Şili'de 1973 yılında General Augusto Pinochet'nin darbeyi gerçekleştirmesinin ardından öldürülen halk müziği sanatçısı ve sol görüşlü aktivist Víctor Jara'nın cinayetinden hüküm giyen son firari eski asker Nelson Haase Mazzei yakalandı.
Şili polisi, 2023 yılında hakkında verilen mahkumiyet kararının ardından kaçan emekli albay Haase Mazzei'nin ülkenin güneyindeki Puyehue kasabasında gözaltına alındığını, mahkemenin de zanlının derhal cezaevine gönderilmesine karar verdiğini açıkladı.
Jara'nın eşi, İngiliz dansçı ve insan hakları savunucusu Joan Jara tarafından kurulan Víctor Jara Vakfı ise yaptığı açıklamada gelişmeyi memnuniyetle karşıladıklarını belirtti.
Vakıf açıklamasında, "2023'ten bu yana adaletten kaçan emekli Albay Nelson Haase Mazzei'nin bulunarak hapse gönderildiğini öğrendik. Bu haberi memnuniyetle karşılıyoruz. Ancak Víctor Jara ve Littré Quiroga'nın öldürülmesinden yarım yüzyıl sonra buna tam anlamıyla adalet demek zor" ifadelerine yer verildi.
Darbenin ardından tutuklandı
Víctor Jara, 11 Eylül 1973'te General Augusto Pinochet'nin, ABD destekli darbeyle sosyalist Devlet Başkanı Salvador Allende'yi devirmesinden bir gün sonra başkent Santiago'da gözaltına alındı.
Binlerce kişiyle birlikte bugün kendi adını taşıyan Estadio Víctor Jara olarak bilinen kapalı stadyuma götürülen sanatçı, burada dört gün boyunca tutuldu.
Jara, Allende hükümetinin ulusal cezaevleri müdürü Littré Quiroga ile birlikte stadyumun soyunma odalarında öldürüldü.
İşkence gördü, 44 kurşunla öldürüldü
Pinochet diktatörlüğünün en tanınan kurbanlarından biri olan Jara'nın gözaltında ağır işkenceye maruz kaldığı ortaya çıktı.
Askerlerin Jara'ya Rus ruleti oynattığı, ellerini kırdığı, kafatasını parçaladığı ve otomatik silahlarla ateş açtığı tespit edildi.
Sanatçının cesedi Santiago'daki ana mezarlığın yakınına bırakılmış halde bulundu. Otopside vücudunda 44 kurşun yarası ve 56 kırık olduğu belirlendi. Öldürüldüğünde 40 yaşındaydı.
Aynı gün bulunan Littré Quiroga'nın bedeninde ise 23 kurşun yarası tespit edildi.
Pinochet döneminin sembol davalarından biri
Pinochet diktatörlüğü boyunca 3 binden fazla kişi öldürüldü veya kaybedildi, on binlerce kişi ise gözaltına alındı ve işkence gördü.
Yaklaşık 50 yıl süren soruşturmanın ardından yedi emekli asker Ağustos 2023'te gıyaben cinayetten suçlu bulunarak çeşitli hapis cezalarına çarptırıldı.
Haase Mazzei 25 yıl hapis cezasına mahkûm edildi.
Yıllarca cinayetin işlendiği stadyumda bulunmadığını öne süren eski albayın olay yerinde olduğuna ilişkin yeminli tanık ifadeleri mahkemeye sunuldu.
Gizli poliste görev yaptı
Haase Mazzei, 1972 yılında Şili ordusunun kötü şöhretli Tejas Verde birliğine katıldı.
Daha sonra Pinochet döneminin gizli polisi DINA'da görev yapan Haase Mazzei'nin, insanlığa karşı suçlardan toplam 500 yılı aşkın hapis cezasına çarptırılan DINA Başkanı Manuel Contreras ile yakın çalıştığı belirtildi.
Cinayet davasında mahkûm edilen isimlerden 86 yaşındaki Hernán Chacón ise 2023 yılında polis tarafından gözaltına alınacağı sırada ilaçlarını almak için izin istedi, ardından başka bir odaya geçerek intihar etti.
Davada hüküm giyen bir diğer eski asker Pedro Barrientos ise 1989 yılında ABD'ye kaçtı. İadesi yıllarca tartışılan Barrientos, Aralık 2023'te Şili'ye gönderildi.
Eski bir askerin mahkemede verdiği ifadeye göre Barrientos sık sık tabancasını göstererek, "Víctor Jara'yı bununla öldürdüm" diyordu.
Barrientos, ABD'de rutin bir trafik kontrolü sırasında yakalandı. ABD vatandaşlığı ise cinayet suçlamaları nedeniyle değil, vatandaşlık başvurusunda askeri geçmişini gizlediğinin ortaya çıkması üzerine iptal edildi.
Jara'nın eşi Joan Jara ise 96 yaşında, Barrientos'un Şili'ye iade edilmesinden sadece birkaç hafta önce hayatını kaybetti.
Haase Mazzei'nin avukatları ise müvekkillerinin güneydeki Osorno Cezaevi'nden, Pinochet döneminde insan hakları suçlarından hüküm giyen eski askerlerin tutulduğu Punta Peuco Cezaevi'ne nakledilmesini talep etti.
Davada neler olmuştu?
1973 yılında General Augusto Pinochet'nin ABD destekli askeri darbeyle Devlet Başkanı Salvador Allende'yi devirmesinin ardından Víctor Jara gözaltına alındı. Santiago'daki bir stadyuma götürülen sanatçı, burada günlerce işkence gördükten sonra Littré Quiroga ile birlikte öldürüldü. Cesedi başkent Santiago'daki mezarlık yakınlarında, onlarca kurşun yarası ve çok sayıda kırıkla bulundu.
Pinochet diktatörlüğü boyunca cinayetle ilgili etkin bir soruşturma yürütülmedi. Ancak Şili'nin demokrasiye geçmesinin ardından dosya yeniden açıldı. Savcılar, yıllar içinde tanık ifadeleri, askeri belgeler ve adli tıp incelemeleriyle soruşturmayı genişleterek cinayetten sorumlu olduğu öne sürülen eski askerleri tespit etti.
Soruşturma kapsamında ilk önemli gelişmeler 2000'li yıllarda yaşandı. Eski askerler hakkında dava açılırken, ABD'ye kaçan eski subay Pedro Barrientos'un iadesi için de girişim başlatıldı. Barrientos, 2016 yılında ABD'de görülen hukuk davasında Jara'nın işkence edilmesi ve öldürülmesinden sorumlu bulunurken, daha sonra ABD vatandaşlığını kaybederek 2023'te Şili'ye sınır dışı edildi.
Şili Yüksek Mahkemesi, Ağustos 2023'te yedi emekli askeri Víctor Jara ile Littré Quiroga'nın öldürülmesinden suçlu bularak 8 ila 25 yıl arasında değişen hapis cezalarına çarptırdı. Ancak 25 yıl hapis cezası alan emekli albay Nelson Haase Mazzei kararın ardından firar etti.
Temmuz 2026'da ülkenin güneyindeki Puyehue kasabasında yakalanan Haase Mazzei'nin cezaevine gönderilmesiyle, Jara cinayetinden hüküm giyen son firari sanık da adalet önüne çıkarılmış oldu. Yaklaşık yarım asır süren dava, Pinochet dönemindeki insan hakları ihlallerine ilişkin en sembolik yargı süreçlerinden biri olarak görülüyor.
