Rize’nin Pazar ilçesinde çaya alternatif ve ek gelir sağlama amacıyla yaban mersini (likapa) üretimine yönelen Mustafa Çatan, Yusuf Çatan ve İbrahim Ergül, büyük emeklerle kurdukları bahçelerinde hiç beklemedikleri bir krizle karşılaştı. Tarım ve Orman İl Müdürlüğünün katkılarıyla dikilen ve hasat olgunluğuna erişen meyveler, kısa sürede bölgedeki ayıların radarına girdi. Gece yarısı bahçelere sızarak dalları kıran ve fidanları kökünden söken ayılara karşı modern yöntemler yetersiz kalınca, Karadenizli üreticiler genetik zekalarını konuşturdu. Bölge halkının geçmiş kuşaklardan bu yana mısır ve patates tarlalarını korumak için kullandığı "carimangana" adlı düzeneği yeniden canlandıran üreticiler, doğaya zarar vermeden ürünlerini kurtarmayı başardı.
LİKAPA BAHÇELERİNDE BÜYÜK YABAN HAYVANI KRİZİ
Bölgede "mavi yemiş" olarak da adlandırılan yaban mersini, toplaması ve bakımı son derece hassas, tek tek el emeği isteyen yüksek katma değerli bir meyvedir. Karadeniz'in yoğun yağışlı ikliminde soğuk hava depolarının eksikliği nedeniyle hızla tüketilmesi gereken bu hassas mahsul, son dönemde artan ayı saldırılarıyla tamamen yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kaldı. Gözü gibi baktıkları bahçelerin talan edilmesine dayanamayan Rizeli üreticiler, çareyi kimyasallarda ya da zararlı tuzaklarda değil, doğanın kendi ritmiyle çalışan asırlık bir mühendislik harikasında buldu.
DOĞAL ENERJİYLE ÇALIŞAN ASIRLIK SES DÜZENEĞİ
Yöre insanının "carimangana" ismini verdiği düzenek, su gücüyle çalışan bir tahterevalli mantığına dayanıyor. Üreticiler, uzun bir tomruğun içini oyarak yapay bir su haznesi oluşturup bu gövdeyi tam ortasından yere dengeli biçimde sabitledi. Hazneye sürekli akan kaynak suyu doldukça ağırlaşan ahşap blok aşağı doğru eğiliyor ve içindeki su tamamen boşalıyor. Hafifleyen tomruk aniden eski pozisyonuna geri dönerken, hemen arkasına yerleştirilen metal tenekelere sertçe vuruyor. Bu çarpışmanın etkisiyle vadide yankılanan metalik ve yüksek ses, bahçeye yaklaşmaya çalışan ayıların ürkerek bölgeden kaçmasını sağlıyor.
ATADAN KALMA İLKEL TEKNOLOJİ YİNE HAYAT KURTARDI
Geçmiş yıllarda patates ve mısır gibi tarım ürünlerini yaban domuzlarından ve ayılardan korumak için icat edilen bu ilkel mekanizma, günümüzde modern tarımın kurtarıcısı oldu. Şimdilik sistemin kusursuz çalıştığını ve ayıların bahçeye girmeyi bıraktığını belirten köylüler, hem emeklerinin karşılığını almanın hem de vahşi yaşama zarar vermeden koruma sağlamanın huzurunu yaşıyor. Karadeniz insanının pratik zekasını bir kez daha gözler önüne seren bu yöntem, keşfet platformlarında da büyük ilgi görüyor.
