Kör topal ilerleyen İslamabad Mutabakatı en zor günlerini yaşıyor. Bölgede yaşanan karşılıklı saldırıların ardından ABD Başkanı Donald Trump, “Ateşkes bence bitti.” dedi. Çarşamba günü NATO Zirvesi’nde konuşan Trump, İranlıların “pislik” olduğunu iddia ederek artık onlarla “anlaşmak istemediğini” öne sürdü.
ABD Başkanı, müzakerecilerin görüşmeye devam edebileceğini ancak bir sonuç çıkacağına inanmadığını söyledi ve ekledi: “Büyük ihtimalle bu akşam İran’ı çok sert şekilde vuracağız.”
Trump’ın açıklamalarından önceki 24 saatte İran, Hürmüz Boğazı’nda koordinasyon kurmayı reddeden üç tankeri vurdu. Ardından bölgede yeniden silahlar çekildi, ABD bazı yaptırımları da geri getirdi. Ortaya çıkan tablo, İslamabad Mutabakatı’nın Washington tarafından delik deşik edildiğini gösteriyor.
TANKER KIŞKIRTMALARI
Pazartesi ve salı günü Hürmüz civarında vurulan gemiler, İran’ın belirlediği güzergâha uymayıp defalarca uyarılmalarına rağmen rotalarını değiştirmeyince füze ve İHA’ların hedefi oldu. ABD ilk tepki olarak İslamabad Mutabakatı kapsamında İran petrolüne yönelik yaptırımlarda tanınan geçici muafiyeti kaldırdı.
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), “İran’ın sergilediği saldırganlığın nedensiz olduğunu” iddia ederek yaşananları “ateşkesin açık bir ihlali” olarak çerçeveledi. Fransız haber ajansı AFP’ye konuşan bir yetkili şunları söyledi:
“İran’ın Boğaz’daki eylemleri ABD açısından tamamen kabul edilemezdi ve bunun sonuçları olacaktır. Mutabakat tamamen performansa dayalı ve İran ancak ‘iyi davranış’ sergilerse bunun faydalarını görecek.”
Washington’un bu adımının ardından petrol fiyatları yüzde 6’dan fazla yükseldi.
AÇIK İHLÂL VE SONUÇLARI
İslamabad Mutabakatı, Hürmüz Boğazı’nın 30 gün içerisinde “İran’ın belirlediği koşullarda” açılacağını ve petrol ürünlerine uygulanan yaptırımların geçici olarak kaldırılacağını hükme bağlamıştı. Ancak ABD’nin İran’ın Hürmüz’deki haklarını görmezden gelmeye devam etmesi, mutabakatın diğer maddelerinin de boşa çıkmasına neden oluyor.
İran Dışişleri Bakanlığı, ABD’nin eylemleri nedeniyle mevcut ateşkesin bazı kısımlarının “etkisiz” hale geldiğini belirterek Washington’un petrol satışlarına yönelik yaptırımları yeniden yürürlüğe koymasını kınadı. Bakanlık şu vurguyu yaptı:
“İran, Amerika’nın anlaşmayı ihlal etmesinin sonuçları konusunda ciddi bir uyarıda bulunuyor ve çıkarları ile ulusal güvenliğini korumak için kararlı tedbirler alacaktır.”
BOMBARDIMAN VE MİSİLLEME BAŞLIYOR
Gecenin ilerleyen saatlerinde başlayan ABD bombardımanıyla mevcut gerilim daha da yükseldi. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), İran’da 80’den fazla hedefin vurulduğunu iddia etti. Açıklamada, amacın “uluslararası ticaret koridorundan geçen uluslararası ticarete yönelik saldırılarını sürdürme kabiliyetini zayıflatmak” olduğu öne sürüldü.
İran ise ABD’nin saldırılarına karşılık gece boyunca Bahreyn ve Kuveyt’teki ABD üslerini hedef aldı. Devrim Muhafızları, iki ülkedeki 85 askeri noktanın füze ve İHA’larla vurulduğu belirtildi. İran Dışişleri Bakanlığı, ülkeye yönelik saldırılarda üslerini kullanıma açan Körfez ülkelerini bir kez daha uyardı. Son saatlerde yaşananlar, ABD-İran mutabakatının imzalanmasından bu yana belirli aralıklarla tekrarlanan gerilim döngüsünün son halkasını oluşturdu. Tahran bu süreçte yine uyarıları dikkate almayan üç tankeri Hürmüz civarında vurmuştu. ABD buna saldırılarla karşılık verirken, Devrim Muhafızları da Bahreyn ve Kuveyt’i hedef alarak yanıt vermişti.
