Miras konusu, çoğu zaman aile içinde hukuki belirsizliklerin yaşandığı hassas bir süreçtir. "Kardeşler arasında miras nasıl bölünür?", "Bir kardeş tüm mirası alabilir mi?" veya "Babam tüm malını kardeşime gizlice devretti, ne yapabilirim?" gibi sorular ülkemizde sıklıkla sorulur ve konu mahkemeye taşınır.
Aslında Medeni Kanun, bu tür anlaşmazlıkları çözmek için net kurallar koymuştur. Temel kural, çocukların mirastan eşit pay almasıdır; ancak bu kural her zaman mutlak değildir. Peki miras konusunda aile üyeleri arasında tartışma yaşanıyorsa konuyu nasıl çözebilirsiniz? Avukat Kortan Toygar, Tgrthaber.com Özel Haber Şefi Bengü Sarıkuş'un sorularını cevapladı. İşte miras paylaşım sürecinde haklarınızı korumak için bilmeniz gereken temel kurallar ve izlemeniz gereken yol haritası...
Türkiye’de miras paylaşımı hukuken nasıl işliyor?
Avukat Kortan Toygar: Türkiye’de miras paylaşımı, aksine bir vasiyetname veya miras sözleşmesi yoksa, öncelikle murisin (miras bırakanın) ölüm anındaki malvarlığı üzerinden ve Türk Medeni Kanunu’nun belirlediği kurallara göre yürür.
Miras paylaşımında “yasal mirasçılık” ile “vasiyet” arasındaki fark nedir?
Avukat Kortan Toygar:
Yasal mirasçılık
Miras bırakan herhangi bir vasiyetname bırakmamış veya miras sözleşmesi yapmamış ise, kanunun belirlediği “yasal mirasçılar” mirasa hak kazanır. Yasal mirasçılık, miras bırakanın kan bağına, evlilik bağına veya evlatlık ilişkisine dayanan mirasçılardır. Kanun, mirasçıları derece sistemine göre belirler. Eş, her derece ile birlikte belli oranlarda miras payı alır. Çocuklar ve eş varken anne, baba veya kardeşler mirastan pay alamaz.
Örneğin:
Eş + çocuklar varsa:
Sağ kalan eş: mirasın 1/4’ü
Çocuklar: kalan 3/4’ü eşit paylaşır.
Eş + anne-baba varsa:
Eş: 1/2
Anne ve baba: kalan 1/2’yi paylaşır.
Vasiyetname
Miras bırakan, vasiyetname ile malvarlığının nasıl paylaşılacağını belirleyebilir. Vasiyetname, kişinin ölmeden önce mirasının nasıl paylaşılacağını kendi iradesiyle belirlemesidir. Ancak bu özgürlük sınırsız değildir. Kanun, yasal mirasçıların haklarını korumak için vasiyetnameye hukuki sınırlar koymuştur. Bu sınırlar “saklı pay” olarak adlandırılır.
Bu nedenle miras bırakan: Tüm malvarlığını istediği kişiye bırakamaz.
Saklı paylı mirasçıların haklarını tamamen ortadan kaldıramaz.
Kardeşler arasında miras paylaşımında eşitlik zorunlu mudur, yoksa farklı durumlar söz konusu olabilir mi?
Avukat Kortan Toygar: Temel kural olarak kardeşler arasında eşit paylaşım, mirastan eşit oranda pay alma esasına dayanır. Cinsiyet ya da doğum sırası fark etmeksizin tüm çocukların yasal miras payı aynıdır. Ancak miras bırakan, hayattayken vasiyetname düzenleyerek veya mal paylaşımı yaparak bu dengeyi değiştirebilir. Yukarıda bahsetmiş olduğum saklı pay, kanunun miras bırakanın iradesine karşı bile koruduğu, yasal mirasçıların elinden alınamayacak asgari miras payını ifade eder. Çocukların saklı pay oranı, yasal miras paylarının yarısıdır (%50).
Anne veya babanın ölümü halinde
Örneğin:
Eş vefat etmiş,
Geride üç çocuk kalmışsa, kural olarak çocuklar eşit pay alır.
Ancak saklı pay hükümleri gözetilerek aşağıdaki durumlarda eşitlik bozulabilir:
Vasiyetname yapılmış olması,
Sağlığında yapılan bağışlar,
Mirasçılıktan çıkarma,
Mirastan feragat sözleşmesi,
Denkleştirme hükümleri,
Tenkis davaları.
Dolayısıyla fiili sonuç her zaman eşit paylaşım olmayabilir.
Bir kardeşin mirasın tamamını ya da büyük kısmını alması mümkün müdür?
Avukat Kortan Toygar: Belirli şartlar altında ve diğer kardeşlerin saklı paylarını ihlal etmeyecek şekilde mümkün olabilir:
Miras bırakanın iradesiyle
Miras bırakan, çocuklarından birine malvarlığının saklı paylar dışında kalan serbest tasarruf kısmını vasiyet edebilir. Bu durumda bir kardeş, diğer kardeşlerin saklı paylarını karşılamak şartıyla mirasın büyük kısmını alabilir.
Eğer bir çocuk anne-babasına veya yakınlarına karşı ağır bir suç işlemişse ya da aile hukukundan doğan yükümlülüklerini büyük bir kusurla yerine getirmemişse, miras bırakan onu haklı nedenlerle mirasçılıktan çıkarabilir. Bu durumda o kardeş hiç pay alamayabilir.
Diğer tüm kardeşler kendi istekleriyle mirastan feragat ederse veya paylarını o kardeşe devrederse, bir kardeş mirasın tamamını alabilir.
“Mirası önceden alma”, “bağış” veya “mal kaçırma” gibi durumlar nasıl çözülebilir?
Avukat Kortan Toygar: Miras bırakanın hayattayken malvarlığını çocuklarından birine devretmesi sıklıkla karşılaşılan bir durumdur. Kanun bu durumları iki ana başlık altında değerlendirir:
Miras bırakanın hayattayken çocuklarına çeyiz, iş kurma sermayesi veya ev alma gibi amaçlarla yaptığı karşılıksız kazandırmalar, kanun gereği mirasa mahsuben, yani mirastan düşülmek üzere yapılmış sayılır. Miras paylaşılırken, o kardeşin zamanında aldığı malın değeri hesaplanır ve miras payından düşürülür.
Örneğin:
Üç çocuk var.
Bir çocuğa 10 milyon TL değerinde bir daire verilmiş.
Ölüm sonrası paylaşımda bu husus dikkate alınabilir.
En çok karşılaşılan durumlardan biri de miras bırakanın, diğer çocuklarından mal kaçırmak amacıyla gerçekte bağışladığı bir evi ya da arsayı tapuda o kardeşe satılmış gibi göstermesidir. Bu durumda hukuki bir aldatmaca, yani muvazaa söz konusudur.
Bu durumda zamanaşımı süresi yoktur; miras bırakanın ölümünden sonra her zaman muris muvazaası nedeniyle tapu iptali ve tescil davası açılabilir.
Mahkeme satışın muvazaalı olduğuna karar verirse tapu iptal edilir ve mal, tüm kardeşler arasında yasal payları oranında yeniden tescil edilir.
Örneğin:
Baba, 20 milyon TL değerindeki taşınmazı oğluna 500.000 TL’ye satmış gibi gösterir. Gerçekte satış değil, bağıştır. Diğer mirasçılar bu durumda:
Miras bırakan, vasiyetname ile ya da ölmeden önceki son bir yıl içinde yaptığı bağışlarla diğer çocukların saklı payını ihlal etmişse, hakkı ihlal edilen kardeşler tenkis davası açarak saklı paylarının kendilerine nakden ödenmesini talep edebilirler.
Miras paylaşımında anlaşma sağlanamazsa süreç nasıl ilerliyor?
Avukat Kortan Toygar: Eğer kardeşler mirasın nasıl paylaşılacağı konusunda uzlaşamazsa süreç yargıya taşınır.
Sulh hukuk mahkemesinden veya noterden alınır. Mirasçıların kim olduğu belirlenir. Bu aşamada terekenin tespiti ile mirasçılar; taşınmazlar, banka hesapları, araçlar, şirket hisseleri, alacaklar ve borçlar üzerinde iştirak hâlinde hak sahibidir. Mirasçılar burada mirasın sulhen paylaşılması konusunda anlaşma yapabilir ve sözleşme imzalayabilir. Sözleşmenin noter ya da avukat huzurunda yapılması, ileride oluşabilecek anlaşmazlıkların önüne geçer.
1 Eylül 2023 tarihi itibarıyla ortaklığın giderilmesi davalarında arabulucuya başvurulması dava şartı hâline getirilmiştir. Bu nedenle paylı veya elbirliği mülkiyetine konu olan taşınmazlarda ortaklığın giderilmesi talebiyle dava açılmadan önce tarafların zorunlu arabuluculuk sürecini tamamlaması gerekmektedir. Arabuluculuk süreci tamamlanmadan dava açılması hâlinde mahkeme tarafından dava şartı yokluğu nedeniyle davanın usulden reddine karar verilir.
Arabuluculukta uzlaşma çıkmazsa kardeşlerden herhangi biri sulh hukuk mahkemesinde ortaklığın giderilmesi davası açabilir. Bu durumda hâkim öncelikle malların aynen bölünerek paylaştırılmasının mümkün olup olmadığına bakar. Eğer malın niteliği gereği bu mümkün değilse, örneğin tek bir daire varsa, mahkeme malın icra yoluyla açık artırmada satılmasına karar verir. Satıştan elde edilen para, masraflar düşüldükten sonra kardeşlere payları oranında nakit olarak dağıtılır. Ayrıca gerekmesi hâlinde yukarıda bahsi geçen tenkis, denkleştirme ve tapu iptali gibi davalar da açılabilir.
