Art arda yaşanan sıcak hava dalgalarının ardından Avrupa, “normalden daha sıcak” bir ağustos ayına hazırlanıyor.
Kıtanın büyük bölümü, son haftalarda sıcaklıkların 40°C’nin üzerine çıkmasıyla başa çıkmakta zorlanıyor; bu durum, Fransa ve İspanya’nın geniş kesimlerini harap eden ve yüz binlerce kişinin tahliye edilmesine yol açan orman yangınları için ideal koşullar yarattı.
Ancak yakıcı sıcaklardan çok ihtiyaç duyulan bir nefes alma ihtimali düşük görünüyor; zira ilk tahminler, yeni sıcak hava dalgalarının da mümkün olduğuna karşı uyarıyor.
Ağustosta Avrupa’da sıcaklar sürecek mi?
“Temmuz başında yayımlanan mevsimlik güncellemelerin tamamı, Avrupa genelinde ağustos ayının normalden daha sıcak geçmesi olasılığının ağır bastığını ve en güçlü, en güvenilir sıcaklık sinyalinin Akdeniz ile Güneydoğu Avrupa üzerinde yoğunlaştığını gösteriyor” diyor hava tahmin platformu WFY24 (kaynak İngilizce)’ün kurucusu Ioanna Vergini, Euronews Earth’e.
Bu tablo, İberya, İtalya, Yunanistan ve Balkanların bazı bölümleri gibi, sıcak hava dalgalarının sık tekrarlandığı “sıcak kümeleri” de kapsıyor.
Vergini, “Olağanüstü ısınmış Akdeniz kara üzerinde iz bırakıyor ve bu etki birçok yerde öğleden çok geceleri kendini gösteriyor” diye ekliyor.
WFY24’ün ağustosun ilk günlerine ilişkin tahminlerine göre Napoli, Barselona, Roma, Valensiya, Nice, Selanik, Split ve Atina’da her gece sıcaklık 20°C’nin üzerinde kalacak. Bu durum, özellikle kırılgan gruplarda şiddetli sıcak stresi riskini artırabilen “tropikal gece” olarak sınıflandırılıyor.
Daha kuzeyde bile kavurucu sıcaklıklar ufukta görünüyor. Birleşik Krallık Meteoroloji Kurumu (Met Office), termometrelerin yükselmesiyle birlikte ağustosta 35°C’lik zirvelerin beklendiği konusunda uyarıyor.
Uzun vadeli hava tahmininde, “Sıcaklıkların muhtemelen normalin üzerinde olacağı ve özellikle güneyde bazı dönemlerde sıcak hava dalgalarının ve bunaltıcı sıcakların mümkün olduğu” belirtiliyor.
Bilim insanları aşırı hava olaylarının arkasında iklim değişikliği olup olmadığını nasıl anlıyor?
Hava durumu ve iklim verilerindeki gelişmeler, bilim insanlarının sıcak hava dalgaları ve seller gibi aşırı olaylar üzerinde küresel ısınmanın etkisini değerlendirmesini kolaylaştırdı. Buna genellikle “aşırı olay atfı” deniyor.
El Niño gibi doğal etmenler de dahil olmak üzere birçok faktör birbiriyle etkileşim hâlinde olduğu için, aşırı olay atfı çalışmaları iklim değişikliğinin bir sıcak hava dalgasına doğrudan sebep olup olmadığını aramıyor; bunun yerine artan sıcaklıkların olayı nasıl etkilediğini inceliyor.
Genellikle, bir aşırı olayın günümüzde ne sıklıkta meydana geldiğiyle, insan kaynaklı iklim değişikliği olmayan bir dünyada ne sıklıkta yaşanmış olacağı karşılaştırılıyor.
Araştırmacılar ayrıca iklim değişikliğinin bir aşırı hava olayının özelliklerini nasıl değiştirdiğini de inceliyor; örneğin, bir sıcak hava dalgasının sera gazlarının ısıyı hapsetmesi nedeniyle daha da sıcak hale gelip gelmediğini.
Örneğin Dünya Hava Atfı girişiminin (WWA (kaynak İngilizce)) yaptığı hızlı bir atıf analizi, haziran sonlarında Avrupa’nın geniş bir kesimini kavuran en sıcak üç günlük dönemi incelemek için hem gözlenen hem de tahmin edilen sıcaklık verilerini kullandı.
Bilim insanları, gündüz en yüksek ve gece sıcaklıklarının, yalnızca 50 yıl önce, 1976’da bu mevsimde “neredeyse imkânsız” olacağını ortaya koydu. Analiz, 50 yıl önce yaşanacak benzer bir sıcak hava dalgasının geçen ayki dalgadan 3,5°C daha serin olacağını da ortaya koydu.
Bilim insanları, sahip olduğumuz veri birikimi ve iklim değişikliğine dair bilgi düzeyi sayesinde aşırı sıcaklar söz konusu olduğunda “yüksek güven” düzeyine sahip.
Dr Keeping, “Devam eden fosil yakıt emisyonları, insanların evlerinde, okullarında ve işyerlerinde yaşadıkları aksaklıkların doğrudan sorumlusu” diyor.
“Değişimin hızı ürkütücü. Avrupa’da her birkaç yılda bir sıcaklık rekorlarının kırıldığını görüyoruz. Bu yıl rekorlar arka arkaya aylarda kırıldı.”
Kasırga ve iri taneli dolu gibi hava kaynaklı tehlikeler için veriler daha eksik. Bu da bu olayların ne ölçüde ilişkilendirilebileceğini güvenle söylemeyi zorlaştırıyor.
Atıf çalışmaları, iklim kaynaklı aşırı hava olaylarının sonuçlarını ortaya koymak için de kullanılıyor.
Imperial College London, Birleşik Krallık Meteoroloji Kurumu ve Londra Hijyen ve Tropikal Tıp Okulu’nun yürüttüğü bir analizde, iki yakın tarihli sıcak hava dalgasının etkisini ölçmek için hava durumu verileri, iklim modelleri ve sıcak hava dalgaları sırasında görülen aşırı ölüm oranlarına ilişkin çalışmalar bir araya getirildi.
Araştırmacılar, gündüz en yüksek sıcaklıkların küresel ısınma olmasaydı 3°C ila 4°C daha düşük olacağını, bunun da 10 bin ek ölüme yol açtığını tahmin ediyor.
BM İklim Değişikliği İcra Sekreteri Simon Stiell, “Aşırı sıcaklar Avrupa genelinde rekorları altüst ediyor ve bilimin nedenine dair yanıtı son derece net: kömür, petrol ve gaz yakma bağımlılığının sebep olduğu iklim değişikliği kontrolden çıkmış durumda” diyor.
Aşırı hava olaylarını başka hangi faktörler etkiliyor?
Aşırı hava olaylarına ilişkin birçok haber, özellikle de sıcak hava dalgaları, nedenlerinden ziyade bunların ardındaki atmosferik düzenlere odaklanıyor.
Örneğin Fransa’nın meteoroloji kurumu Météo-France, mayıs ayında görülen 40°C’lik sıcaklıkları bir “ısı kubbesi” ile açıklamıştı.
Bu, üst atmosferde yüksek basınçlı bir sistem oluştuğunda, altındaki havanın aşağıya doğru inip sıkışması ve alt atmosferdeki sıcaklıkları yükseltmesiyle ortaya çıkıyor. Sıcak hava genleştiği için dışa doğru şişen ve ısıyı hapseden bir kubbe oluşuyor.
Normalde rüzgârlar yüksek basınç sistemlerini hareket ettirebiliyor; ancak ısı kubbeleri atmosferin çok üst katmanlarına kadar uzandığından, hava sistemi neredeyse hareketsiz hale geliyor.
Bununla birlikte, Ulusal Bilimler Akademisi Bildirileri (Proceedings of the National Academy of Sciences) dergisinde yayımlanan 2025 tarihli bir çalışma (kaynak İngilizce), 1950’lerden bu yana insan kaynaklı iklim değişikliği nedeniyle ısı kubbeleri ve seller gibi aşırı hava koşullarını kilitleyen atmosferik düzenlerin neredeyse üç katına çıktığını ortaya koydu.
İklim Central’ın 2023’te yaptığı bir analiz de, Meksika ve ABD’nin güneyinde sıcaklıkların 48°C’ye çıkmasına yol açan bir ısı kubbesinin (kaynak İngilizce) iklim değişikliği nedeniyle en az beş kat daha olası hale geldiğini gösterdi.
El Niño sıcaklıkları nasıl etkiliyor?
El Niño (İspanyolca “erkek çocuk”), aşırı hava olaylarını tetikleyebilen doğal bir olgu. Bu yılın başlarında ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi (NOAA), tropikal Pasifik’te El Niño koşullarının resmen başladığını duyurdu.
El Niño, Pasifik Okyanusu’nun doğu kesimlerinde deniz yüzeyi sıcaklıkları olağandışı derecede yükseldiğinde meydana geliyor ve genellikle tropik bölgeleri etkiliyor. Sıklıkla aşırı hava olaylarıyla ilişkilendirilse de uzmanlar, bunun küresel ısınmadan “dikkatleri dağıtmak” için kullanıldığı konusunda uyarıyor.
El Niño koşulları oluştuğunda Güney Amerika’da, özellikle Peru’nun kuzeyinde sel riski artıyor ve bu etki Doğu Afrika’nın bazı bölümlerine, Orta Asya’ya ve ABD’nin güneyine kadar uzanabiliyor. El Niño dönemlerinde kuraklık ve orman yangını riskleri de özellikle Avustralya’nın büyük kısmında, Güney Amerika’nın kuzeyinde ve Endonezya gibi Asya ülkelerinde yükseliyor.
Çoğu El Niño olayı, küresel ortalama sıcaklıkları geçici olarak yaklaşık 0,2°C artırdı. Bu, küresel yüzey sıcaklığını sanayi öncesi döneme kıyasla yaklaşık 1,3–1,5°C yükselten insan kaynaklı iklim değişikliği kadar güçlü değil.
2025 yılı, kayıtların tutulmaya başlanmasından bu yana en sıcak üçüncü yıl oldu; El Niño’nun yaşandığı 2016’dan bile daha sıcak geçti ve bunu, doğal olarak soğutucu etki yapan La Niña (İspanyolca “kız çocuk”) olgusuna rağmen başardı.
La Niña, genellikle alize rüzgârlarını güçlendirerek ve ekvator kuşağındaki Pasifik’te okyanusun derinliklerinden yüzeye daha soğuk su çekerek küresel sıcaklıkları düşürüyor. Aralıklarla meydana gelen bu olgu, El Niño’ya kıyasla genellikle daha uzun sürüyor.
Avrupa’da kavuran yazın arkasında azalan kirlilik mi var?
Avrupa’da yaz mevsiminin aşırı sıcak başlamasının ardından, önde gelen bazı haber kuruluşları art arda gelen sıcak hava dalgalarının azalan kirlilik seviyelerinden kaynaklandığını öne sürdü.
Bu iddia, sağcı popülist parti Reform UK’nin başkan yardımcısı Richard Tice tarafından da çevrimiçi ortamda paylaşıldı ve ülkenin net sıfır hedeflerine yönelik eleştirilerde kullanıldı.
İddia, bilim dergisi Geophysical Research Letters’ta yayımlanan ve en son sıcak hava dalgalarına ilişkin veri içermeyen bir çalışmaya dayanıyor.
Kirliliğin azalması, güneş ışığını emen ya da yansıtan aerosollerin soğutucu etkisini zayıflatabiliyor. Ancak Zürih ETH’den iklim bilimci Profesör Erich Fischer, Carbon Brief (kaynak İngilizce) sitesine, bu durumu Avrupa’daki sıcak hava dalgalarının nedeni gibi sunmanın “yanlış” olduğunu söylüyor.
“Sıcak hava dalgaları yüksek basınç sistemleri nedeniyle oluşuyor ve sera gazlarının yol açtığı ısınma sonucu, bugün 100 yıl öncesine kıyasla çok daha sıcak bir iklimde yaşandıkları için artık çok daha sık ve şiddetli” diye ekliyor.
“Çalışma, sera gazlarının yol açtığı yaz ısınmasının, hava kirliliğine neden olan aerosoller tarafından geçici olarak perdelenmiş olduğunu gösteriyor. Avrupa yazlarındaki ısınmanın gerçek boyutu, ancak hava kirletici aerosoller azaldıkça şimdi tam anlamıyla ortaya çıkıyor.”
