Dış ticaretin ardından, yılın ilk yarısına yönelik netleşen verilerden biri de merkezi yönetim bütçe sonuçları oldu. Geçen hafta açıklanan veri, beklenenin ötesinde iyileşmeye işaret ediyor.
2025’in ilk yarısında 980 milyar TL açık veren devlet bütçesi, bu yıl 943 milyar TL açık verdi. Yüzde 30 civarında enflasyon olan bir dönemde açıkta nominal olarak gerileme yaşanması, kamunun enflasyonla mücadelesi adına olumlu bir gösterge.
Gelir performansı, gider artışının önünde seyrediyor
İlk 6 ayda giderlerde yüzde 32,7 artış varken, gelirler tarafındaki artış yüzde 39,1. Bu bize, bütçe disiplininin korunduğunu ve gelir performansının gider artışının önünde seyrettiğini gösteriyor. En dikkat çekici iyileşme faiz dışı dengede. Geçen yılın ilk yarısında 131 milyar TL olan faiz dışı fazla, 2026'nın aynı döneminde 521 milyar liraya yükselmiş.
Gider kalemlerine bakalım:
Personel Giderleri: Yüzde 42,7 artışla 2,49 trilyon TL’ye,
SGK Devlet Primi Giderleri: Yüzde 49,3 artışla 317 milyar liraya,
Mal ve hizmet alımları yüzde 44,8 artışla 598 milyar liraya,
En büyük kalem olan Cari Transferler yüzde 24 artışla 3,1 trilyon TL’ye,
Altyapı, bina, makine vb. yatırımları gösteren sermaye giderleri yüzde 7,3 artışla 464 milyar TL’ye yükselmiş. Faiz giderleri ise yüzde 31,7 artışla 1,46 trilyon TL olmuş.
Gider tarafında cari transferler ve sermaye giderleri kalemlerinde tasarrufa gidildiği görülüyor.
Gelir kalemlerinde ilk 6 ayda durum şöyle:
Öncelikle, vergi tahsilatında, kimi zaman mükellefleri rahatsız ediyor olsa da bir verimlilik artışı olduğu saptamasını yapmamız gerekiyor. Gerek tahakkuk eden vergilerin tahsilata dönüşümünde, gerek kayıt dışı faaliyetlerin kayıt altına alınmasında idare daha aktif çalışıyor.
Yılın ilk yarısında Gelir Vergisi %54,6, Kurumlar Vergisi ise %54,5 oranında artış göstererek bütçeye önemli bir katkı sağlamış.
Yıllık hedefine en fazla yaklaşan kalem, harçlar
Harçlar %76,2 artmış. Tüm gelir kalemleri içinde yıllık hedefine en fazla yaklaşan ve ilk 6 ayda en yüksek artış yaşanan kelem bu. Sebeplerinden biri, harçların önemli bir bölümünü oluşturan yurt dışı çıkış harcının 2025 başında 710 TL iken, Eylül’de 1000 TL’ye, bu yıl başında ise 1250 TL’ye yükseltilmesi. Bir başka neden ise yurtdışına çıkan vatandaş sayısının artmaya devam etmesi.
Dahilde alınan KDV %38,4, İthalde alınan KDV %32,7 artmış
Özel Tüketim Vergisi’ndeki artış ise yüzde 8,5’te kalmış. ÖTV artışının düşük kalmasının iki önemli nedeni var: Akaryakıt fiyat artışlarının tüketiciye yansımasını sınırlamak için uygulanan eşel-mobil sistemi ve yılın ilk yarısında otomobil satışlarında yaşanan yüzde 10’a yakın gerileme.
Özetle; merkezi yönetim bütçe verilerindeki iyileşme, şu beş faktörden geliyor:
1- Cari transferler kalemindeki tasarruf,
2- Sermaye giderleri kaleminde tasarruf,
3- Vergi tahsilatındaki verimlilik artışı,
4- Kayıtdışı gelirlerin kayıt altına alınması,
5- Harç gelirlerinde artış (Yurtdışı çıkış harcı).
