Siyasal iktisatçı İnan Mutlu, Türkiye ile Afrika ülkelerindeki yıllık gıda enflasyonunu karşılaştıran bir grafik yayımladı. Ülkelerin resmî istatistik kurumlarından derlenen son verilerin kullanıldığı grafikte Türkiye, yüzde 35,45’lik yıllık gıda enflasyonuyla açık ara ilk sırada yer aldı. Türkiye’yi yüzde 17,6 ile Libya, yüzde 17,52 ile Nijerya, yüzde 15 ile Etiyopya ve yüzde 14,7 ile Malavi izledi.
Mutlu, grafikle birlikte yaptığı paylaşımda şu ifadeleri kullandı:
“Tarıma en elverişsiz Afrika ülkelerinde bile gıda enflasyonu Türkiye’den çok daha düşük. Demek ki kader coğrafya değilmiş.”
TÜRKİYE’DE GIDA ENFLASYONU YÜZDE 35,45
Türkiye İstatistik Kurumunun haziran ayı verilerine göre, gıda ve alkolsüz içecek fiyatları geçen yılın aynı ayına kıyasla yüzde 35,45 arttı. Türkiye’de genel tüketici enflasyonu aynı dönemde yüzde 32,11 olarak gerçekleşirken gıda enflasyonu manşet enflasyonun 3,34 puan üzerinde kaldı.
Gıda ve alkolsüz içecekler grubunun yıllık enflasyona katkısı da 8,61 puan olarak hesaplandı. Başka bir ifadeyle yıllık enflasyonun yaklaşık dörtte birinden fazlası doğrudan gıda grubundan kaynaklandı.
Türkiye’de yıllık gıda enflasyonu mayısta yüzde 34,86 düzeyindeydi. Haziranda bu oran yüzde 35,45’e çıkarak yeniden hızlandı.
AFRİKA’DA EN YÜKSEK ORAN YÜZDE 17,6
Trading Economics tarafından ülkelerin resmî istatistik kurumlarından derlenen verilere göre, Afrika’daki en yüksek yıllık gıda enflasyonu yüzde 17,6 ile Libya’da ölçüldü. Libya’nın verisi Mayıs 2026 dönemine ait ve ülkenin İstatistik ve Nüfus Sayımı Bürosuna dayanıyor.
Nijerya’da gıda fiyatları haziranda yıllık yüzde 17,52 arttı. Verinin kaynağı Nijerya Ulusal İstatistik Bürosu olarak gösterildi.
Etiyopya’da mayıs ayı gıda enflasyonu yüzde 15, Malavi’de haziran oranı yüzde 14,7, Mozambik’te yüzde 13,35 ve Gambiya’da yüzde 12,33 olarak kaydedildi.
Buna göre Türkiye’deki yüzde 35,45’lik gıda enflasyonu, Afrika listesindeki en yüksek oran olan Libya’nın yaklaşık iki katına ulaştı.
MISIR’DA YÜZDE 5,4, GÜNEY AFRİKA’DA YÜZDE 1,9
Grafikte Türkiye ile birçok Afrika ülkesi arasındaki fark daha da belirginleşti.
Yıllık gıda enflasyonu Kenya’da yüzde 8,6, Somali ve Ruanda’da yüzde 8, Tunus’ta yüzde 7,1, Zambia’da yüzde 6,7, Mısır’da yüzde 5,4, Tanzanya’da yüzde 4,1 ve Güney Afrika’da yüzde 1,9 olarak ölçüldü.
Fildişi Sahili’nde oran yüzde 2,4, Uganda’da yüzde 2,6, Namibya’da yüzde 2,5, Fas’ta ise eksi yüzde 0,9 oldu.
Bazı Afrika ülkelerinde gıda fiyatları yıllık bazda geriledi. Son verilere göre Nijer’de gıda enflasyonu eksi yüzde 6,6, Çad’da eksi yüzde 5, Benin’de eksi yüzde 3,2, Togo’da eksi yüzde 2,8 ve Burkina Faso’da eksi yüzde 1,7 olarak kaydedildi.
GRAFİKTEKİ VERİLER AYNI AYA AİT DEĞİL
Karşılaştırmada önemli bir metodolojik ayrıntı da bulunuyor. Türkiye ve Afrika ülkelerinin tamamı aynı tarihte veri yayımlamadığı için kullanılan oranlar aynı aya ait değil.
Türkiye ve birçok ülkenin verisi Haziran 2026’yı gösterirken Libya, Etiyopya, Gambiya, Somali ve Güney Afrika gibi ülkelerde en güncel veri Mayıs 2026 dönemine ait. Cezayir ve Esvatini’nin son verileri ise Nisan 2026’yı gösteriyor. Bu nedenle grafik, aynı ayda yapılmış bire bir karşılaştırmadan çok ülkelerin son açıklanan yıllık gıda enflasyonu oranlarını bir araya getiriyor.
Ülkelerin tüketici sepetleri, gıda grubuna verdikleri ağırlıklar, veri toplama yöntemleri ve fiyat denetim politikaları da farklılık gösterebiliyor. Buna rağmen Türkiye ile listenin geri kalanı arasındaki yaklaşık 18 puanlık fark, gıda fiyatlarındaki artışın büyüklüğünü ortaya koyuyor.
COĞRAFYA TEK BAŞINA AÇIKLAMIYOR
Grafik, coğrafi veya tarımsal koşulların gıda enflasyonunu tek başına açıklamaya yetmediğine işaret ediyor. Gıda fiyatlarının seyri; döviz kuru, genel enflasyon beklentileri, enerji ve gübre maliyetleri, tarımsal verimlilik, ithalata bağımlılık, tedarik zinciri, piyasa yapısı ve uygulanan ekonomi politikalarından da etkileniyor.
Merkez Bankası, 2026’nın ilk dört ayında gıda fiyatlarındaki artışın yüksek gerçekleştiğini ve özellikle arz koşullarından etkilenen işlenmemiş gıda grubunun öne çıktığını bildirdi. Banka; uluslararası tarımsal emtia fiyatları, iklim şartları ve arz gelişmelerinin gıda enflasyonu üzerindeki önemini koruduğunu belirtti.
Merkez Bankasının haziran değerlendirmesinde sebze fiyatlarında düşüş ve işlenmiş gıda fiyatlarında yavaşlama beklendiği belirtilmesine rağmen yıllık gıda enflasyonu, baz etkisi ve geçmiş dönem fiyat artışlarının etkisiyle yüzde 35,45’e çıktı.
TÜRKİYE DÜNYADA İSE VENEZUELA VE İRAN'IN GERİSİNDE
Grafik yalnızca Türkiye ile verisi bulunan Afrika ülkelerini karşılaştırıyor. Bu nedenle Türkiye’nin dünya genelinde en yüksek gıda enflasyonuna sahip ülke olduğu sonucu çıkarılamıyor.
Küresel listede Venezuela ve İran gibi Türkiye’den daha yüksek oranların kaydedildiği ülkeler bulunuyor. Arjantin’de ise haziran ayı gıda enflasyonu yüzde 34,4 ile Türkiye’nin hemen altında yer aldı.
Bununla birlikte Türkiye, yayımlanan son veriler itibarıyla Afrika kıtasındaki verisi bulunan ülkelerin tamamını geride bırakarak listenin açık ara en yüksek gıda enflasyonuna sahip ülkesi oldu.
