İLKAY AKKAYA / NEFES
Sofradaki porsiyon küçüldü, market poşeti hafifledi. Avrupalı alışveriş yaparken Türkiye satın alma gücünde Avrupa’nın üçte bir gerisine düştü. Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK), Avrupa Birliği İstatistik Ofisi (Eurostat) verilerinden yaptığı hesaplamalara göre; Satın Alma Gücü Paritesi’ne göre kişi başına Gayrisafi Yurt İçi Hasıla endeksi AB ortalaması 100 iken Türkiye 67’de kaldı. Böylece Türkiye, Avrupa Birliği ortalamasının yüzde 33 altında kaldı.
TÜKETİM AZALIYOR
AB’ye yeni katılan ve en yoksul üyelerinden Bulgaristan’ın bile gerisine düşen Türkiye, satın alma gücünde 36 ülke arasında sondan altıncı sırada kaldı. Listenin zirvesinde Lüksemburg, İrlanda ve Norveç yer alırken, Türkiye’nin gerisinde yalnızca beş Balkan ülkesi yer alıyor. Türkiye’yi sırasıyla Karadağ, Sırbistan, Arnavutluk, Kuzey Makedonya ve Bosna-Hersek izledi.
Gelir yetmeyince tüketim de Avrupa’nın gerisinde kaldı. Verilere göre Türkiye’de vatandaşın tüketebildiği mal ve hizmet düzeyi, AB ortalamasının yüzde 30 altında seyrediyor. AB’de ortalama bir yurttaşın 100 birimlik tüketim gücüne karşılık, Türkiye’de bu rakam yalnızca 70 puan olarak kayıtlara geçti. Araştırmada fiili bireysel tüketim düzeyi olarak adlandırılan ölçümlere eğitim ve sağlık gibi kamu hizmetleri de dahil ediliyor. Listenin zirvesinde ise 145 puanla Lüksemburg yer alırken, puanı en düşük ülke ise 44 ile Bosna-Hersek oldu.
Bu arada satın alma gücü paritesi ülkelerdeki fiyat düzeyi farklılıklarını ortadan kaldırarak, para birimlerinin alım güçlerini eşitleyen döviz kuru ölçütüdür.
Reel gelirde dipten çıkamadık
Türkiye’nin kişi başına reel geliri Avrupa ile arasındaki mesafe giderek açılıyor. Verilere göre satın alma gücü paritesine göre hesaplanan kişi başına reel GSYH, 2024 yılında Türkiye’de 28.600 puan seviyesinde gerçekleşirken, AB ortalaması 39.900 oldu. Böylece Türkiye, Avrupa ortalamasının yaklaşık yüzde 28 gerisinde kaldı. Avrupa’nın en yoksul ülkesi olarak gösterilen Bulgaristan’ın kişi başına reel geliri 26.300’e yükselirken, Türkiye ile arasındaki fark da 2.3 puana kadar indi. Ekonomik krizden çıkmayı başaran komşu Yunanistan ise 27.400 puanlık seviyeye ulaşarak Türkiye’ye iyice yaklaştı. Listenin zirvesinde 97.700 ile Lüksemburg, 88.500 ile İrlanda ve 64.000 ile Norveç yer aldı.
Avrupalıya ucuz, bize pahalı geliyor
Türkiye’de fiyatlar Avrupa’ya kıyasla hâlâ daha düşük görünse de bunun temel nedeni yüksek alım gücü değil, düşük gelir düzeyi. Verilere göre AB ülkelerinde 100 Euro’ya satın alınabilen mal ve hizmet sepeti, Türkiye’de 52 Euro karşılığı Türk Lirası’yla alınabiliyor. 2020 yılında bu rakam 38 Euro’ydu. Başka bir ifadeyle Türkiye, Avrupa’ya göre ucuz bir ülke görünümünü korumasına karşın, vatandaşın alım gücünün erozyona uğradı. Bu durum Türkler için fiyatların pahalı olduğunu gösteriyor.
