İzmir’in en eski okullarından biri olan İzmir Mekteb-i İdadisi (İzmir Atatürk Lisesi) 140. yılını bu sene kutlamaktadır. Günümüzde Vilayet Konağı bitişiğinde olan eski İzmir Adliyesinin bulunduğu binada, 1886 yılı temmuz ayında eğitime başlayan okulun ilk müdür aynı zamanda tarih ve coğrafya öğretmeni olan Burhanzade Abdurrahman Hilmi Bey’dir.
5 senelik idadi mektebi olarak 120 öğrenci ile eğitime başlayan okulumuz, 1890’da 7 senelik idadi olmuştur. İkinci meşrutiyetten sonra Milli Eğitim Bakanı Emrullah Efendi zamanında sultani (lise) olmuştur.
İzmir Mekteb-i Sultanisi, Yunan işgaline karşı direniş hareketlerinde önemli bir işlev yüklenmiştir. İzmir Mektebi Sultanisi’nde yapılan işgal karşıtı toplantıya; Mekteb-i Sultanî Müdür Yardımcısı İsmail Habib Bey, Mekteb-i Sultanî öğretmenlerinden Mustafa Necati Bey, Vasıf Bey, Kemal Bey, Ahmet Naili Bey ve Matematik öğretmeni Nazmi Bey katılmıştır.
İşgalci Yunanlılar gözünde Mekteb-i Sultani, ‘Sabikalı’ bir okul durumuna gelmiştir. 1919 yılının aralık ayı başında, İzmir'in Mekteb-i Sultanisi Yunanlılar tarafından eğitim-öğretime ara verilmiştir. Boşaltılan, Mekteb-i Sultanisi, Yunan Adliye binası haline getirilmiştir.
İZMİR’İN KURTULUŞU SONRASI OKULUMUZ
Yunan işgali sırasında, Mekteb-i Sultani, Yunanlar tarafından adliye binası haline getirilmiş, Kurtuluş Savaşı sonrasında, Türk Hükümeti tarafından da bina, Türk Adliyesi olarak kullanılmaya devam etmiştir. İzmir Milli Eğitim Müdürlüğüne, 1911 yılı mezunumuz Vasıf (Çınar) Bey getirildi. O da kıymetli öğretmenlerden Başta Rıdvan Nafis (Edgüer) başkanlığında okulumuzda güçlü bir eğitim kadrosu atar. 1 Ekim 1922’de okulumuz kayıtlara başlar ve kayıtların çokluğu nedeniyle, Mekteb-i Sultani, Rumlar tarafından kız yatılı okulu olarak inşa edilmiş olan şimdiki binasına taşınmıştır.
Mekteb-i Sultani’den İzmir Erkek Lisesi’ne Evrilme;
Cumhuriyetin ilanından birkaç ay önce eğitim ve kültür sorunlarını görüşmek üzere toplanan ‘Birinci Heyet-i Milliye’de Sultanilerin liseye çevrilmesi ile liselerin bir ve ikinci devre kademeye ayrılmasına karar verildi. ‘Birinci Heyet-i Milliye’nin aldığı karar sonrasında İzmir Mekteb-i Sultanisi’nin adı ‘İzmir Erkek Lisesi’ olarak değiştirildi.
Okulun öğrencisi kalabalıklaşınca, 1936-1937 öğrenim yılında, İzmir’de ikinci bir lise açılır. İzmir Erkek Lisesi; ‘İzmir Birinci Erkek Lisesi’ adını almıştır. 1942 yılında ise Cumhurbaşkanı İsmet Paşa’nın istemiyle “İzmir Atatürk Lisesi” adını almıştır.
1968 yılında mezun olduğum ve de İAL Eğitim Vakfında görev almaktan gurur duyduğum İzmir’in en önemli lisesinin yaktığı ateşi anlatmaya haftaya devam edeceğim.
Saygılarımla.
08 Haziran 2026
Ahmet Gürel
