sınırlandırmak amacıyla enerji ticaretinden kaynaklanan ödemelerin büyük bölümünü bloke etmiş durumda.
