Yaz mevsiminin etkisini artırmasıyla birlikte dondurma ve soğuk içecek tüketiminde de belirgin bir artış yaşanıyor. Fakat vücudumuz ani sıcaklık değişimlerine karşı çeşitli tepkiler verebiliyor. Bunlardan biri de soğuk yiyecek veya içeceklerin ardından gelişen kısa süreli baş ağrılarıdır. Özellikle dondurmanın ilk birkaç lokmasından sonra alın bölgesinde ya da şakaklarda hissedilen ani ve keskin ağrı, birçok kişinin yaşadığı yaygın bir durumdur. Halk arasında "beyin donması" olarak bilinen bu durum, tıbbi olarak soğuk uyaranına bağlı baş ağrısı olarak tanımlanır. Kısa sürmesine rağmen oldukça rahatsız edici olabilen bu durumun ortaya çıkış mekanizması ise oldukça dikkat çekicidir. Atlas Üniversitesi Hastanesi doktorlarından Nöroloji Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Meltem Can İke konuyla ilgili olarak önemli bilgiler verdi.
DONDURMA YEDİKTEN SONRA BEYİN GERÇEKTEN DONAR MI?
Halk arasında "Beyin Donması" olarak anılsa da gerçekte beynin donması gibi bir durum söz konusu değildir. Süreç, ağız damağının arka kısmının çok soğuk bir yiyecek ya da içecekle aniden temas etmesiyle başlar. Bu temas, damakta bulunan sinir uçlarının uyarılmasına neden olur.
Özellikle yüz bölgesinin duyularını taşıyan trigeminal sinir, bu uyarıyı beyne iletir. Beyin ise gelen sinyali bazen alın ya da şakak bölgesinden geliyormuş gibi yorumlar. Bu nedenle ağrı ağız içinde değil, başın ön kısmında hissedilir.
AĞRI NEDEN BİRDEN BAŞLAR?
Soğuk gıdalar, damak bölgesindeki kan damarlarının kısa sürede daralmasına yol açar. Ardından damarların yeniden genişlemesiyle birlikte sinirler uyarılır ve bu durum kısa süreli fakat yoğun bir baş ağrısını tetikleyebilir. Beyin donması çoğunlukla birkaç saniye içinde ortaya çıkar ve genellikle 20 ila 60 saniye arasında kendiliğinden kaybolur. Bazı durumlarda ise birkaç dakika boyunca devam ettiği görülebilir.
KİMLERDE DAHA SIK GÖRÜLÜR?
Beyin donması hemen herkeste ortaya çıkabilir ancak bazı kişilerde görülme ihtimali daha yüksektir. Özellikle dondurmayı çok hızlı tüketenlerde, buzlu içecekleri peş peşe içenlerde ve sıcak bir ortamdan çıktıktan hemen sonra aşırı soğuk gıdalara yönelenlerde risk artmaktadır. Ayrıca migren öyküsüne sahip kişilerde de bu durum daha sık yaşanabilmektedir.
Araştırmalar, migren hastalarının soğuk uyaranına bağlı baş ağrılarına daha yatkın olduğunu göstermektedir. Bunun nedeni ise migreni bulunan kişilerin sinir sistemi ve damar yapılarının ağrı uyaranlarına karşı daha hassas olabilmesidir.
Çoğu durumda hayır. Beyin donması geçici ve zararsız bir durum olarak kabul edilir. Beyinde kalıcı hasara yol açmaz, felç riskini artırmaz ve hafıza üzerinde olumsuz bir etkisi bulunmaz. Ancak baş ağrısı birkaç dakikadan uzun sürüyorsa, sık sık tekrarlıyorsa ya da görme kaybı, konuşma bozukluğu, kol veya bacaklarda güçsüzlük gibi belirtilerle birlikte ortaya çıkıyorsa farklı sağlık sorunlarının araştırılması gerekir. Bu gibi durumlarda bir sağlık kuruluşuna başvurulması önem taşır.
Ağrı başladığında endişeye kapılmaya gerek yoktur. Basit uygulamalar ağrının daha kısa sürede geçmesine yardımcı olabilir. Bunlar arasında:
• Soğuk yiyeceğin tüketimine kısa süre ara vermek,
• Dili damağa bastırarak bölgenin ısınmasını sağlamak,
• Ilık su içmek,
• Burundan yavaş ve düzenli nefes almak yer alır.
Basit önlemler sayesinde bu durumun ortaya çıkma ihtimali önemli ölçüde azaltılabilir. Dondurmayı küçük lokmalar halinde tüketmek, ağızda birkaç saniye beklettikten sonra yutmak ve buzlu içecekleri hızlı ve büyük yudumlarla içmemek en etkili korunma yöntemleri arasında gösterilmektedir.
Ayrıca uzun süre sıcak ortamda kaldıktan sonra aniden çok soğuk yiyecek ve içeceklere yönelmemek de fayda sağlayabilir. Aslında dondurma yerken yaşanan bu durum, beynin değil, damak bölgesindeki sinirlerin ve kan damarlarının ani soğuk uyaranına verdiği geçici bir tepkidir. Her ne kadar kısa süreli ve rahatsız edici olsa da çoğu zaman ciddi bir sağlık sorununun habercisi değildir.
