Hürmüz Boğazı güvenliği, İran’ın CENTCOM öncülüğündeki Bahreyn toplantısını reddetmesiyle yeniden gerilim başlığına döndü. İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazem Gharibabadi, boğazın ABD Merkez Komutanlığı tarafından değil, İran’ın komutası altında tanımlandığını savundu. Açıklama, ABD’nin 12 ülkeyle Bahreyn’de düzenlediği bölgesel güvenlik diyaloğunun ardından geldi.
Gharibabadi, ABD öncülüğündeki askeri toplantının Basra Körfezi ve Hürmüz Boğazı için hukuki düzen kuramayacağını belirtti. İranlı diplomat, bölgesel güvenliğin yabancı askeri koalisyonlarla değil, komşu ülkelerin kendi aralarındaki düzenlemelerle sağlanması gerektiğini söyledi.
İran CENTCOM’un rolünü reddetti
Gharibabadi, X üzerinden yaptığı açıklamada ABD’nin bölgesel güvenlik çerçevesi kurma girişimini eleştirdi. İranlı yetkili, Batılı aktörlerin Basra Körfezi ve Hürmüz Boğazı için güvenlik düzeni dayatma çabasını meşru görmediğini ifade etti.
Tahran, uzun vadeli istikrar için ABD’nin bölgedeki askeri varlığının sona ermesini istiyor. Gharibabadi, güvenliğin müdahalelerin bitmesi, ABD’nin bölgeden çekilmesi, ülkelerin egemenliğine saygı gösterilmesi ve yeni jeopolitik gerçeklerin kabul edilmesiyle sağlanabileceğini savundu.
Hürmüz Boğazı güvenliği, İran açısından yalnızca deniz taşımacılığı meselesi olarak görülmüyor. Tahran, boğaz üzerindeki kontrol iddiasını egemenlik, caydırıcılık ve bölgesel denge aracı olarak kullanıyor.
Washington ise aynı geçişi uluslararası ticaret ve enerji akışının güvenliği üzerinden değerlendiriyor. ABD, boğazdaki serbest ticari geçişin kesintiye uğramamasını Körfez müttefikleriyle ortak öncelik olarak konumlandırıyor. ([centcom.mil][2])
Bahreyn toplantısına 12 ülke katıldı
CENTCOM, Bahreyn Savunma Kuvvetleri’nin ev sahipliğinde 1 Temmuz 2026’da bölgesel güvenlik diyaloğu düzenledi. Toplantıya CENTCOM Komutanı Amiral Brad Cooper başkanlık etti. Üst düzey askeri temsilciler Bahreyn, Mısır, Ürdün, Kuveyt, Lübnan, Umman, Katar, Suudi Arabistan, Suriye, Birleşik Arap Emirlikleri ve Yemen’den katıldı.
Toplantı, Orta Doğu’daki mevcut güvenlik ortamını ve savunma iş birliğini geliştirme seçeneklerini ele aldı. Katılımcılar, Hürmüz Boğazı üzerinden ticari akışın serbest kalmasına bağlılıklarını vurguladı.
CENTCOM, toplantının Suriye ve Lübnanlı askeri liderlerin ABD öncülüğündeki bölgesel savunma konferansına ilk kez katılması açısından önemli olduğunu bildirdi. Washington, bu katılımı bölgesel savunma iş birliğini genişletme girişimi olarak sundu.
Amiral Cooper, görüşmelerin bölgesel güvenlik ve istikrara dönük ortak taahhüdü gösterdiğini belirtti. CENTCOM, ABD ve bölgesel ortakların Orta Doğu’da en büyük aktif hava ve füze savunma şemsiyelerinden birini işlettiğini de vurguladı.
Deniz ticareti ve enerji akışı odakta kaldı
Hürmüz Boğazı güvenliği, küresel enerji piyasaları için doğrudan fiyatlama konusu olmaya devam ediyor. Boğaz, petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz sevkiyatında stratejik bir darboğaz niteliği taşıyor. Kriz dönemlerinde deniz trafiğine ilişkin her açıklama, enerji fiyatları ve navlun maliyetleri üzerinde hızlı etki yaratabiliyor.
Petrol fiyatları, Katar’daki ABD-İran dolaylı görüşmelerinde ilerleme sağlandığı haberleriyle geriledi. Brent vadeli kontratları 01.02 GMT itibarıyla 73 sent, yani yüzde 1,02 düşerek 70,84 dolara indi. WTI ham petrol 83 sent, yani yüzde 1,21 kayıpla 67,75 dolara geriledi.
Piyasalar, boğazdan geçişlerin sürdüğü ve diplomatik kanalın açık kaldığı senaryoda arz riskini daha düşük fiyatlıyor. Buna karşın İran’ın CENTCOM’u açık şekilde reddetmesi, jeopolitik risk priminin tamamen ortadan kalkmadığını gösteriyor.
Kpler verilerine dayanan haber akışı, 1 Temmuz’da Hürmüz Boğazı trafiğinin istikrarlı kaldığını ve 34 doğrulanmış geçiş kaydedildiğini aktardı. Trafiğin yönlere dengeli dağıldığı bilgisi, kısa vadede deniz akışının sürdüğünü gösterdi.
Hava savunma koordinasyonu genişliyor
CENTCOM, Orta Doğu’daki hava ve füze savunma koordinasyonunun da gündemde yer aldığını açıkladı. ABD ve bölge ülkeleri ocak ayında yeni bir Orta Doğu Hava Savunma koordinasyon hücresi kurdu. Hücre, bilgi paylaşımı, tehdit uyarıları ve acil durumlara yanıt başlıklarında çalışıyor.
Washington, bölgesel güvenliği entegre savunma mimarisi üzerinden güçlendirmeyi hedefliyor. İran ise aynı mimariyi ABD askeri şemsiyesinin genişlemesi olarak yorumluyor. Tarafların aynı güvenlik tablosunu farklı kavramlarla okuması, Hürmüz Boğazı güvenliği dosyasını teknik olmaktan çıkarıyor.
Bahreyn toplantısı, hava savunması, deniz ticareti ve bölgesel askeri koordinasyonu tek çerçevede topladı. İran’ın tepkisi ise Tahran’ın Körfez güvenliği konusunda dış aktör merkezli bir düzene karşı çıkmayı sürdüreceğini gösterdi.
Doha hattı gerilimi sınırlamaya çalışıyor
ABD ve İran, aynı hafta Katar’da dolaylı teknik görüşmeler yürüttü. Katar ve Pakistanlı arabulucular, Washington ve Tahran heyetleriyle ayrı toplantılar yaptı. Katar, görüşmelerde 14 maddelik mutabakat zaptıyla bağlantılı konularda pozitif ilerleme sağlandığını açıkladı. ([mint][3])
Görüşmeler, ABD ve İran arasındaki ateşkes düzenlemesini kalıcı barışa dönüştürme çabasının parçası olarak ilerliyor. İran tarafı, ABD’nin yükümlülük ihlallerini gündeme taşıdı. Tahran ayrıca Washington ile ihlalleri bildirmek ve tartışmak için bir iletişim kanalı kurulacağını belirtti.
Trump, Katar görüşmelerinde önemli ilerleme sağlandığını söyledi. Washington cephesi, müzakereleri nükleer program, deniz güvenliği ve bölgesel gerilim başlıklarıyla birlikte değerlendiriyor.
Hürmüz Boğazı güvenliği, bu nedenle diplomasi ile askeri caydırıcılık arasında sıkışıyor. Doha hattı teknik uzlaşı ararken Bahreyn hattı bölgesel savunma koordinasyonunu güçlendirmeye çalışıyor. İran’ın açıklaması, iki hattın aynı anda ilerlemesinin müzakere alanını daraltabileceğini gösteriyor.
Piyasalar geçiş rejimini izliyor
Enerji piyasası açısından ana soru, boğazda geçiş rejiminin nasıl tanımlanacağıdır. ABD ve Körfez ülkeleri serbest ticari akışı korumayı hedefliyor. İran ise rota ve güvenlik düzeninin kendi komutası altında şekillenmesi gerektiğini savunuyor.
Hürmüz Boğazı güvenliği konusunda ortak bir çerçeve oluşmazsa petrol fiyatlarında oynaklık yeniden artabilir. Geçişlerin kesintisiz sürmesi Brent ve WTI üzerindeki risk primini sınırlıyor. Ancak askeri toplantılar ve karşılıklı açıklamalar, piyasanın diplomatik süreci temkinli fiyatlamasına neden oluyor.
Sonuç olarak Gharibabadi’nin açıklaması, ABD öncülüğündeki bölgesel güvenlik düzenine açık bir itiraz niteliği taşıyor. CENTCOM’un 12 ülkeyle yaptığı Bahreyn toplantısı serbest ticari geçiş mesajı verirken İran, Hürmüz Boğazı güvenliği üzerinde komuta iddiasını koruyor. Petrol piyasası, Doha’daki müzakere kanalı ile Körfez’deki askeri koordinasyon arasındaki dengeyi izlemeyi sürdürecek.
