Çoğu okuyucu için Alice, sadece konuşan hayvanlar ve imkansız olaylarla dolu "saçma" bir masal... Ancak derinine bakıldığında bu renkli dünyanın arkasında; gelişimsel krizlerin, bilişsel çatışmaların ve ‘özne’ olmanın getirdiği o tekinsiz boşluğu görmek mümkün. Carroll’ın matematikçi zihniyle ördüğü bu evren, aslında çocukluktan yetişkinliğe geçişin evrensel sancılarını yansıtan devasa bir psikolojik çerçeve...
Romanın hikayesi 4 Temmuz 1862'de başladı.
Lewis Carroll -gerçek adıyla Charles Lutwidge Dodgson-, Oxford'da çıktığı bir tekne gezisinde çalıştığı Oxford Üniversitesi’nin dekanı Henry Liddell’in kızlarına doğaçlama bir masal anlatıyordu. Beyaz Tavşan'ın peşine düşen küçük bir kızın hikayesi, yolculuk boyunca şekillendi.
Kardeşlerden biri, Carroll'dan bunu mutlaka yazmasını istedi. Carroll bu isteği geri çevirmedi; önce el yazmasını hazırladı, ardından 1865 yılında Alice Harikalar Diyarında adıyla yayımlandı.
Edebiyat tarihinin en etkili eserlerinden biri kabul edilen romanın ilk adımı, işte o yaz günü atıldı.
Bunu yazmasını isteyen o kızın adı Alice Liddell idi.
Peki, kimdi bu Alice…
Viktorya dönemi İngiltere'sinin seçkin akademik çevresinde büyüyen Alice Pleasance Liddell, merakı, inatçılığı ve bitmek bilmeyen sorularıyla çevresindekilerin dikkatini çeken bir çocuktu. Lewis Carroll'ın objektifine defalarca poz verdi; bu fotoğraflar Viktorya döneminin çocukluklarını da belgeleyen en önemli görsel arşivlerden biri kabul ediliyor.
Yıllar sonra bu kez fotoğraf sanatının öncülerinden Julia Margaret Cameron'ın objektifi karşısına geçti. Cameron, Alice'i Pomona, Alethea ve Ceres gibi mitolojik figürler olarak fotoğrafladı; ortaya çıkan portreler İngiltere’de bulunan Victoria and Albert Museum'un en dikkat çeken koleksiyonları arasında yer alıyor.
On dokuz yaşındayken kız kardeşleriyle çıktığı Avrupa gezisinde Vezüv Yanardağı'nın zirvesine kadar tırmandı; yolculuk boyunca tuttuğu günlüğe, lav parçalarını ve duman bulutlarını ayrıntılarıyla kaydetti. Zirveyi gördükten kısa süre sonra yanardağın yeniden faaliyete geçmesi, bu yolculuğu daha da unutulmaz kıldı.
Ancak Alice'in gerçek hayatı, ilham verdiği masal kadar büyülü değildi.
1880'de Reginald Hargreaves ile evlenen Alice'in üç oğlu oldu. Birinci Dünya Savaşı ise ailesini derinden sarstı; iki oğlunu savaşta kaybetti. Eşinin ölümünün ardından artan mali yükümlülükler nedeniyle, Carroll'ın çocukluğunda kendisine armağan ettiği orijinal Alice's Adventures Under Ground el yazmasını açık artırmada satmak zorunda kaldı. 1928 yılında gerçekleşen bu satışın İngiltere'de büyük üzüntü yaratmasının nedeni, ülkenin en değerli edebî miraslarından birinin Amerika'ya gitmesiydi...
İlginçtir ki Alice, çocukluğunda ilham verdiği hikaye sayesinde gerçek şöhretine ilerleyen yaşlarında ulaştı.
1932 yılında Lewis Carroll'ın doğumunun yüzüncü yılı etkinlikleri kapsamında ABD’ye davet edildi. Orada yaptığı konuşmanın kesiti, bugüne ulaşan nadir kayıtlardan biri...
Columbia Üniversitesi tarafından fahri doktora ile ödüllendirildi, konuşması radyo aracılığıyla dünyaya ulaştı ve Paramount'un 1933 tarihli Alice in Wonderland film uyarlaması hazırlanırken görüşlerine başvuruldu.
Alice Liddell, uzun süren bir hastalığın ve komanın ardından 16 Kasım 1934'te 82 yaşında hayatını kaybetti. Ölüm haberi dünya basınında "Alice Harikalar Diyarı'nın gerçek Alice'i öldü" başlıklarıyla duyuruldu.
İlham olduğu hikaye onun ölümünden sonra da yaşamaya devam etti. Amerika'ya satılan orijinal Alice's Adventures Under Ground el yazması, 1948 yılında İkinci Dünya Savaşı'nda iki ülkenin müttefikliğine teşekkür amacıyla İngiltere'ye geri getirildi. Bu el yazması, İngiliz edebiyat tarihinin en değerli eserlerinden biri olarak korunuyor.
Aradan yıllar geçmesine rağmen Alice Harikalar Diyarında hala okunuyor, yeniden yorumlanıyor ve sinemadan psikolojiye, felsefeden nörobilime kadar pek çok alanda tartışılıyor.
Bunun nedeni sıra dışı karakterler ve renkli bir hayal gücü olduğu kadar Carroll’un çocukluk ile yetişkinlik arasındaki belirsizliği, kimlik arayışını, otoriteyle çatışmayı, dilin sınırlarını ve insan zihninin karmaşasını tek bir masalın içine sığdırmayı başarması.
'Alice Harikalar Diyarında' yazarı Lewis Carroll hakkındaki tartışmalarla da zaman zaman gündeme geliyor. Özellikle 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren bazı araştırmacılar, Carroll'ın küçük kız çocuklarını yoğun biçimde fotoğraflamasını ve Alice Liddell başta olmak üzere çocuklarla kurduğu yakın ilişkiyi mercek altına aldı. Ancak bu iddialar konusunda akademik dünyada ortak bir görüş bulunmuyor. Birçok Carroll biyografi yazarı ve Viktorya dönemi uzmanı, 19. yüzyılda çocuk fotoğrafçılığına bakışın bugünkünden farklı olduğunu, söz konusu fotoğrafların ailelerin bilgisi ve onayıyla çekildiğini, Carroll'ın yaşamına ilişkin belgelerde çocuklara yönelik cinsel istismarı doğrulayan somut bir kanıt bulunmadığını vurguluyor. Buna karşılık bazı araştırmacılar ise özellikle günlüklerinin kayıp sayfaları ve Alice Liddell ailesiyle ilişkisinin ani biçimde kesilmesini kuşku uyandıran unsurlar arasında değerlendiriyor.
Carroll'ın yaşamı da okuru kesin cevaplardan çok yeni sorularla baş başa bırakıyor...
Gözde Sula
Odatv.com
