Ödemeler dengesi yabancı sermaye hareketlerinin son dönemde iyice öne çıkan bir stratejisi var: Vur-kaç taktiğiyle kârına kâr katmak.
Yabancı sıcak para aslında enflasyon, büyüme, işsizlik gibi ekonominin temel sorunlarından çok, kur ve faiz makasıyla ilgileniyor. Ona, kurlar kontrol altında tutulurken kur artışının üstünde bir faiz kazancı fırsatı sunuluyorsa enflasyonun ne kadar olduğuna pek bakmıyor. Buna bağlı olarak kurlarda artışın hızlanabileceğini sezdiği anda hızla çıkıp kârını hesabına yazıyor. Durumun sakinleştiğini, kur artışına göre faiz kazancının yüksek olacağını gördüğü zaman da hızla geri geliyor. Sıcak para bu vur-kaç taktiğiyle hem çıkarken hem de girerken kazanma fırsatı elde ediyor.
Dış kredi borçlanmasının maliyeti yüksek oluyor
Bu oynaklık ekonominin kırılganlığının kalıcı olmasına yol açarken, oynaklığı dengelemek için dış kredi borçlanmasına yüklenme sonucu doğuruyor. Bunun da maliyeti yüksek oluyor.
Bu çarpık durumun sonuçlarını 2023 yılından itibaren çok daha belirgin ve yakıcı bir şekilde hissetmeye başladık. Bunu sayfadaki grafikte yabancıların kâr transferi çizgisinin 2022 yılından sonra dikleşen eğiliminde net bir şekilde görüyoruz.
2025 yılında yabancıların gerçekleştirdikleri kâr transferinin miktarı, aynı yıl içinde doğrudan yatırım ve sıcak para olarak getirdikleri sermaye miktarını aştı. 2025 yılında doğrudan yatırım ve sıcak para olarak yabancıların getirdiği kaynak miktarı 28,1 milyar dolar oldu. Buna karşın yabancıların kâr transferi olarak yurtdışına çıkardıkları kaynak miktarı 32,61 milyar doları buldu. Yani yabancılar doğrudan yatırım ve sıcak para olarak getirdikleri kaynağın yüzde 16 daha fazlasını kâr transferiyle çıkardılar.
Böyle bir durum daha önce 1990’lardaki ve 2001’deki ekonomik kriz dönemlerinde ortaya çıkmıştı. Bu durum, ekonominin kırılganlığının iyice arttığı dönemlerde sıcak paranın gönlünü hoş tutmak için daha fazla tavizler verilmesinin bir ürünü.
Yabancı doğrudan yatırım miktarı ile yabancıların kâr transferi miktarının birbirine yaklaştığı diğer dönemler de 2009 ve 2018 gibi yine ekonomik kriz dönemleri oldu. 2025 yılının fotoğrafı, bu açıdan 2009 ve 2018’den daha ağır bir duruma işaret ediyor.
Grafik, Türkiye’ye yabancı sermaye girişinin ne kadar oynak ve aşırı dalgalı olduğunu da sergiliyor. Bu durum hem ekonomideki kırılganlığın bir sonucu, hem de bu kırılganlığı artıran ve kalıcı kılan bir faktör.
Grafik yabancı sermaye girişlerinin global ekonomik ve finansal gelişmelerin yanısıra Türkiye’deki siyasi gelişmelerden aşırı ölçüde etkilendiğini de yansıtıyor. Yabancı sermaye girişi, Erdoğan yönetiminin 2001 IMF programını uyguladığı dönemde artarken, sonrasında azalıyor ve 2008-2009 krizi ile dip yapıyor. Sonra global para genişlemesi ile hızla artıyor. Gezi olayları sonrasında Türkiye’de yaşanan siyasi kırılganlıklarla tekrar inişe geçiyor ve 2015’e kadar sert bir iniş yaşanıyor. 2015 sonrasında yabancı sermaye girişi kâr transferindeki artışa paralel bir artış eğilimi gösteriyor.
Siyasi belirsizlik kâr transferini hızlandırdı
2023 ve sonrası kâr transferinin hızla artmaya başlaması ise 2023 seçimleri öncesinde izlenen ekonomi politikasının duvara dayanmasıyla Erdoğan yönetiminin nas politikasından yüksek faiz politikasına geçmesiyle sıcak paraya yeni fırsatlar sunulmasının bir sonucu. Bu eğilimin daha sonra iyice hızlanması ise Cumhurbaşkanı adayı ve İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun tutuklanması ve CHP’ye yönelik siyasi operasyonlarla ortaya çıkan siyasi ortamın bir ürünü.
Özetle yabancılar vur-kaç taktiğiyle bu kadar güzel kârlar elde edebilmelerini ekonomideki süregiden kırılganlıkların yanında iç siyasetteki uygulamalara da borçlular.
