Angola'nın doğusundaki ulaşılması güç Lisima Platosu'na düzenlenen bilimsel keşif gezisi, daha önce bilinmeyen çok sayıda canlı türünü ortaya çıkardı. Araştırmacılar, 8 yeni yusufçuk türü, 3 yeni çekirge türü ve yaklaşık 60 yeni kelebek ve güve türü tespit etti.
Şubat 2026'da gerçekleştirilen ve "Cassai Yaşam Atlası" adı verilen biyolojik çeşitlilik araştırması, Afrika'nın bilimsel açıdan en az incelenmiş bölgelerinden biri olarak görülen Lisima'nın zengin ekosistemine ışık tutuyor.
Dört büyük Afrika nehrinin kaynağında yer alıyor
Araştırma, Angola'nın Moxico eyaletindeki yüksek platolarda bulunan ve "Angola Yaylaları Su Kulesi" olarak bilinen bölgenin biyolojik çeşitliliğini belgelemeyi amaçlıyordu.
Miombo ormanları, sulak alanlar, çayırlar ve kaynak göllerden oluşan geniş bölge, Afrika'nın dört büyük nehir sistemini besliyor: Kongo Nehri, Okavango Nehri, Zambezi Nehri ve Cuanza Nehri.
Platodan çıkan sular, binlerce kilometre uzaklıktaki ekosistemleri ve insan topluluklarını destekliyor. Bunlar arasında UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alan Okavango Deltası da var.
İç savaş ve mayınlar nedeniyle onlarca yıl araştırılamadı
Bölgenin ekolojik önemi uzun zamandır bilinse de Angola'da 27 yıl süren iç savaş, geride kalan kara mayınları ve coğrafi zorluklar nedeniyle Lisima Platosu neredeyse tamamen bilimsel araştırmaların dışında kalmıştı.
Araştırma ekibi, The Wilderness Project, Fundação Lisima ve The HALO Trust derneklerinin desteğiyle çalışan Afrikalı ve uluslararası 16 uzmandan oluşuyor.
Morötesi ışık altında parlayan örümcek dikkat çekti
Keşif sırasında bulunan en ilginç canlılardan biri, morötesi ışık altında mavi renkte parlayan taçlı bir yengeç örümceği oldu. Bilim insanları bu parlamanın nedenini henüz açıklayabilmiş değil.
Araştırmacılar ayrıca uğur böceği görünümünü taklit eden yeni bir ağ örümceği türü de keşfetti. Kan portakalı rengindeki bu örümcek, parlak renkleri sayesinde yırtıcılara zehirli veya tatsız olduğu mesajını vererek kendini koruyor.
Bunun yanı sıra zırhlı ve avcı özelliklere sahip bir cırcır böceği türü ile daha önce tanımlanmamış bir bakır renkli tırtıl ve onun erişkin kelebek formu da keşfedilen türler arasında yer aldı.
Yeni türlerin sayısı artabilir
Araştırmacılar bölgede 103 yusufçuk ve kızböceği türü kaydetti. Bunların 34'ü daha önce Lisima'da hiç görülmemişti. Altı tür ise Angola'nın ulusal tür listesine ilk kez eklendi.
Bilim insanları ilk kez 2019'da fark edilen sekiz yeni yusufçuk türünün artık resmi olarak tanımlanma sürecinde olduğunu açıkladı.
Araştırma sırasında binin üzerinde kelebek ve güve örneği ile 47 çekirge, uzun antenli çekirge ve cırcır böceği taksonu kayıt altına alındı. Bunlar arasında bilim dünyası için tamamen yeni üç tür var.
Uzmanlar, henüz laboratuvarda incelenmeyi bekleyen çok sayıda örnek olduğunu ve yeni tür sayısının önümüzdeki yıllarda daha da artabileceğini belirtiyor.
Zehirli engerekten kan emen sineğe
Araştırmada yalnızca yeni türler değil, sıradışı özelliklere sahip bilinen türler de dikkat çekti.
Bunlar arasında, 5 santimetreye kadar ulaşabilen dişleriyle dünyanın en uzun zehirli yılan dişlerine sahip türlerinden biri olan Gabon engereği de var.
Araştırmacılar ayrıca yarasaların kürkleri arasında yüzerek hareket eden ve onların kanıyla beslenen uçamayan yarasa sineklerini ve kanatları klasik zar yapısı yerine tüy benzeri uzantılardan oluşan çok tüylü güve türlerini de kayıt altına aldı.
Bölgenin korunması için çalışmalar sürüyor
Bilim insanları, Lisima'nın uzak konumu ve iç savaştan kalan mayınlar nedeniyle son yıllarda büyük ölçüde insan faaliyetlerinden korunabildiğini de belirtiyor.
Araştırmacılar şimdi bölgenin uzun vadeli koruma altına alınmasını hedefliyor. Bu kapsamda 2025 yılında platonun 5,4 milyon hektarlık bölümü resmen tanınan bir koruma alanı statüsü kazandı.
