Yaygın kullanılan bir plastik kimyasalına erken gelişim döneminde maruz kalan erkek sıçanların, yetişkinlikte daha yüksek kaygı davranışları gösterdiği bildirildi.
Araştırma, Endocrine Society’nin ABD’nin Chicago kentinde düzenlenen yıllık toplantısı ENDO 2026’da sunuldu.
Çalışma sıçanlar üzerinde yapılmış olsa da araştırmacılar, doğum öncesi ve doğumdan kısa süre sonraki dönemde endokrin bozucu kimyasallara maruz kalmanın insanlarda da uzun süreli davranış değişikliklerine yol açabileceğini değerlendirdi.
YAYGIN PLASTİKLEŞTİRİCİ İNCELENDİ
Araştırmada, plastik ürünleri daha esnek hale getirmek için yaygın şekilde kullanılan di-(2-etilheksil) ftalat yani DEHP adlı kimyasal incelendi.
DEHP’nin tıbbi cihazlar, oyuncaklar, duş perdeleri ve yağmurluklar dahil birçok üründe bulunduğu belirtildi.
Daha önce yapılan çalışmalar, DEHP ve parçalanmasıyla ortaya çıkan bileşiklerin hem hayvanlarda hem de insanlarda özellikle üreme ve sinir sistemi başta olmak üzere çeşitli organ sistemlerini etkileyebileceğini göstermişti.
GEBELİKTEN SÜTTEN KESİLMEYE KADAR MARUZİYET
Buenos Aires Üniversitesi Tıp Fakültesinden araştırmacılar, DEHP’ye maruz kalmanın yetişkin erkek sıçanlarda kaygı ile ilişkili davranışları etkileyip etkilemediğini incelemek için çalışma yürüttü.
Çalışmada gebe dişi sıçanlara, gebeliğin ilk gününden yavrular sütten kesilene kadar her gün ağız yoluyla DEHP verildi.
Erkek yavrular 70 günlük olduklarında, kaygı ile ilişkili davranışları “yükseltilmiş artı labirent” testiyle değerlendirildi. Bu testte sıçanların açık ve kapalı kollarda ne kadar zaman geçirdiği, hangi bölümlere ne sıklıkla girdiği ve donakalma süresi ölçüldü.
KAYGI BELİRTİLERİ ARTTI
Sadece DEHP’ye maruz bırakılan sıçanlarda kaygı davranışlarının arttığı görüldü. Bu sıçanların labirentin açık kollarında daha az zaman geçirdiği, kapalı kollarda daha uzun süre kaldığı ve daha fazla donakalma davranışı gösterdiği belirtildi.
Testten 90 dakika önce bazı hayvanlara GABA agonistleri verildi. Diğer bazı hayvanlara ise testten önceki 14 gün boyunca 48 saatte bir testosteron uygulandı.
DEHP’ye maruz kalan ancak GABA agonistleri veya testosteron verilen sıçanlarda ise tersi bir davranış örüntüsü gözlendi. Araştırmacılar, bu tedavilerin erken DEHP maruziyetiyle ilişkili davranışsal etkileri dengelediğini değerlendirdi.
ETKİLER YETİŞKİNLİKTE DE SÜRDÜ
Buenos Aires Üniversitesi Tıp Fakültesi fizyoloji profesörü Osvaldo Juan Ponzo, araştırmanın, dünyada en yaygın kullanılan plastikleştiricilerden birinin doğum öncesi ve doğumdan hemen sonraki gelişim evrelerinde maruz kalındığında kalıcı davranış değişikliklerine yol açabileceğini gösterdiğini söyledi.
Ponzo, DEHP ile erken yaşam dönemindeki temasın, yetişkinlikte kimyasala maruz kalınmasa bile kaygı ile ilgili davranışları değiştirebileceğini belirtti.
Araştırmacı, bu nöroendokrin değişikliklerin GABA agonistleri veya testosteron tedavisiyle tersine çevrilebildiğini ifade etti.
