Antarktika'daki Erebus Yanardağı'nın atmosfere mikroskobik altın kristalleri püskürttüğü, bilim dünyasında hâlâ tam olarak çözülememiş sıra dışı jeolojik olaylardan biri olmayı sürdürüyor.
Ross Denizi'ndeki Ross Adası'nda bulunan ve coğrafi Güney Kutbu'nun yaklaşık 1.350 kilometre kuzeyinde yer alan Erebus, dünyanın en güneydeki aktif yanardağı olma özelliğini taşıyor. Sürekli lav gölüne sahip olan yanardağın bacasından yükselen gazlarda saf altın kristalleri tespit edildi.
1991 yılında Geophysical Research Letters dergisinde yayımlanan araştırmaya göre Erebus, her gün yaklaşık 80 gram mikroskobik altın tozunu atmosfere salıyor. Bilim insanları, bu parçacıkların yanardağdan bin kilometre uzağa kadar taşınabildiğini belirtiyor.
Dünyada bilinen tek örnek
Araştırmacılara göre Erebus, atmosfere kristal formunda saf altın püskürttüğü bilinen tek yanardağ.
Volkanik gazlarda eser miktarda altına daha önce Hawaii'deki Kilauea, İtalya'daki Etna, Alaska'daki Augustine ve Meksika'daki El Chichón yanardağlarında da rastlandı. Ancak bu örneklerde altın yalnızca kimyasal izler halinde tespit edildi; Erebus'taki gibi kristal yapılar gözlenmedi.
Araştırmayı yürüten ekip, krater çevresindeki karlardan, lav gölünden yükselen gaz bulutundan ve yanardağın bin kilometre uzağına kadar uzanan Antarktika troposferinden örnekler topladı.
Elektron mikroskobuyla incelenen örneklerde, çapı yaklaşık 60 mikrometreye ulaşabilen, düzgün yüzeylere sahip saf altın kristalleri bulundu.
Gizem hâlâ çözülemedi
Bilim insanlarının en büyük sorusu, altının magmadan ayrılarak bu kristalleri nasıl oluşturduğu.
Bir modele göre altın, klor içeren uçucu bileşikler sayesinde volkanik gazlarla birlikte yükseliyor. Gazlar soğudukça altın bu bileşiklerden ayrılarak kristalleşiyor ve Antarktika buzullarına düşüyor.
Ancak araştırmacılar, gazdaki altın yoğunluğunun bu kadar düzenli kristallerin kendiliğinden oluşmasını açıklamak için yeterli olmadığını belirtiyor.
Araştırma ekibinde yer alan volkanolog Philip Kyle ise daha sonra geliştirdiği farklı bir modelde, altının önce lav gölünün yüzeyinde ince bir kabuk halinde kristalleştiğini, ardından yükselen gazlarla atmosfere taşındığını öne sürdü.
Otuz yılı aşkın süredir yanıt bekleyen soru
Keşfin üzerinden 30 yıldan fazla zaman geçmesine rağmen Erebus'un neden diğer yanardağlardan farklı davrandığı kesin olarak açıklanabilmiş değil.
Bilim insanları, yanardağın kendine özgü jeokimyasal yapısı, gaz bileşimi, sıcaklık koşulları veya jeolojik özelliklerinden birinin bu eşsiz olaya neden olabileceğini düşünüyor. Ancak Erebus'un atmosfere saf altın kristalleri püskürtme mekanizması, jeolojinin çözülememiş gizemlerinden biri olmayı sürdürüyor.
