Yaklaşık 2 bin yıl önce Vezüv Yanardağı'nın patlaması sırasında kömürleşerek günümüze ulaşan bir antik papirüs parşömeni, yapay zekâ destekli sanal çözümleme yöntemi sayesinde ilk kez fiziksel olarak açılmadan okunabildi.
İngiliz gazetesi The Guardian'ın aktardığına göre, araştırmacılar "PHerc 1667" kodlu parşömende daha önce görünmeyen 20 sütundan oluşan ve uzunluğu bir metreyi aşan bir metni ortaya çıkardı. Metnin, etik, sanat ve insan davranışları üzerine Stoacı düşünceyi ele aldığı ve MÖ 2. yüzyıl ile MS 3. yüzyıl arasına tarihlendiği belirtildi.
Söz konusu parşömen, MS 79 yılında Vezüv Yanardağı'nın patlamasıyla kül altında kalan antik Herculaneum kentindeki lüks bir Roma villasının kütüphanesinden çıkarılan yüzlerce eser arasında bulunuyor. Geçmişte parşömeni fiziksel olarak açmaya yönelik girişimlerin dış katmanların parçalanmasına yol açtığı, bu nedenle günümüze yalnızca yaklaşık 8 santimetre yüksekliğinde ve 2 santimetre genişliğinde bir bölümün ulaştığı ifade edildi.
Araştırmacılar, geliştirdikleri sanal çözümleme yöntemiyle parşömeni tamamen açmayı başardıklarını ve fiziksel müdahaleye gerek kalmaksızın okunabilmesinin arkeoloji ve antik metin çalışmaları açısından önemli bir dönüm noktası olduğunu vurguladı.
Bulgular, 2023 yılında başlatılan ve antik Herculaneum parşömenlerini yapay zekâ yardımıyla çözmeyi amaçlayan Vesuvius Challenge projesi kapsamında geliştirilen yapay zekâ algoritmaları ile yüksek çözünürlüklü X-ışını görüntüleme teknikleri sayesinde elde edildi.
Uzmanlar, metnin Stoacı filozof Chrysippus tarafından kaleme alınmış olabileceğini değerlendiriyor. Metinde filozofun öğrencisi ve aynı zamanda yeğeni olan Aristocreon'a da atıfta bulunuluyor.
Çözümlenen metinde Stoacı felsefenin temel kavramlarından "hormē" (dürtü) ve "phronēsis" (pratik bilgelik) ele alınırken, akıldan uzaklaşmanın zararlı tutkulara yol açabileceği savunuluyor. Metinde yer alan dikkat çekici ifadelerden birinde ise, "Bir şeyi araştıracağız ancak kendimizden ve kendi doğamızdan uzaklaşırsak onu kavrayamayacağız" deniliyor.
Araştırmacılar ayrıca sanal olarak çözümlenen başka bir papirüste "Philodemus, Tanrılar Üzerine, 8. Kitap" ifadesinin tespit edildiğini açıkladı. Bu bulgunun, söz konusu eserin birden fazla kitaptan oluştuğunu ilk kez doğruladığı kaydedildi.
Bilim insanları, açılmamış Herculaneum parşömenlerinin artık yapay zekâ teknolojileri sayesinde okunabilir hale geldiğini ve gelecekte çok sayıda bilinmeyen antik metnin gün yüzüne çıkarılmasının önünün açıldığını belirtiyor.
