HABER MERKEZİ
Bugün Dünya Okyanus Günü. Ancak okyanuslar bu yılı, rekor sıcaklıklar, hızlanan deniz seviyesi yükselmesi, plastik kirliliği ve çöken deniz ekosistemlerinin gölgesinde karşıladı.
Dünya genelinde hükümetler fosil yakıt üretimini sürdürürken bilim insanları okyanusların artık gezegenin iklim yükünü taşıyamayacağı uyarısında bulundu.
Bu sene ikincisi yayımlanan 2026 Okyanus Bilimsel Değerlendirmesi, iklim krizinin denizlerde yarattığı yıkımın kritik eşiğe ulaştığını ortaya koyarken Türkiye’nin ev sahipliği yapacağı COP31 öncesinde Akdeniz ve Türkiye denizlerinin de ağır risk altında olduğu vurgulandı.
Mercator International’ın Dünya Okyanus Günü’nde yayımladığı 2026 Okyanus Bilimsel Değerlendirmesi, okyanusların iklim krizi, kirlilik ve insan faaliyetleri nedeniyle kritik bir eşikte olduğunu ortaya koydu. Rapora göre deniz seviyesi yükselmesi 2012-2025 yılları arasında yılda 4,2 milimetreye ulaştı ve önceki on yıllara kıyasla neredeyse iki kat hızlandı. Haziran 2025’te dünya okyanuslarının yüzde 20’si güçlü deniz ısı dalgalarının etkisi altında kaldı. Mercan resiflerinin yüzde 84,4’ü beyazlamaya neden olacak şiddette ısı stresine maruz kaldı. 14 ülkeden 29 uzmanın katkısıyla hazırlanan rapor, okyanusların artık gezegenin iklim yükünü taşıyan temel sistemlerden biri hâline geldiğini ortaya koydu. Gezegenin biriktirdiği fazla ısının yüzde 90’ının okyanuslar tarafından depolandığı belirtilirken okyanus karbon yutağının son yıllarda büyümeyi durdurduğu vurgulandı. Rapora göre okyanuslar son on yılda insan kaynaklı karbon emisyonlarının yüzde 29’unu absorbe etti ancak bu kapasite giderek sınırına yaklaştı.
Raporda, insan kaynaklı baskıların okyanus ekosistemlerini geri dönüşü zor bir kırılma noktasına sürüklediği de belirtildi. Küresel CO₂ emisyonları 2025 yılında 38,1 milyar ton ile rekor seviyeye ulaştı. Aynı yıl 130 milyon ton plastik atık üretildi ve milyonlarca ton plastik okyanuslara karıştı. Küresel deniz buzu alanı ise 32,1 milyon kilometrekareyle 1982’den bu yana kaydedilen en düşük ikinci maksimum seviyeye geriledi.
ETKİN KORUMA YOK
Rapora göre 1685 denizel tür şu anda yok olma tehlikesiyle karşı karşıya bulunuyor. Mercan resifleri deniz tabanının yalnızca yüzde 0,2’sini kaplamasına rağmen tüm deniz türlerinin yaklaşık yüzde 25’ine ev sahipliği yapıyor. Bilim insanları, mercan sistemlerindeki çöküşün küresel balıkçılık ve gıda güvenliği açısından zincirleme sonuçlar yaratacağı uyarısında bulundu.
Rapor, deniz koruma politikalarının ise mevcut yıkımın gerisinde kaldığını ortaya koydu. Okyanusların yaklaşık yüzde 10’u koruma alanı ilan edilse de yalnızca yüzde 3,2’si tam veya yüksek düzeyde etkin koruma altında bulunuyor. Büyük kıyı deniz koruma alanlarında faaliyet gösteren endüstriyel balıkçı gemilerinin yüzde 67’sinin ise kamuya açık şekilde takip edilemediği belirtildi. Derin deniz madenciliği faaliyetlerinin de yeni bir risk alanı oluşturduğu kaydedildi. Rapora göre dünya genelinde derin deniz mineral kaynakları için 31 aktif arama sözleşmesi bulunuyor.
FATURASI AĞIR
İklim krizinin denizler üzerindeki etkileri ekonomik ve insani krizleri de derinleştirdi. Rapora göre 2024 yılında tropikal fırtına ve sellerden kaynaklanan ekonomik zarar 212 milyar dolara ulaştı ve bir önceki yılın neredeyse iki katına çıktı. Jeopolitik gerilimler nedeniyle deniz sigortası maliyetleri 2021’den bu yana yüzde 21 artarak 39,9 milyar dolara yükseldi. 2025 yılında ise 8 bin 260 göçmen denizde yaşamını yitirdi.
