Kızılcık Şerbeti dizisinin Işıl’ı dün sabah evinde geçirdiği kalp krizi sonucu hayatını kaybetti. Güzel oyuncunun ölümü tüm Türkiye’yi derinden sarsarken akıllarda tek bir soru işareti bıraktı. Kalp krizi neden artık gençleri hedef alıyor? Uzmanlar, ‘Gençliğinize güvenmeyin diyerek hayati uyarılarda bulunuyor. Peki kalp krizi geliyorum der mi? Belirtileri neler? İşte cevabı…
ECE İRTEM SONRASI UZMANLARDAN ERKEN YAŞTA KALP KRİZİ UYARISI! GENÇLİĞİNİZE GÜVENMEYİN
‘Sandık Kokusu’ ve ‘Kızılcık Şerbeti’ dizilerinde gösterdiği başarılı oyunculuk performansıyla dikkatleri üzerine çeken Ece İrtem’in evinde geçirdiği kalp krizi sonucu sevenleri yasa boğuldu. Ece İrtem sonrası insanlar, erken yaşta geçirilen kalp krizinin nedenlerini araştırmaya başladı. Uzmanlar ciddi ciddi uyarıyor: Gençliğinize güvenmeyin! Peki bizleri bekleyen gizli tehlikeler neler gözden kaçırmamamız gereken belirtiler ve almamız gereken önlemler neler?İşte genç yaşta kalp krizi riskine dair uzmanların hayati uyarıları ve dikkat etmeniz gereken tüm detaylar…
Toplumda daha çok "ileri yaş hastalığı" olarak bilinen, akıllara hep kır saçlı, yoğun iş temposu altındaki 50-60 yaş üstü bireyleri getiren kalp krizi, artık 20’li ve 30’lu yaşlardaki gençleri hata 13-14 yaşındaki çocukları bile aramızdan alıyor.
Peki, hayatının en dinamik, en üretken dönemindeki bu insanlar neden aniden kalp krizi geçiriyor? Vücudumuz yaklaşan tehlikeyi önceden haber veriyor mu? En önemlisi de, gözümüzün önünde kalp krizi geçiren birine yapacağımız doğru müdahale ile bir hayatı nasıl kurtarabiliriz? İşte dijital çağın en büyük sağlık tehditlerinden biri haline gelen genç yaşta kalp krizlerine dair bilmeniz gerekenleri Kalp Damar Cerrahisi Uzmanı Prof. Dr. Mehmet Vefik Yazıcıoğlu anlattı.
GENÇ YAŞTA KALP KRİZİ NEDEN ARTIYOR, RİSK FAKTÖRLERİ NELER?
Gençlerde görülen kalp krizlerinin mekanizması ve tetikleyicileri, ileri yaştaki hastalara göre bazı farklılıklar gösterebiliyor. Yaşlılarda kalp krizi genellikle damarların yıllar içinde yavaş yavaş kireçlenmesi, daralması ve tıkanması (ateroskleroz) sonucu oluşurken; gençlerde süreç çok daha hızlı, agresif ve ani gelişebiliyor. Hareketsiz yaşam, fast-food ağırlıklı beslenme kültürü, obezite ve buna bağlı olarak gelişen Tip 2 diyabet ile yüksek tansiyon, artık çocukluk ve ergenlik yaşlarına kadar geriledi.
Genç yaşta damarların bu kronik hastalıklara maruz kalması, kalbi besleyen koroner damarların yapısını erkenden bozuyor. Sigara ve elektronik sigara kullanımı, genç yaşta kalp krizlerinin en büyük sorumlularından biridir. Son yıllarda gençler arasında yaygınlaşan bazı uyarıcı maddeler ve aşırı alkol tüketimi, koroner damarlarda ani spazmlara yol açarak damar tamamen açık olsa bile kan akışının kesilmesine ve krize neden olabilir.
Kronik Stres ve Tükenmişlik Sendromu
Modern yaşamın getirdiği kariyer baskısı, gelecek kaygısı, düzensiz uyku ve sürekli bir "yetişme" çabası, genç bedenleri sürekli bir "savaş ya da kaç" modunda tutuyor. Salgılanan stres hormonları (kortizol ve adrenalin) nabzı ve tansiyonu sürekli yüksek tutarak damar duvarındaki plakların çatlamasına zemin hazırlıyor.
Genetik Yatkınlık ve Gizli Kalp Hastalıkları
Ailesinde 45 yaş altı erken kalp ölümü veya kalp krizi öyküsü olan gençler, her zaman daha büyük risk altındadır. Hipertrofik kardiyomiyopati (kalp kasının aşırı kalınlaşması) veya ritim bozuklukları (Brugada sendromu, Uzun QT sendromu gibi) gibi doğuştan gelen ve rutin muayenelerde gözden kaçabilen durumlar, gençlerde kriz veya ani ölüm nedeni olabiliyor.
Bilinçsiz Spor ve Takviye Ürün Kullanımı
Spor yapmak şüphesiz sağlıklıdır ancak altyapısı kontrol edilmeden, aniden yüklenilen ağır kardiyo ve ağırlık antrenmanları gizli bir kalp hastalığını tetikleyebilir. Daha da tehlikelisi, kas kütlesini hızlı artırmak amacıyla hekim kontrolü dışında kullanılan anabolik steroidler, yüksek dozda kafein içeren pre-workout (antrenman öncesi) ürünleri ve enerji içecekleri kalp kasını büyüterek ve ritmi bozarak krize davetiye çıkarmaktadır.
KALP KRİZİ GELİYORUM DER Mİ? GENÇLERDEKİ BELİRTİLER
Toplumdaki en büyük yanılgılardan biri, gençlerin kalbinin güçlü olduğu ve kriz anında dayanabileceği düşüncesidir. Aksine, genç yaşta geçirilen kalp krizleri genellikle daha ölümcül seyredebilir. Çünkü yaşlılarda yıllar içinde gelişen daralmalara karşı vücut "kollateral" adı verilen yan kılcal damarlar geliştirmiştir; kriz anında bu yan damarlar hayat kurtarır. Gençlerde ise bu yan damarlar henüz gelişmediği için ana damar tıkandığında kalp kası geniş bir alanda tamamen kansız kalır. Bu yüzden belirtileri erken fark etmek hayati önem taşır. Kalp krizi her zaman filmlerdeki gibi aniden göğsü yumruklayıp yere yığılmak şeklinde gerçekleşmeyebilir.
Bu şikayetlere dikkat!
Göğsün tam ortasında, iman tahtasının arkasında hissedilen, genellikle "üzerime biri oturmuş gibi", "sıkışma" veya "yanma" şeklinde tarif edilen ağrıdır. Göğüsteki bu ağrı veya huzursuzluk hissi sol omuza, sol kola, boyna, çeneye, sırta ve hatta mideye doğru yayılım gösterebilir. Göğüs ağrısına eşlik eden veya bazen ağrı olmadan tek başına ortaya çıkan, sanki hava yetmiyormuş gibi hissettiren ani nefes darlığı. Ortam sıcaklığından bağımsız, aniden gelişen soğuk cold-sweat (soğuk terleme) ve buna eşlik eden yoğun anksiyete, panik ve ölüm korkusu hissi. Ani baş dönmesi, göz kararması veya baygınlık hissi kalp krizinin temel belirtileridir.
Kalp krizini önlemek, kriz anında tedavi etmekten çok daha kolay ve konforludur. Yaşam tarzında yapılacak radikal ve bilinçli değişiklikler, genetik riskleri bile minimuma indirebilir. Özellikle ailesinde erken yaşta kalp hastalığı öyküsü olanlar, 20'li yaşlardan itibaren en az bir kez kardiyoloji muayenesinden geçmeli, EKG ve ekokardiyografi (EKO) ile kalp yapılarını kontrol ettirmelidir. Sigara, nargile, elektronik sigara veya ısıtılmış tütün ürünlerinden, işlenmiş gıdalardan, paketli atıştırmalıklardan, aşırı tuz ve rafine şekerden uzak durun. Yüksek dozda kafein ve taurin içeren enerji içeceklerini tüketmeyin. Spor salonlarında sunulan, kaynağı ve içeriği belirsiz protein tozları, yağ yakıcılar ve özellikle steroid türevlerinden kesinlikle uzak durun. Bol egzersiz yapın, kalp sağlığı için uyku düzeni çok önemli. Günde en az 7-8 saat kaliteli uyku uyuyun.
Kalp krizinde en önemli kavram "Zaman eşittir kas" ilkesidir. Damarın tıkandığı andan itibaren geçen her dakika, kalp kası hücrelerinin geri dönüşümsüz olarak ölmesi anlamına gelir. Bu nedenle ilk müdahalenin doğru ve hızlı yapılması hayati önem taşır.
Gözünüzün önünde birinin kalp krizi geçirdiğinden şüpheleniyorsanız veya kendiniz bu belirtileri yaşıyorsanız; hemen 112 acil çağrı merkezini arayın, hastayı oturtun veya yarı oturur pozisyona getirin. Kravat, gömlek yakası, kemer gibi solunumu ve kan akışını zorlaştıracak giysileri çıkarın. Varsa 300 mg’lık koroner aspirini çiğneterek yutturun. Hastanın etrafını açın ve temiz hava almasını sağlayın.
Kalp krizi anında yapılan hatalı uygulamalar
Hasta kendisi araç kullanmamalı ve özel araçla hastaneye götürülmemeli. Çünkü, yolda ritim bozukluğu gelişirse ambulans içerisindeki tıbbi cihazlar (defibrilatör vb.) ve acil tıp teknisyenleri müdahale edilebilir. Hasta yürütülmemeli veya merdiven çıkarılmamalı. Hastayı öksürtmeye çalışmayın. Sosyal medyada dolaşan "Kalp krizi anında kuvvetli öksürün" bilgisi büyük oranda şehir efsanesidir. Sadece hastanede, doktor gözetiminde çok nadir ritim bozukluklarında istenir. Kişiyi bilinçsizce öksürtmek kalbi daha da yorabilir. Su veya yiyecek vermeyin. Hastanın daha önce kullandığı veya çevredeki birinin dil altı hapını, hastanın tansiyonunu bilmeden kesinlikle vermeyin. Dil altı ilaçları tansiyonu aniden düşürerek hastayı şoka sokabilir.
Hasta aniden bilincini kaybeder, nefes almayı keser veya düzensiz hırıltılı bir nefes almaya başlarsa (kalp durması geliştiyse) zaman kaybetmeden Temel Yaşam Desteğine yani kalp masajına başlanmalıdır. Eğer bu konuda eğitiminiz yoksa, 112 komuta merkezindeki doktorun telefon üzerinden vereceği talimatları harfiyen uygulayarak ambulans gelene kadar göğüs basısına devam etmelisiniz.
