7-8 Temmuz'da Ankara'da gerçekleştirilecek NATO liderler zirvesi öncesinde Türkiye-ABD ilişkilerinde sıcak bir silah satışı gündemi yaşanıyor.
Dün Reuters haber ajansı Beyaz Saray yönetiminin zirve öncesinde Türkiye'ye jet motoru satışını tamamlamayı planladığını yazmıştı.
Wall Street Journal'da yer alan haberdeyse, Trump yönetiminin 750 milyon dolarlık satış için Kongre'yi devre dışı bırakmaya hazırlandığı ve bu durumun Beyaz Saray'la Kongre'yi karşı karşıya getirdiği aktarıldı.
Temsilciler Meclisi Dış İlişkiler Komitesi'nin kıdemli Demokrat üyesi Gregory Meeks, Türkiye'ye yapılması planlanan silah satışını, ülkenin yaklaşık on yıl önce satın aldığı Rus yapımı S-400 hava savunma sistemini hâlâ elinde bulundurması ve Türkiye'nin bölgedeki rolüne ilişkin diğer kaygılar nedeniyle bloke etmişti.
ABD'de uzun süredir uygulanan teamüle göre, yürütme organı bu tür silah satışlarını gerçekleştirmeden önce Kongre'deki kilit isimlerin onayını alıyor. Ancak Trump yönetimi, Meeks'in itirazına rağmen satışı ilerletmeyi planladığını Kongre'ye bildirdi.
ABD'de bazı çevreler, S-400 sisteminin Amerikan savunma teknolojilerine ilişkin kritik verileri toplayabileceğinden endişe ediyor. Aynı gerekçe, Türkiye'nin gelişmiş F-35 savaş uçaklarını satın alma girişimlerinin de önünde engel oluşturuyor.
Önerilen satış ve Kongre'nin devre dışı bırakılmasıyla ilgili soruya yanıt veren bir Trump yönetimi yetkilisi, "Başkan Trump'ın, bölgede önemli bir ortak olan Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile çok iyi bir ilişkisi var" dedi.
Gelişmeler üzerine bir açıklama yapan Temsilciler Meclisi üyesi Gregory Meeks, "Yönetim dün gece bana, Kongre denetimini bir kez daha devre dışı bırakarak Türk ordusuna 700 milyon doları aşan savunma ekipmanı satışını gerçekleştireceğini bildirdi. Bu, yönetimin Kongre'nin denetim yetkisini açıkça hiçe saymasının son derece rahatsız edici bir başka örneğidir" ifadelerini kullandı.
F110 motorlarının satışı gündemde
Söz konusu silah satışında Trump yönetimi, Kongre liderlerinden Türkiye'nin geliştirmekte olduğu KAAN milli muharip uçağında gelecekte kullanılmak üzere ABD üretimi F110 jet motorlarının satışına onay vermelerini istedi. Konuya ilişkin bilgi sahibi ABD'li yetkililer, talebin bu motorları kapsadığını belirtti.
Türkiye, F110 motorlarını hâlihazırda envanterindeki F-16 savaş uçaklarında kullanıyor. Türk Hava Kuvvetleri'nin F-16 filosu, ABD'nin ardından dünyanın en büyük ikinci F-16 filosu konumunda. Türkiye ayrıca, ABD'nin yürüttüğü lisans programı kapsamında bu motorların bazı parçalarını da yurt içinde üretiyor.
ABD'de uzun süredir uygulanan prosedüre göre, yürütme organının büyük ölçekli bir yabancı ülkeye silah satışını gerçekleştirebilmesi için Temsilciler Meclisi Dış İlişkiler Komitesi ile Senato Dış İlişkiler Komitesi başkanı ve kıdemli azınlık üyesinin onay vermesi gerekiyor.
Bu ilk inceleme süreci genellikle gizli yürütülüyor ve Dışişleri Bakanlığı, planlanan satışı kamuoyuna ve Kongre'ye resmen bildirmeden önce tamamlanıyor.
Jet motoru satışı ise, ABD'li şirketlerin hükümet izniyle yabancı ülkelere askeri teçhizat satabildiği "doğrudan ticari satış" (Direct Commercial Sale - DCS) kapsamında değerlendiriliyor. WSJ'ye konuşan anlaşmaya yakın kaynaklar, söz konusu satışın bu mekanizma üzerinden yürütüldüğünü belirtti.
Kaynaklara göre, Kongre'deki yetkililer Trump yönetiminin F110 jet motorlarını Türkiye'ye satma girişimini, Kongre'de F-35 savaş uçaklarının Türkiye'ye satışına yönelik muhalefeti aşmaya yönelik bir adım olarak değerlendiriyor.
