İran savaşı sırasında küresel tarım piyasalarının en büyük endişelerinden biri gübre arzı ve tedarikinde yaşanabilecek kesintilerdi. Özellikle dünya üre ve azotlu gübre ticaretinin önemli bir bölümünün Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleşmesi, çiftçiler ve ithalatçı ülkeler açısından ciddi bir risk oluşturmuştu.
Ancak son gelişmeler, piyasalarda tansiyonun bir miktar düştüğüne işaret ediyor.
Tayland Gübre ve Tarımsal Girdi Tedarikçileri Birliği Başkan Yardımcısı Thepvit Teosuratkul'a göre, Orta Doğu'dan gelen gübre sevkiyatları yeniden hız kazanmaya başladı.
Özellikle üre arzında yaşanan sıkışıklığın önemli ölçüde hafiflediği belirtiliyor.
Suudi Arabistanlı üreticilerin lojistik çözümler geliştirerek doğu bölgelerindeki ürünleri kamyonlarla Kızıldeniz limanlarına taşıması ve buradan ihracata devam etmesi, arz zincirinin tamamen kopmasını önleyen önemli bir adım olarak öne çıkıyor.
Bu gelişme, savaş döneminde sert yükselen fiyatların geri çekilmeye başlamasına da katkı sağlıyor.
Üre fiyatlarında gevşeme sinyali
Piyasadaki ilk etki fiyatlarda görülüyor. Taylandlı sektör temsilcilerine göre özellikle azotlu ve üre bazlı gübrelerde fiyatlar düşüş eğilimine girmiş durumda.
NP ve NPK gübrelerinde ise fiyatlar şimdilik dengelenmiş görünüyor. Önümüzdeki aylarda bu ürünlerde de aşağı yönlü hareketlerin devam edebileceği değerlendiriliyor. Ancak çiftçinin bu düşüşü hemen hissetmesi beklenmiyor. Çünkü dağıtıcıların önemli bölümü halen savaş döneminde yüksek fiyatlardan alınan stokları eritmeye çalışıyor. Bu nedenle uluslararası piyasalardaki gerilemenin iç piyasalara yansıması zaman alacak gibi duruyor.
Hindistan gübre stoklarını güçlendirdi
Küresel gübre piyasasındaki normalleşmenin bir diğer işareti Hindistan'dan geldi. Hindistan hükümetinin açıklamasına göre, üre, DAP ve sülfür taşıyan dört gemi geçtiğimiz hafta Hürmüz Boğazı'nı geçerek ülke limanlarına doğru yola çıktı. Sevkiyatlar Krishnapatnam, Kakinada, Paradeep ve Mundra limanlarına ulaştırılacak.
Bu ürünler, dünyanın en büyük gübre tüketicilerinden biri olan Hindistan'ın tarımsal üretim sezonundaki ihtiyacını karşılamak açısından kritik önem taşıyor.
Stoklar geçen yılın üzerinde
Veriler Hindistan'ın olası arz risklerine karşı hazırlıklı olduğunu da gösteriyor. 22 Haziran itibarıyla ülkenin toplam gübre stoku 19,6 milyon tona ulaşırken, geçen yıl aynı dönemde bu rakam 16,9 milyon ton seviyesindeydi.
Kriz sonrası dönemde yerli üretim 13,3 milyon tona çıkarken, ithalat 4,4 milyon ton olarak gerçekleşti. Ayrıca Hindistan'ın kharif sezonu için şimdiden 9 milyon tondan fazla üre ve fosfor-potasyum bazlı gübre bağlantısı yaptığı bildiriliyor.
Tarım piyasaları için ne anlama geliyor?
Son haftalarda İran savaşı nedeniyle üre fiyatları, amonyak ve sülfür piyasalarında yaşanan sert yükselişler küresel gıda arzı açısından önemli bir risk olarak görülüyordu.
Çünkü gübre maliyetlerindeki artış çiftçilerin kullanım miktarını azaltmasına, bunun da verim kayıplarına yol açabileceği endişesine neden olmuştu.
Şimdi ise piyasa, savaş kaynaklı "risk priminin" bir bölümünü geri vermeye başlamış görünüyor. Yine de uzmanlar gelişmelere karşı temkinli yaklaşıyor ve tamamen rahatlamak için erken olduğu görüşünde.
Gübre piyasasında kriz korkusu şimdilik azalsa da, dünya tarımı enerji-jeopolitik-iklim üçgenindeki kırılganlığını korumaya devam ediyor.
