Dünya genelinde bir milyardan fazla insan ruh sağlığı sorunlarıyla mücadele ediyor; başta kaygı ve depresyonun etkisiyle, bu yük giderek artıyor.
Depresyonun daha az bilinen türlerinden biri, mevsimsel bir seyir gösteren özgün bir depresif bozukluk olan Mevsimsel Duygudurum Bozukluğu (Seasonal Affective Disorder, SAD); diğer tüm depresyon türleri gibi bu da ciddi bir tıbbi durum.
Mevsimsel depresyon en sık kış aylarında görülüyor; bunun karanlık ve soğuk günlerle, ayrıca azalan sosyal etkileşimle bağlantısı var. Ancak yaz depresyonu yalnızca az sayıda kişide görülse de, daha çok bilinen kış depresyonu kadar yıkıcı olabiliyor.
Yakın tarihli bir araştırma (kaynak İngilizce), yaz SAD’ının dünya nüfusunun yüzde 0,57’sini etkileyen atipik bir alt tür olduğunu, kış SAD’ının ise yüzde 5’e ulaştığını ortaya koydu.
Bu durum, sıcak hava dalgaları ve tropikal gecelerle tetiklenebiliyor; belirtiler hafif “yaz hüznü”nden uykusuzluk, iştah kaybı, huzursuzluk ve kaygı gibi kişiyi işlevsiz hale getirebilen ağır depresif semptomlara kadar uzanıyor.
Cleveland Clinic’ten klinik psikolog Adam Borland’a göre, bir rutine bağlı kalmak, aşırı sıcaktan kaçınmak ve uykuya öncelik vermek rahatsızlığı hafifletebilir; ancak ağır vakalarda tıbbi yardım almak tavsiye ediliyor.
Ruh sağlığı sorunları artıyor
Dünya genelinde ruh sağlığı sorunu ile yaşayanların sayısı, son 30 yılda neredeyse ikiye katlandı; bu artışın başlıca nedeni kaygı ve depresyondaki yükseliş.
Yeni Küresel Hastalık Yükü Çalışması (kaynak İngilizce) kapsamında yapılan ve The Lancet’te yayımlanan son analiz, 2023 yılında dünya nüfusunun yaklaşık yüzde 15’ine denk gelen 1,2 milyar insanın ruh sağlığı sorunu ile yaşadığını ortaya koydu.
Bu rakamlar, 1990-2023 döneminde vaka sayısında yüzde 95’lik bir artışı ifade ediyor. Aynı dönemde ruhsal bozukluklar, dünyada sağlıklı yaşam yılı kaybına yol açan başlıca nedenler sıralamasında 12’ncilikten 5’inciliğe yükseldi.
Majör depresif bozukluk ve anksiyete bozukluklarında artış ise sırasıyla yüzde 131 ve yüzde 158’e ulaşıyor; böylece bu iki rahatsızlık en yaygın ruh sağlığı sorunları haline geliyor.
“Küresel nüfusumuzun, özellikle de en kırılgan olanların ruh sağlığı ihtiyaçlarına yanıt vermek bir tercih değil, bir zorunluluktur” diye yazdı Küresel Hastalık Yükü Çalışması 2023’ün yazarları.
Avrupa Bölgesi’nde her altı kişiden birinin, yani yaklaşık 140 milyon insanın ruh sağlığı sorunu ile yaşadığı tahmin ediliyor. Dünya Sağlık Örgütü’ne göre, bölgede depresyonla yaşayanların yalnızca üçte biri ihtiyaç duyduğu bakımı alabildi.
COVID-19 salgınından bu yana, gençlerde depresyon ve kaygı oranlarının yaklaşık yüzde 25 arttığı tahmin ediliyor; 15-29 yaş grubunda ise intihar artık bölgedeki başlıca ölüm nedeni.
