Londra'daki National Portrait Gallery (NPG), Britanyalı sanatçı Helen Cammock'un video yerleştirmesini, Winston Churchill'in 1943 Bengal kıtlığındaki rolüne ilişkin değerlendirmesi etrafında patlak veren tartışmanın ardından kaldırdı.
NPG, Cammock'un Persistence başlıklı eserini, portre sanatına refleksif bir yaklaşım getiren dokuz sanatçının yer aldığı bir proje kapsamında sipariş etmişti. Cammock'un işi ilk kez Eylül 2025'te Londra'daki müzede sergilenmiş ve Ağustos 2026'ya kadar açık kalması planlanmıştı.
Müze, eserin, National Portrait Gallery'nin başlıca tanınmış kişileri temsil etmesi ve yüceltmesiyle bilinen bir kurum olma konumuna meydan okuduğunu belirtmişti.
Sanatçının anlatıcı olduğu 40 dakikalık filmde Cammock, İngiliz devlet adamı Oliver Cromwell'in 1600'lerde İrlanda'daki askeri seferlerine değinerek onu Winston Churchill ile karşılaştırıyor. Cromwell'in, 'insanları kitlesel olarak aç bıraktığını, tıpkı Winston Churchill'in Hindistan halkını kasıtlı olarak aç bırakmasına benzer şekilde' yaptığını söylüyor.
Muhafazakâr The Telegraph gazetesi, 14 Haziran tarihli haberinde, videoda Churchill'e yapılan tek atıf olan bu yorumu yanlış diyerek sert biçimde eleştirdi.
Tartışmalar, tarihçi Andrew Roberts'ın, aralarında Churchill'in torunu Nicholas Soames'ın da bulunduğu 50 mevcut ve eski Lordlar Kamarası üyesinin imzaladığı açık bir mektupta eserin kaldırılmasını talep etmesiyle büyüdü.
Mektupta, ünlü Britanyalı başbakanın bu şekilde anlatılmasının 'ideolojik saiklerle yapılmış bir tirat' olduğu savunuldu.
Mektupta ayrıca, '[kıtlığın] Churchill tarafından Bengalilere kasıtlı olarak yaşatıldığı' suçlaması 'aşağılık ve iğrenç' diye nitelenerek, bunun tarihsel açıdan da 'gülünç' olduğu öne sürüldü.
Churchill'in biyograflarından Roberts, 1943 Bengal kıtlığının başlıca nedeninin bir tayfun olduğunu, Churchill hükümetinin durumu öğrenir öğrenmez bölgeye tahıl göndermek için önlemler aldığını savundu.
Ancak Hindistan'da yaklaşık 3 milyon kişinin ölümüne yol açan felakette Churchill'in rolü hâlâ tartışmalı.
Nobel ödüllü ekonomist Amartya Sen, 1981'de yayımlanan çalışmasında, kıtlığın gıda yokluğundan değil, Britanya'nın savaş harcamalarının körüklediği ve eşitsizlikler ile politika hatalarının ağırlaştırdığı fiyat artışlarından kaynaklandığını savunmuştu.
National Portrait Gallery başlangıçta, Cammock'un eserinin 'tarihsel ve güncel olaylara dair kişisel düşüncelerini yansıttığını' belirtmişti.
Açıklamada, 'Sanatsal ifade özgürlüğünü destekliyoruz; ancak galeride eserleri sergilenen sanatçıların dile getirdiği görüşleri mutlaka benimsediğimiz anlamına gelmez' denilmişti.
Bununla birlikte Turner Ödülü sahibi sanatçı, sonunda video yerleştirmesini kaldırmayı tercih etti. Galeri, kararına saygı duyduklarını belirterek, 'Tıpkı filmde söylenenlerden incinenlerin görüşlerini de dikkate aldığımız gibi' ifadesini kullandı.
Cammock, yaptığı açıklamada, 'Sanatçılar ve sanat kurumları üzerinde dış baskılara boyun eğmeleri; en iyi ihtimalle zararsız, en kötü ihtimalle suskun kalmaları yönünde muazzam bir baskı var' dedi.
'Ben bu baskıyı kabul etmiyorum. Fikir ve tarihleri sorgulamak, tartışmak ve araştırmak sağlıklı bir toplum için hayati; sanat da bunun ayrılmaz bir parçası' diye ekledi.
