Küresel piyasalar geçen yıl boyunca jeopolitik şoklara görece dirençli kalırken, emtia piyasalarında bu denge giderek bozuluyor.
Petrol arzının büyük ölçüde devam etmesi, stratejik rezervlerin piyasadaki kesintileri yumuşatması ve enflasyonun kademeli olarak gerilemesi, küresel ekonomiye önemli bir tampon sağlamıştı.
Ancak dünyanın en kritik taşımacılık güzergahlarında çatışmaların aynı anda yoğunlaşması, piyasaları olası kesintileri fiyatlama aşamasından gerçek arz sıkıntılarıyla karşı karşıya kalma noktasına taşıyor.
HSBC’ye göre bu değişim, yalnızca petrol fiyatlarını değil, küresel ekonominin genelini etkileyebilecek daha sıkı bir emtia piyasasının başlangıcına işaret edebilir.
ÜÇ KRİTİK KORİDOR AYNI ANDA RİSK ALTINDA
HSBC’nin Avustralya, Yeni Zelanda ve küresel emtialardan sorumlu başekonomisti Paul Bloxham, Orta Doğu’daki çatışmaların emtia piyasalarında “önemli bir sıkışmaya” neden olduğunu belirtti.
Risk artık yalnızca küresel petrol tüketiminin yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı ile sınırlı değil.
HSBC’ye göre Hürmüz’de deniz trafiği yeniden neredeyse durma noktasına gelirken, aksaklıklar güneye doğru Bab el-Mandeb Boğazı’na da yayıldı.
Bab el-Mandeb, Kızıldeniz’i Süveyş Kanalı’na bağlayan küresel ticaret açısından kritik geçiş noktalarından biri konumunda bulunuyor.
KARADENİZ’DEKİ ÇATIŞMALAR DA BASKIYI ARTIRIYOR
Aynı dönemde Rusya ile Ukrayna arasındaki çatışmaların Karadeniz’de yoğunlaşması, tahıl ihracatı ve diğer dökme emtia sevkiyatları üzerinde yeni baskılar oluşturuyor.
Böylece Hürmüz Boğazı, Bab el-Mandeb ve Karadeniz olmak üzere dünyanın en önemli üç taşımacılık koridorunda riskler eş zamanlı olarak yükselmiş durumda.
Bu durum taşıma maliyetlerini artırırken teslimat sürelerini uzatıyor ve küresel piyasalara ulaşan fiziksel emtia miktarını azaltıyor.
BRENT 100 DOLARIN ÜZERİNE ÇIKTI
Taşımacılık ve arz tarafındaki baskıların etkisiyle Brent petrolün varil fiyatı 100 doların üzerine çıkarken, doğal gaz fiyatlarında yüzde 40’a varan artış yaşandı.
Piyasaların karşı karşıya olduğu bir diğer risk ise geçmişte fiyat şoklarını sınırlamak için kullanılan acil durum stoklarının önemli ölçüde azalması.
ABD Stratejik Petrol Rezervi gibi stoklardan yapılan önceki satışların tampon kapasitesini zayıflattığı belirtilirken, depolama seviyelerinin kritik eşiklere yaklaşması halinde fiyat hareketlerinin doğrusal olmayan biçimde hızlanabileceği değerlendiriliyor.
GOLDMAN SACHS’TAN 120 DOLAR SENARYOSU
Goldman Sachs, mevcut arz ve taşımacılık kesintilerinin devam etmesi halinde Brent petrolün dördüncü çeyrekte varil başına 120 doların üzerine çıkabileceğini öngörüyor.
Enerji fiyatlarındaki yükselişin yanı sıra gübre ve gıda fiyatlarında yaşanabilecek artışların da küresel enflasyon üzerinde yeni bir baskı yaratabileceği değerlendiriliyor.
Kritik ticaret yollarındaki eş zamanlı aksaklıkların sürmesi halinde, emtia piyasalarındaki sıkışmanın enerji dışındaki ürünlere de yayılabileceği ve küresel enflasyon risklerini yeniden artırabileceği belirtiliyor.
