Çin’de geliştirilen yapay zeka modelleri, ABD’li rakipleriyle performans farkını daraltırken kullanım maliyetlerinin düşük olması sayesinde Amerikan şirketleri arasında daha fazla tercih edilmeye başladı.
DeepSeek ve Z.ai gibi Çinli şirketlerin son dönemde piyasaya sürdüğü modeller, birçok kullanıcı tarafından Anthropic ve OpenAI gibi ABD merkezli şirketlerin önde gelen yapay zeka sistemleriyle rekabet edebilir seviyede görülüyor.
Bu gelişme, ABD’deki birçok yapay zeka laboratuvarında en gelişmiş modeller için token fiyatlarının arttığı ve şirketlerin teknolojiyi kullanırken beklenenden yüksek maliyetlerle karşılaştığı bir dönemde yaşandı.
ABD ŞİRKETLERİNDE ÇİNLİ MODEL KULLANIMI ARTIYOR
Geliştiricilerin farklı yapay zeka modellerine erişmesini sağlayan OpenRouter verilerine göre, ABD şirketlerinin Çinli yapay zeka modelleri üzerinden kullandığı tokenların payı 8 Şubat’tan bu yana her hafta yüzde 30’un üzerinde kaldı. Bu oran bazı haftalarda yüzde 46’ya kadar yükseldi.
Önceki 12 aylık ortalama yüzde 11 seviyesindeyken, 2025’in ilk yarısında bu oran yüzde 4,5’e kadar gerilemişti.
Çinli açık kaynak ve açık ağırlıklı modellerin yükselişi, ABD yönetiminin en güçlü yapay zeka modellerini daha fazla düzenlemeye yöneldiği ve yurt dışından gelen alternatiflerin hızlı benimsenmesini nasıl sınırlayabileceğini değerlendirdiği bir döneme denk geldi.
Haziran sonunda OpenAI, hükümetin talebi üzerine yeni bir model setinin kullanıma sunulmasını sınırlayacağını açıklamıştı. Aynı ay Anthropic’in Mythos ve Fable modellerine yönelik ihracat kontrolleri de Trump yönetimi ile şirket arasındaki gerilimli sürecin ardından kaldırılmıştı.
MALİYETLER ŞİRKETLERİ ALTERNATİF ARAMAYA YÖNELTİYOR
Brookings düşünce kuruluşunda John L. Thornton Çin Merkezi’nde araştırmacı olan Kyle Chan, CNBC’ye yaptığı açıklamada, “Yapay zeka maliyetleri hızla artarken Çinli yapay zeka modelleri Amerikan şirketleri için özellikle cazip hale geliyor” dedi.
Chan, daha önce ABD’li şirketlerin modelden bağımsız şekilde yapay zeka kullanımını öncelediğini, şimdi ise maliyet konusunda daha dikkatli davrandıklarını ifade etti.
Şirketler yeni ürünler geliştirmek ve iç süreçlerde verimlilik sağlamak için yapay zeka modellerini kullanmaya çalışırken, mühendisler de giderek daha fazla açık kaynak ve açık ağırlıklı daha ucuz modelleri deniyor. Bu modellerin en yetkin örnekleri arasında Çinli şirketlerin geliştirdikleri öne çıkıyor.
Açık kaynak ve açık ağırlıklı modeller, yapay zeka sistemlerinin farklı bölümlerini geliştiricilerin incelemesine, kullanmasına ve bazı durumlarda değiştirmesine imkan tanıyor. Bu modeller, kodu ve iç işleyişi kapalı olan OpenAI, Anthropic ve Google’ın birçok amiral gemisi modelinden ayrılıyor.
LINDY, TRAFİĞİNİ CLAUDE’DAN DEEPSEEK’E TAŞIDI
Yapay zeka girişimi Lindy, haziran ayında trafiğinin tamamını Anthropic’in Claude modellerinden Çinli DeepSeek’e taşıdı. DeepSeek, 2025 başındaki dikkat çeken model çıkışıyla gündeme gelmiş, nisan ayında da yeni bir model yayımlamıştı.
Lindy Üst Yöneticisi Flo Crivello, CNBC’ye yaptığı açıklamada bu değişikliğin ardından maliyet eğrisinin sert biçimde aşağı indiğini söyledi. Crivello, kararın Lindy’ye birkaç ay içinde milyonlarca dolar tasarruf sağlayacağını belirtti.
Geliştiricilerin uygulama ve internet sitelerini yayına almasına ve çalıştırmasına imkan tanıyan Vercel’de de DeepSeek’in gateway token payı mayıs ve haziran ayları arasında yükseldi.
Z.AI MODELİ HIZLI BENİMSENDİ
Z.ai’nin GLM 5.2 modeli haziran ayında yoğun ilgiyle piyasaya sürüldü. Vercel’de agentic altyapıdan sorumlu Harpreet Arora, modelin 2026’da Vercel tarafından takip edilen modeller arasında en hızlı benimsenen model olduğunu söyledi.
Arora, GLM 5.2’nin piyasaya çıkışından sonraki ilk tam haftada günlük token hacminin yaklaşık 27 kat, modeli kullanan müşteri sayısının ise yaklaşık 80 kat arttığını belirtti.
“Burada işi fiyat yapıyor” diyen Arora, bir görevin en iyi modele ihtiyaç duymadığı durumlarda ekiplerin yeterince iyi olan en ucuz modele yönelmeye başladığını ve Çin’den gelen son model dalgasının bu tercihte öne çıktığını ifade etti.
OpenRouter’da veri ve analitik alanında çalışan Justin Summerville ise açık kaynak Çinli modellerin, Anthropic ve OpenAI’ın önde gelen modellerine göre yüzde 60 ila yüzde 90 daha ucuz olabildiğini söyledi.
PERFORMANS FARKI DARALIYOR
Çinli yapay zeka modellerinin performansı da artıyor. Brookings’ten Kyle Chan, bu modellerin ABD’li rakiplerinin maliyetinin çoğu zaman çok altında çalıştığını, buna karşın en üst seviye Amerikan modellerine yaklaştığını söyledi.
Chan, Çinli modellerin halihazırda en iyi ABD’li rakiplerinin yaklaşık 6 ila 9 ay gerisinde olduğunu tahmin etti.
Summerville ise yeni açık kaynak modellerin iyi performans gösterdiğini ve en karmaşık büyük dil modeli görevleri dışında birçok kullanım için yeterli hale geldiğini ifade etti.
GLM 5.2’nin yakından takip edilen bir agentic ölçütte Anthropic’in Opus 4.8 modelinin bir yüzde puan içinde yer aldığı ve bunu yaklaşık beşte bir maliyetle yaptığı belirtildi. Bazı araştırmacılar da GLM 5.2’nin bazı siber güvenlik ölçütlerinde önde gelen ABD laboratuvarlarıyla benzer performans gösterebildiğini değerlendirdi.
Lindy Üst Yöneticisi Flo Crivello da X’te yaptığı paylaşımda DeepSeek V4’e geçişin şirketin birçok temel kullanım alanında performansı artırdığını belirtti.
REGÜLE SEKTÖRLERDE DE SEÇENEK HALİNE GELİYOR
Regüle sektörlere yönelik yapay zeka ajan platformu LaunchLemonade’de Claude ve ChatGPT kullanım bakımından hâlâ önde yer alıyor. Ancak LaunchLemonade Kurucusu ve Üst Yöneticisi Cien Solon, GLM 5.2’nin platformdaki ilk beş model arasına girdiğini söyledi.
Solon, Z.ai ve Alibaba’nın Qwen modeli gibi Çinli modellerin belirli iş yüklerinde performans ve maliyet açısından cazip bir kombinasyon sunduğunu belirtti. Daha olgun yapay zeka stratejilerine sahip şirketlerin, teknik veya ticari açıdan anlamlı olduğu durumlarda bu modelleri kullanmaya daha istekli hale geldiğini söyledi.
Hugging Face Makine Öğrenimi Başkanı Yacine Jernite de şirketlerin kontrol edebilecekleri ve kendi ihtiyaçlarına uyarlayabilecekleri daha ucuz yapay zeka altyapılarına yönelme motivasyonunun arttığını belirtti.
Jernite, açık kaynak ve açık ağırlıklı modellerin mevcut durumu nedeniyle bunun çoğu zaman Çinli seçeneklerden yararlanmak anlamına geldiğini söyledi.
Jernite’ye göre kullanıcılar, fiyatı ve erişilebilirliği hızla değişebilen yüksek performanslı ancak pahalı ABD menşeli kapalı modeller ile maliyetleri kontrol etmek ya da kendi yapay zeka altyapılarına sahip olmak istediklerinde tek uygulanabilir alternatif haline gelen Çinli modeller arasında seçim yapmak zorunda kalma riskiyle karşı karşıya.
