Bilim dünyası, karmaşık matematiksel ve bilişsel yeteneklerin yalnızca insanlara, şempanzelere ve bazı gelişmiş kuş türlerine özgü olduğu yönündeki yerleşik teorileri yeniden tartışmaya açıyor.
Barselona Üniversitesi (UB) tarafından yürütülen ve prestijli bilimsel dergi Scientific Reports’ta yayımlanan yeni bir araştırma, zürafaların nesneleri görmeden zihinsel olarak miktarları birleştirebildiğini, yani bir nevi "toplama işlemi" yapabildiğini kanıtladı.
Çalışma; Barselona Üniversitesi Klinik Psikoloji ve Psikobiyoloji Bölümü, UB Nörobilim Enstitüsü (UBneuro), Barselona Hayvanat Bahçesi, Leipzig Üniversitesi ve Max Planck Evrimsel Antropoloji Enstitüsü gibi uluslararası düzeyde lider kurumların iş birliğiyle gerçekleştirildi.
Görsel ipuçları olmadan zihinsel hesaplama yapabildiler
Araştırma ekibi, toynaklı hayvanlar (Ungulata) takımına mensup zürafaların sayısal yeteneklerini ölçmek için Barselona Hayvanat Bahçesi'nde yaşayan dört zürafa deneği ile havuç tabanlı özel bir test mekanizması tasarladı.
Deneyin aşamaları şu şekilde gerçekleştirildi:
İlk gösterim: Zürafalara, içlerinde farklı miktarlarda havuç bulunan iki adet sarı konteyner gösterildi ve birkaç saniye sonra kapaklar tamamen kapatıldı.
Müdahale (ekleme): Hayvanların gözü önünde yeşil bir kap getirilerek, içindeki havuçlar kapalı olan sarı kaplardan birine aktarıldı.
Karar aşaması: Zürafaların, kapların içindeki son durumu doğrudan (görsel olarak) görmelerine izin verilmedi. Hayvanlardan, sadece ilk gördükleri miktar ile sonradan yapılan eklemeyi zihinlerinde birleştirerek doğru kabı seçmeleri beklendi.
Test edilen dört zürafadan ikisi, ekleme yapılan ve mantıksal olarak daha fazla havuç içeren kapları tutarlı bir şekilde seçmeyi başardı.
Barselona Üniversitesi'nden araştırmacı Iker Loidi, deneyin hassasiyetini şu sözlerle aktardı:
"Buradaki kilit faktör, nihai miktarların hayvan tarafından net olarak görülmemesiydi. Eğer kaplar açık olsaydı, zürafaların zihinsel bir işlem yaptığını söyleyemezdik; sadece o an gözlerinin önünde fazla olan kabı seçtiklerini varsayardık. Ancak zürafalar, bilgiyi zihinlerinde güncelleyerek optimal kararı vermeyi başardılar."
Çıkarma işleminde başarısız oldular
Araştırmanın dikkat çeken bir diğer yönü ise zürafaların toplama testlerinde başarı göstermesine rağmen, çıkarma ve ardışık işlem (bir kaptan alıp diğerine ekleme) içeren kombinasyonları çözememesi oldu. Çıkarma görevinde, kapalı kaplardan havuç eksiltildiğinde zürafalar doğru kabı ayırt edemedi.
Araştırmacılar bu durumun insan beyninin çalışma prensipleriyle büyük bir paralellik gösterdiğini vurguluyor. Psikobiyolog Loidi, "İnsanlarda da bireysel zeka farklılıkları vardır ve genel bir kural olarak çıkarma işlemi toplama işlemine göre her zaman daha zordur. Çünkü çıkarma işlemi, beyinde daha karmaşık, kontrollü ve yüksek odaklanma gerektiren bilişsel merkezleri uyarır" açıklamasında bulundu.
Savan hayatının sosyo-ekolojik zorlukları etkili oldu
Bilim insanları, zürafaların bu gelişmiş sayısal tahmin yeteneğinin arkasında, savan hayatının getirdiği sosyo-ekolojik zorlukların yattığı görüşünde. Zürafalar, doğada sürekli olarak parçalanan ve çevresel faktörlere göre yeniden bir araya gelen akışkan topluluklar (füzyon-fisyon toplumları) halinde yaşıyor. En temel besin kaynakları olan akasya ağaçları ise uçsuz bucaksız savan coğrafyasına oldukça dağınık bir şekilde yayılmış durumda.
Uzmanlara göre; zürafaların en yüksek enerjiyi alabilmek adına hangi bölgede, ne zaman ve ne kadar besin kaynağı olduğunu zihinsel olarak hesaplama ve tahmin etme ihtiyacı, bu matematiksel altyapının evrimsel süreçte gelişmesini zorunlu kıldı.
Araştırma heyeti, elde edilen bulguların sadece zürafalarla sınırlı kalmaması gerektiğini, doğadaki biyolojik çeşitliliğin ve farklı hayvan ailelerinin zihinsel haritalarının incelenmesinin, "insan merkezli" üstünlük algısını kırarak evrimin gerçek doğasını anlamamıza yardımcı olacağını ifade ediyor.
