TBMM Genel Kurulunda, kamuoyunda "12. Yargı Paketi" olarak bilinen Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi yapılan oylamayla kabul edilerek yasalaştı.
Yeni yasal düzenleme, yargı sisteminin işleyişini hızlandırmayı amaçlarken icra iflastan idari yargılama usullerine, ceza adaletinden noterlik hizmetlerine kadar çok sayıda alanda köklü değişiklikleri beraberinde getiriyor.
İCRA İHALELERİNDE MİRASÇILARA ÖNCELİK TANINIYOR
Kanun kapsamında İcra ve İflas Kanunu'nda yapılan değişiklikle, miras yoluyla edinilen ve mirasçılar dışında üçüncü kişilerin mülkiyet hakkının bulunmadığı taşınmazların ortaklığının satış suretiyle giderilmesi davalarında yeni bir artırma usulü uygulanacak. Bu kapsamda yapılacak açık artırmalarda birinci artırma, sadece malik olan mirasçılar arasında gerçekleştirilecek ve bu usul bir defaya mahsus olmak üzere hayata geçirilecek. Elektronik satış portalında yapılacak ilanlara ilişkin kuralların da yeniden belirlendiği düzenlemede, satış talep eden ve artırmaya katılmak isteyen alacaklının, en geç artırma süresinin bitiminden önceki iş günü mesai bitimine kadar icra dairesine müracaat etmesi durumunda, alacağının teminatı karşıladığı miktar kadar kendisinden teminat talep edilmeyeceği belirtilecek. Açık artırmalarda Hazine'nin teminat göstermekten muaf olduğu hususu da ilanda yer alacak. Teklif sınırlarının da netleştirildiği ilanda, elektronik satış portalında verilecek tekliflerin haczedilen malın muhammen kıymetinin yüzde 50'sini geçmesi şart koşulurken, ortaklığın giderilmesi satışlarında birinci artırmanın sadece mirasçılar arasında yapıldığı durumlarda muhammen kıymetin yüzde 100'ünü, ikinci artırmada ise yüzde 50'sini aşması gerekecek. İhalede en yüksek teklifi vermesine rağmen süresi içinde ödeme yapmayan alıcılar için de yaptırımlar devreye alınacak; alınan teminat iade edilmeyerek satış masraflarından düşülecek ve kalan kısım hak sahiplerine ödenecek. Ödemeyi yapmayan alıcının satış isteyen alacaklı olması halinde muhammen bedelin yüzde 10'u kendi alacağından mahsup edilecek, ortaklık giderilmesi ihalelerinde ise teminat paydaşlara payları oranında dağıtılacak. Ayrıca süresinde ödeme yapmayan alıcıya teklif ettiği bedelin yüzde 5'i oranında idari para cezası kesilecek.
NOTER BELGELERİ ELEKTRONİK ORTAMA TAŞINIYOR VE DANIŞTAY YAPISI KORUNUYOR
Noterlik Kanunu'nda yapılan düzenleme ile noterlik evrak ve defterlerinin adli merciler, cumhuriyet başsavcılıklar veya soruşturmaya yetkili resmi daireler tarafından incelenmesine olanak tanınıyor. Evrakın aslının talep edilmesi durumunda noter ilgili belgenin bir örneğini çıkarıp onayladıktan sonra kendisinde saklayacak ve aslını talep eden merciye iletecek. Onaylı örneğin istendiği durumlarda ise noter, evrakın aslını elektronik ortamda tarayıp güvenli elektronik imza ile imzalayarak ilgili merciye dijital olarak ulaştıracak. Elektronik gönderim imkanı bulunmayan hallerde ise onaylı fiziksel örnek gönderilecek ve bu işlemler için posta ile yol masrafları hariç hiçbir harç, vergi veya değerli kağıt ücreti tahsil edilmeyecek. Diğer yandan Danıştay Kanunu'nda yapılan değişiklikle, Danıştay'daki daire sayısının 10'a düşürülmesine yönelik 23 Temmuz 2026'da sona erecek olan süre 4 yıl daha uzatılarak 23 Temmuz 2030'a çekildi. Bu süre zarfında, boşalan her iki üyelik için tek bir üye seçilmesi uygulamasından da vazgeçilmiş olacak.
İDARİ YARGIDA TEK HAKİMLE GÖRÜLECEK DAVALAR GENİŞLETİLİYOR
Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun'da yapılan değişikliklerle, idare mahkemelerinde tek hakimle karara bağlanacak davaların kapsamı önemli ölçüde genişletiliyor. Düzenleyici işlemlere karşı açılanlar hariç olmak üzere, konusu 2026 yılı itibarıyla 486 bin lirayı aşmayan idari işlemlere karşı açılan iptal ve tam yargı davaları tek hakimle çözümlenecek. Öğrenciler hakkında tesis edilen uzaklaştırma ve ilişik kesme dışındaki disiplin cezaları, not tespiti, sınıf geçme, yurt, kredi ve burs işlemleri ile kamu görevlilerinin geçici görevlendirme, yolluk, lojman, izin ve uyarma cezalarına ilişkin davalar da tek hakim tarafından karara bağlanacak. Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının üyelerine verdiği ve mesleki faaliyeti sürekli veya geçici engellemeyen disiplin cezaları ile 65 yaşını doldurmuş muhtaç vatandaşlara aylık bağlanması kanunundan doğan davalar da bu kapsama dahil edilecek. Vergi mahkemelerinde de 486 bin lirayı aşmayan davalar tek hakim tarafından karara bağlanacak.
İSTİNAF VE TEMYİZ BAŞVURULARINA YENİ PARASAL SINIRLAR GETİRİLİYOR
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nda yapılan düzenlemeyle, bölge idare mahkemeleri ilk derece mahkemesinin karar sonucunu hukuka uygun bulup gerekçesini yanlış veya eksik bulursa, gerekçeyi değiştirerek istinaf başvurusunu reddedecek. Görevsizlik, yetkisizlik, reddedilmiş hakim gibi usul hataları bulunduğunda ilk derece mahkemesi kararını kaldırarak dosyayı geri gönderecek olan bölge idare mahkemesi, keşif, bilirkişi veya duruşma eksikliklerini kendisi de giderebilecek. İstinaf kanun yolu incelemesi neticesinde bölge idare mahkemesinin yeniden verdiği kararlar, tebliğden itibaren 30 gün içinde Danıştay'da temyiz edilebilecek. Ancak tek hakimle görülen davalar, Çiftçi Mallarının Korunması, Taşınmaz Mal Zilyedliği, Yabancılar ve Uluslararası Koruma kanunlarından kaynaklanan davalar ile yalnızca vekalet ücreti ve yargılama giderlerine ilişkin kararlarda temyiz yoluna başvurulamayacak. Konusu 270 bin lira ile 920 bin lira arasında kalan ve istinafta yeniden karar verilen vergi, tam yargı ve idari işlem davalarının temyiz edilmesine olanak tanıyan hüküm yürürlükten kaldırıldı. Kabul edilen önerge uyarınca, temyiz sınırının altında kalan davalarda ilk derece mahkemesi ile bölge idare mahkemesi kararı arasındaki hükmedilen tutar farkı 2026 yılı için 55 bin lirayı geçmiyorsa temyiz başvurusu yapılamayacak. Ayrıca tek hakim sınırındaki davalarda, bölge idare mahkemesinin yeniden verdiği kararlar, tutarlar arasındaki fark 55 bin lirayı aşsa dahi temyiz edilemeyecek. Adli Tıp Kurumu kanunundaki değişiklikle ise ihtisas kurulu başkan ve üyeliklerine atanacak kişiler için tıp veya diş hekimliğinde uzmanlık ya da doktora şartı getirilirken, görev süreleri 4 yıl olarak belirlendi.
HAKİM YARDIMCILIĞI SINAVLARI VE BİLİRKİŞİ CEZALARI DÜZENLENİYOR
Hakimler ve Savcılar Kanunu'nda yapılan Anayasa Mahkemesi iptal kararlarına uyumlu düzenlemelerle, hakim ve savcı yardımcılarının eğitim süreçleri detaylandırılıyor. Adaylara anayasa, insan hakları, ceza, özel hukuk, idare ve vergi hukuku gibi alanların yanı sıra gerekçeli karar yazımı ve duruşma yönetimi gibi konularda eğitim verilecek ve bu konulardan 100 puan üzerinden yazılı sınav yapılacak. Sözlü sınavda ise adayların mesleki yeterlilikleri, hukuki meseleleri kavrama kabiliyetleri ve Türkçeyi kullanma becerileri ölçülecek. Diğer bir düzenlemeyle, hakimlik ve savcılık mesleğinin gerektirdiği hukuki bilgiyle çözülmesi mümkün olan konularda bilirkişiye başvuran yargı mensuplarına uyarma cezası verilmesi kararlaştırıldı.
KANUNİ FAİZ HESAPLAMALARI YENİDEN ŞEKİLLENDİRİLİYOR
Anayasa Mahkemesinin iptal kararı doğrultusunda Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun'da yapılan değişiklikle, Türk Borçlar Kanunu ve Türk Ticaret Kanunu uyarınca faiz ödenmesi gereken ancak miktarı sözleşmeyle belirlenmemiş hallerde uygulanacak yıllık oran yeniden belirleniyor. Buna göre kanuni faiz oranı, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının önceki yılın 31 Aralık günü kısa vadeli kredi işlemlerinde uyguladığı reeskont oranının yüzde 80'i üzerinden hesaplanacak. 30 Haziran tarihindeki reeskont oranı ile önceki yılın sonundaki oran arasında 5 puan veya daha fazla fark bulunması durumunda ise yılın ikinci yarısı için 30 Haziran'daki oranın yüzde 80'i geçerli kabul edilecek. Ayrıca Türk Medeni Kanunu'nda yapılan değişiklikle, vesayet altındaki kişilerin taşınır ve taşınmaz mallarının satışı UYAP entegreli elektronik satış portalında açık artırmayla gerçekleştirilecek ve taşınmaz satışlarının geçerliliği vesayet makamının 10 gün içinde vereceği onama kararına bağlı olacak. Bu düzenleme, kanunun yayımı tarihinden 3 ay sonra yürürlüğe girecek.
IBAN MAĞDURLARINA CEZA İNDİRİMİ VE GENETİK VERİLERİN KORUNMASI
Türk Ceza Kanunu'nun nitelikli dolandırıcılık suçunu düzenleyen 158. maddesine eklenen fıkra ile kamuoyunda "IBAN mağdurları" olarak bilinen kişilere yönelik ceza indirimi getiriliyor. Dolandırıcılık suçlarına iştiraki, sadece kendisine veya başkasına haksız menfaat sağlamak amacıyla banka hesabı, kredi kartı veya ödeme araçlarına ait zorunlu bilgileri başkasına kullandırmakla sınırlı olan kişilerin cezaları yarı oranında düşürülecek. Diğer taraftan Ceza Muhakemesi Kanunu'nun genetik inceleme sonuçlarının gizliliğine ilişkin hükmünde yapılan değişiklikle, elde edilen verilerin kimlik bilgilerinden arındırılarak özel bir sisteme kaydedilmesi ve bir örneğinin dosyada delil olarak saklanması kararlaştırıldı. Bu veriler, kovuşturmaya yer olmadığı kararı, beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararlarının kesinleşmesiyle derhal, diğer durumlarda ise kararın kesinleşmesinden itibaren 20 yılın geçmesiyle cumhuriyet savcısı huzurunda imha edilecek. Kişiler, amaç ortadan kalktığında veya haklı bir gerekçe sunduğunda verilerin silinmesini hakimden talep edebilecek.
HAGB KOŞULLARINDA DENETİM VE KAPSAM DIŞI BIRAKILAN SUÇLAR
Ceza Muhakemesi Kanunu'ndaki hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) düzenlemesi de Anayasa Mahkemesinin iptal kararı doğrultusunda yeniden yapılandırıldı. Sanığa verilen ceza 2 yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası ise kasıtlı bir suçtan mahkum olmaması, yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varılması ve mağdurun veya kamunun zararının tamamen giderilmesi koşuluyla HAGB kararı verilebilecek. HAGB kararı verilen sanıklar 5 yıl süreyle denetime tabi tutulacak ve bu süreçte zaman aşımı duracak. Denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlenmemesi ve yükümlülüklere uyulması halinde davanın düşmesine karar verilecek. Yükümlülüklerin ihlali durumunda mahkeme hükmü açıklayacak ancak sanığın durumuna göre cezanın bir kısmının infaz edilmemesine veya ertelenmesine de karar verebilecek. Verilen HAGB kararlarına karşı istinaf ve sonrasında temyiz yoluna başvurulabilecek ve bu incelemeler usul ile esasa ilişkin hukuka aykırılıklar yönünden gerçekleştirilecek. HAGB kayıtları kendilerine mahsus özel bir sistemde saklanacak. İşkence, eziyet ve kamu görevlilerinin görevi sebebiyle işlediği kötü muamele suçlarında ise HAGB hükümleri kesinlikle uygulanmayacak. (AA)
