Karadeniz’deki saldırılar, Rusya kıyısında bulunan Hazar Boru Hattı Konsorsiyumu terminalindeki petrol sevkiyatını durdurdu. ASIA ve NISSOS IOS adlı iki tanker, 19 Temmuz Pazar günü yükleme işlemleri sürerken insansız hava araçlarıyla hedef alındı.
Konsorsiyumun açıklamasına göre ASIA’da çıkan yangın söndürüldü. CPC çalışanları ile yüklenici şirketlerin personeli arasında ölen veya yaralanan olmadı. Denize petrol sızıntısı tespit edilmezken iki tankerin de su üzerinde kaldığı bildirildi.
Saldırının sorumluluğunu henüz üstlenen olmadı. Ancak son olay, üç gün içinde aynı enerji koridorunda yaşanan üçüncü büyük saldırı dalgası olarak kayıtlara geçti. Karadeniz’de ticari gemileri hedef alan saldırılar, böylece doğrudan petrol arzını tehdit eden bir soruna dönüştü.
İki tanker yükleme sırasında vuruldu
ASIA ve NISSOS IOS, Novorossiysk yakınındaki CPC deniz terminaline ait tek noktadan bağlama tesislerinde petrol yüklerken hedef alındı. Saldırının ardından konsorsiyum bütün petrol yüklemelerini askıya aldı.
Önceki saldırılarda gemiler hasar görmesine rağmen terminaldeki genel yükleme faaliyetleri sürmüştü. Bu kez iki ayrı yükleme noktasında bulunan tankerlerin aynı anda hedef alınması, operasyonların tamamen durdurulmasına yol açtı.
Yüklemelerin ne zaman yeniden başlayacağı açıklanmadı. Tankerlerde oluşan hasarın boyutu, bağlama tesislerinin durumu ve güvenlik incelemelerinin ne kadar süreceği sevkiyat takvimini belirleyecek.
Karadeniz’deki saldırılar iki gün önce de aynı terminali hedef aldı
CPC terminalindeki son saldırı, bölgede yaşanan ilk olay değildi. ExxonMobil için petrol yüklemek üzere terminale gelen Suezmax sınıfı Nordic Zenith, 17 Temmuz Cuma günü iki insansız hava aracıyla vuruldu.
Gemide çıkan yangın söndürülürken 13 mürettebat yakındaki CPC gemileriyle tahliye edildi, dokuz kişi ise tankerde kaldı. Nordic Zenith yükleme programından çıkarıldı ve geminin terminale yanaşamayacak durumda olduğu açıklandı.
İki gün sonra ASIA ve NISSOS IOS’un yükleme sırasında vurulması, saldırıların terminal çevresindeki tesadüfi bir güvenlik riski olmaktan çıktığını gösterdi. CPC, iki olayda da saldırıyı gerçekleştiren tarafın kim olduğunu açıklamadı.
Karadeniz’deki saldırılar tahıl hattından petrole yöneldi
Gerilim, 16 Temmuz’da Karadeniz ve Azak Denizi’nde ticari gemilere yönelik karşılıklı saldırılarla tırmanmıştı. Ukrayna; beş petrol tankeri, bir gaz tankeri, üç kuru yük gemisi ve iki römorkörün de aralarında bulunduğu en az 11 Rus gemisini vurduğunu duyurdu. Rusya ise Odesa limanlarına yönelen bir insansız deniz aracı ile sürat teknesini hedef aldığını açıkladı.
Ukrayna Güvenlik Servisi aynı gün, Rusya’nın gölge filosuyla bağlantılı olduğunu ileri sürdüğü Louise 1 ve Banda adlı iki petrol tankerinin deniz dronlarıyla vurulduğunu bildirdi. Tarafların çatışma sahasına ilişkin açıklamaları bağımsız kaynaklarca bütünüyle doğrulanamadı.
Karşılıklı saldırıların ilk etkisi tahıl piyasasında görüldü. Avrupa buğdayı bir günde yüzde 7, Chicago buğdayı ise yüzde 5 yükseldi. Yoğun saldırılar nedeniyle Ukrayna’nın Karadeniz limanlarından tahıl ihraç etme kapasitesi yaklaşık üçte bir oranında azalırken Azak Denizi’ndeki gemi trafiği de ciddi biçimde kısıtlandı.
CPC, Kazakistan petrolünün ana çıkış kapısı
Hazar Boru Hattı Konsorsiyumu, Kazakistan’daki Hazar havzası petrol sahalarını Rusya’nın Novorossiysk kenti yakınındaki Karadeniz terminaline bağlayan 1.510 kilometrelik boru hattını işletiyor.
Terminalde yüklenen ham petrol, tankerlerle dünya pazarlarına taşınıyor. CPC güzergâhı, Kazakistan’ın toplam petrol ihracatının yaklaşık yüzde 80’ine aracılık ediyor.
Bu nedenle yüklemelerin kısa süreliğine durması bile sevkiyat programlarında yığılmaya yol açabilir. Kesintinin uzaması hâlinde Kazakistan’ın alternatif ihracat güzergâhlarına daha fazla petrol yönlendirmesi veya üretim planlarını yeniden düzenlemesi gerekebilir.
Karadeniz’deki saldırılar daha önce de CPC’nin Rusya’daki pompa istasyonlarını ve Novorossiysk yakınındaki yükleme altyapısını kesintiye uğratmıştı. Son saldırıda ise doğrudan yükleme yapan tankerler hedef alındı.
Petrol piyasasında ikinci arz cephesi açıldı
Brent petrol cuma günü yüzde 4,59 yükselerek 88,10 dolardan kapandı. ABD tipi ham petrolün varil fiyatı da 82,49 dolara çıktı. Her iki gösterge de ABD-İran çatışması, Hürmüz Boğazı’nda azalan gemi trafiği ve Kızıldeniz güzergâhına yönelik tehditlerin etkisiyle haftayı yaklaşık yüzde 16 yükselişle tamamladı.
Karadeniz’deki saldırı pazar günü gerçekleştiği için petrol fiyatlarına henüz yansımadı. Piyasalar pazartesi açılışında, Orta Doğu’daki boğaz riskinin yanı sıra Kazak petrolünün ana ihracat terminalindeki kesintiyi de fiyatlamak zorunda kalacak.
Karadeniz’deki saldırılar, enerji piyasasında zaten yükselmekte olan jeopolitik risk primine ikinci bir arz cephesi ekledi. Yüklemelerin kısa sürede yeniden başlaması fiyatlar üzerindeki etkiyi sınırlayabilir. Kesintinin uzaması, yeni tankerlerin bölgeye yaklaşmaktan kaçınması veya sigorta maliyetlerinin artması ise Brent petrol üzerindeki yükseliş baskısını güçlendirebilir.
Borsa İstanbul’da maliyet baskısı izlenecek
Petrol fiyatlarındaki yeni yükseliş, Türkiye açısından akaryakıt, taşımacılık, havacılık ve sanayi maliyetleri nedeniyle önem taşıyor. Ham petrol fiyatlarının kalıcı olarak yüksek seyretmesi, enflasyondaki gerilemeyi zorlaştırabilir ve TCMB’nin faiz indirim alanını daraltabilir.
Borsa İstanbul’da rafineri ve enerji şirketleri yüksek petrol fiyatlarından farklı kanallar üzerinden etkilenirken havacılık, ulaştırma, lojistik ve petrokimya şirketlerinde maliyet baskısı öne çıkabilir. Piyasalardaki ilk fiyatlama, saldırının kendisinden çok CPC terminalindeki yüklemelerin ne kadar süreyle duracağına bağlı olacak.
Pazartesi günü üç gelişme yakından izlenecek: CPC’nin operasyonların yeniden başladığına ilişkin açıklaması, Brent petrolün 88 dolar üzerindeki seyri ve Karadeniz’e yönelen tankerlerin güzergâh değiştirip değiştirmediği.
Karadeniz’deki saldırılar bu kez yalnızca gemilere zarar vermedi; küresel petrol piyasasının yeni haftaya ikinci bir arz riskiyle başlamasına da yol açtı.
