Avrupa, son yılların en şiddetli sıcak hava dalgalarından biriyle mücadele ediyor. Fransa'dan İspanya'ya, İngiltere'den İtalya'ya kadar geniş bir coğrafyada termometreler mevsim normallerinin çok üzerine çıkarken, uzmanlar bu tablonun arkasındaki sebebin 'omega blokajı' olarak bilinen atmosferik sistem olduğuna işaret ediyor. Günlerce, hatta haftalarca aynı bölgede etkisini sürdürebilen bu hava blokajı, sıcak havayı adeta bir kubbe gibi hapsederek kavurucu sıcaklıkların ve kuraklığın derinleşmesine yol açıyor.
Tam da Avrupa bu olağanüstü sıcaklıklarla boğuşurken, dünya meteoroloji çevrelerinden gelen bir başka uyarı dikkat çekiyor. Pasifik Okyanusu'ndaki iklim döngülerini etkileyen El Nino'nun Türkiye'de önümüzdeki dönemde daha güçlü bir evreye geçebileceği belirtiliyor. Küresel ölçekte sıcaklıkları artırabilen, yağış rejimlerini değiştirebilen ve aşırı hava olaylarını tetikleyebilen El Nino'nun, omega blokajı gibi atmosferik sistemlerle aynı dönemde etkili olması halinde birçok bölgede iklim kaynaklı risklerin daha da büyüyebileceği değerlendiriliyor.
İstanbul Teknik Üniversitesi Uçak ve Uzay Bilimleri Fakültesi Meteoroloji Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mikdat Kadıoğlu, Tgrthaber.com Özel Haber Editörü Zeynep Gizem Er'e yaptığı değerlendirmede, omega blokajı ve El Nino'nun Türkiye'deki etkilerini açıkladı. Belli bölgelere dikkat çeken Kadıoğlu, artan sıcaklıklarla birlikte orman yangını ve sel riski uyarısında bulundu.
OMEGA BLOKAJI İLE GÖKYÜZÜNDE TRAFİK SIKIŞTI
Avrupa'yı nefessiz bırakan sistemi basit bir benzetmeyle açıklayan Prof. Dr. Mikdat Kadıoğlu, durumu gökyüzündeki bir ''trafik sıkışıklığına'' benzetti:
''Omega blokajını en kolay, gökyüzündeki bir trafik sıkışıklığı olarak düşünebiliriz. Normalde hava sistemleri batıdan doğuya akan jet akımı denilen bir ana yol üzerinde düzenli biçimde ilerler; yağmur bir bölgeye gelir, birkaç gün içinde geçip gider. Omega blokajında ise yolun ortasına dev bir yüksek basınç sırtı park eder ve trafiği kilitler. Bu sırt haritada Yunan harfi Ω (omega) şeklini çizdiği için bu adı alır. Sırtın altında hava açık, sıcak ve durgun kalır. Avrupa'nın bugün yaşadığı, İspanya ve Fransa'da 40-45 dereceyi zorlayan kavurucu tablo işte budur. Sırtın iki yanında ise tıkanan trafiğin geri geri yığılması gibi iki alçak basınç oluğu oluşur; bu olukların altında serin ve yağışlı hava günlerce takılı kalır.''
''HAFTA İÇİNDE HEM MONTU HEM YAZLIK KIYAFETLERİ DOLABA KALDIRACAĞIZ''
Türkiye'nin şu an bu dev sistemin şanslı tarafında olduğunu belirten Kadıoğlu, bu serinlik kalkanının kırılacağı ve sıcaklıkların yükseleceği net tarihi açıkladı:
''Türkiye şu an tam da bu sistemin doğu kanadındaki serin ve yağışlı oluğun içinde; yani paradoksal biçimde Avrupa'yı kavuran sıcaktan korunuyoruz. Ancak bu korunma kalıcı değil, geçici bir konukluktur. Blokajlar tipik olarak birkaç gün ile bir-iki hafta arası ömür sürer. Bizim tablomuzda oluk 24 Haziran Çarşamba günü Karadeniz çevresinde en derin haline, hatta kopuk (cut-off) alçak basınca ulaşıyor — haftanın en serin ve en fırtınalı anı bu. Ardından 26-27 Haziran hafta sonuna doğru omega sırtı batıdan geri geliyor ve sıcak, kuru havayı yeniden hâkim kılıyor. Kısacası bu "serinlik kalkanı" haftanın sonunda kalkıyor; ay sonunda blokaj kırıldıkça Türkiye yeniden ısınacak. Tek bir hafta içinde hem montu hem yazlığı dolaba koymak gerekecek.''
EL NİNO TÜRKİYE'Yİ TEK BAŞINA KAVURUR MU?
Dünya Meteoroloji Örgütü’nün Haziran-Ağustos dönemi için verdiği yüzde 80 güçlü El Nino olasılığının altını çizen Prof. Dr. Kadıoğlu, burada doğru bilinen bir yanlışı düzeltti:
''Omega blokajı ile El Nino hava olayı çoğu zaman birbirine karıştırılıyor. Omega blokajı bir hava olayıdır; günler-haftalar ölçeğinde etki eder ve şu anki serin-sıcak salınımımızın sebebi odur. El Niño ise Büyük Okyanus'taki deniz suyu sıcaklığının değişmesiyle ilgili, aylar-mevsimler ölçeğinde bir iklim olayıdır. Dünya Meteoroloji Örgütü'nün son güncellemesi Haziran-Ağustos döneminde El Niño için yaklaşık yüzde 80 olasılık veriyor ve bunun orta, hatta güçlü seviyede olabileceğini söylüyor. Ama burada bilimsel dürüstlük şart: El Niño'nun Türkiye'nin ve Doğu Akdeniz'in yaz havası üzerindeki doğrudan etkisi zayıf ve dolaylıdır. El Niño düğmeye basıp Türkiye'yi tek başına kızdırmaz; küresel ölçekte normalin üzerinde sıcaklıkları besler ve blokaj gibi mekanizmaların kurulmasına zemin hazırlar.''
Prof. Dr. Mikdat Kadıoğlu, Türkiye'de mevsim normallerinin üzerinde seyreden, zaman zaman sıcak hava dalgalarının görüldüğü, kuraklık ve orman yangını riskinin yükseldiği bir yaz dönemi yaşanacağını açıkladı:
''Bu çerçeveden bakınca tablo şu: Temmuz ve Ağustos zaten Türkiye'nin en sıcak aylarıdır; bunun üzerine küresel ısınma eğilimi ve El Niño'nun katkısı binince, mevsim normallerinin üzerinde seyreden, zaman zaman sıcak hava dalgalarının görüldüğü, kuraklık ve orman yangını riskinin yükseldiği bir yaz bizi bekliyor. Sıcak ve yangın açısından en kırılgan bölgeler Ege (İzmir, Aydın, Muğla), Akdeniz (Antalya, Mersin, Hatay), Güneydoğu Anadolu (Gaziantep, Şanlıurfa, Diyarbakır) ve İç Anadolu'nun büyük bölümüdür (Ankara, Konya). Buna karşılık, blokaj olukları zaman zaman üzerimize oturdukça Karadeniz iç kesimleri ve Doğu Karadeniz (Samsun, Ordu, Trabzon, Rize) ile yüksek iç bölgeler ani sağanak, dolu ve sel açısından öne çıkacak. Yani aynı yaz içinde ülkenin bir ucunda yangın, öbür ucunda sel konuşacağız.''
Karadeniz Bölgesi'ni sel ve su baskınlarına karşı uyaran Prof. Dr. Mikdat Kadıoğlu, dere yatakları ve taşkın alanlarından uzak durmanın hayati önem taşıdığını açıkladı:
''Bu ikisi rakip değil, sıralı tehlikelerdir. Önümüzdeki birkaç günün, yani bu haftanın ön plandaki tehlikesi açık biçimde Karadeniz'de sel ve su baskınıdır. 24 Haziran Çarşamba günü oluk Karadeniz çevresinde kopuk alçağa dönüşüyor; öğleden sonra İç Ege-Göller-Toros hattından (Afyon, Isparta, Burdur) İç Anadolu'nun kuzey-doğusuna (Ankara, Çankırı, Kayseri, Sivas), Karadeniz içlerinden Doğu Karadeniz'e (Samsun, Ordu, Trabzon, Rize) kadar geniş bir alanda gök gürültülü sağanak, yıldırım, dolu ve ani kuvvetli rüzgâr bekliyoruz. Omega blokajı sistemleri yavaşlattığı için aynı havza birkaç gün üst üste yağış alabilir; tehlike suyun tek seferde değil, biriktikçe ortaya çıkmasıdır. Bu yüzden bu günlerde dere yataklarından, kuru vadilerden ve taşkın alanlarından uzak durmak hayati önemde.''
Prof. Dr. Kadıoğlu, önümüzdeki günlerde Ege ve Akdeniz'de artacak sıcaklıklar nedeniyle orman yangını riski konusunda uyarıda bulundu:
''Orman yangını riski ise sahneye biraz daha sonra, ama daha uzun süreli bir tehdit olarak çıkacak. 26-27 Haziran'dan itibaren omega sırtı geri geldikçe Ege ve Akdeniz'de sıcaklıklar hızla tırmanacak; ay sonu ve Temmuz boyunca süren sıcak-kuru-durgun hava, kurumuş bitki örtüsüyle birleşince yangın riskini Ege, Akdeniz ve Güneydoğu'da belirgin biçimde yükseltecek. Özetle: bu hafta gözümüzü Karadeniz'deki sele dikeceğiz, hafta sonundan itibaren ve yaz ilerledikçe ibre Ege-Akdeniz'deki yangın riskine kayacak. İkisini de aynı anda takvime yazmak gerekiyor.''
