Başka ülkeler, başka adetler: Örneğin Almanya'da aşırı sıcakta genellikle kravat gevşetilir ya da tamamen çıkarılırken, Japonya'da kravat kısa yoldan bir soğutma bezine dönüştürülüyor: içine küçük soğutucu pedler ya da özel jel dolgular yerleştirilmiş soğutucu kravatlar şeklinde. Bazılarının ense tarafında aynı zamanda teri emen havlu kumaş bulunuyor.
Yazı atlatma konusunda Japonya genel olarak özellikle yaratıcı kabul ediliyor. Bu yöntemlerin birçoğu Avrupalılara ilk bakışta alışılmadık gelse de, aslında basit fizyolojik ilkelere dayanıyor: Bilimsel açıdan bakıldığında özellikle ense, bilekler, koltuk altları ve kasıkların soğutulması etkili; çünkü bu bölgelerde büyük kan damarları deriye çok yakın seyrediyor. Bu yüzden Japonların soğutma hileleri, bize biraz tuhaf görünseler de, sanılandan daha fazla işe yarayabiliyor.
Bu nedenle boynu soğutan buz halkaları da Japonya'da son derece yaygın. Boyun bölgesi soğutulduğunda, tüm vücudun sıcaklık algısı düşebiliyor. Yazlık kıyafetlerin tamamlayıcısı olarak, çoğu zaman boyna renk uyumlu bir havlu takılıyor ve bu havlu ara ara ıslatılıyor.
Tenugui adı verilen, küçük, ince, geleneksel pamuklu bezler de yaygın bir serinleme yöntemi. Hafifçe ıslatılıp gömlek yakasının altına, takım elbisenin içine ya da şapkanın altına, dışarıdan pek fark edilmeyecek şekilde yerleştiriliyor.
Aşırı ısınmaya karşı koruma: Avrupa'nın aerobik çağının kült nesnesi
1980'lerde, özellikle aerobik akımının doruğunda, Avrupa'da birer klasik sayılıyorlardı: alın bantları (o dönemlerde sık sık neon renklerde) ve onlara uygun havlu bileklikler. Japonlar içinse bunlar, bileklerdeki nabız noktalarını serinletmek için sürekli ıslatılan günlük yardımcılar.
El vantilatörleri ya da yelpazeler de elbette günlük hayatın gayet normal bir parçası. Sadece Japonya'da değil, Çin'de de sık sık boyuna asılı ya da bilekte taşınan birer aksesuar hâline gelmiş durumdalar.
Çin'de son yıllarda güneşten korunmak için farklı türde yüz maskeleri de yaygınlaştı. Bunların en bilinenlerinden biri, yalnızca göz, burun ve ağzı açıkta bırakan elastik bir başlık olan "Facekini".
Bu tür maskelerin nasıl göründüğünü, başlık fotoğrafında Frankfurt am Main'deki Römerberg'de fotoğraf çeken Çinli bir turist üzerinden görebilirsiniz. Aslında Qingdao gibi kıyı bölgelerinde geliştirilen bu başlıklar, başlangıçta özellikle denize girenler tarafından, yüzerken cildi güçlü UV ışınlarından korumak için kullanılıyordu. Sarı Deniz kıyısında, Şanghay ile Pekin metropolleri arasında yer alan milyonluk kent, aynı zamanda dünyaya ihraç edilen "Tsingtao" birasıyla tanınıyor.
Çin'de "facekini" modası
Zaman içinde Çin'deki yüz maskesi kullanımı da çeşitlendi. Bugün günlük kullanıma uygun, hafif UV korumalı maskeler yaygın; bunlar genellikle "Ice Silk" gibi nefes alabilen fonksiyonel kumaşlardan üretiliyor. Modern modeller ince, esnek ve çoğu zaman UPF 50+ gibi UV koruma faktörleriyle donatılmış. Günlük hayatta da sıkça tercih ediliyorlar.
Maskeler yalnızca iklim koşullarına pragmatik bir uyumu değil, aynı zamanda cilt bakımı ve estetikle ilgili kültürel anlayışları da yansıtıyor.
Doğal malzemelerden yapılmış, çok büyük kenarlı şapkalar özellikle kadınlar tarafından sıkça kullanılıyor; altına, zaman zaman ıslatılabilen ince bir örtü takılıyor. Böylece güneş çarpmasına karşı ek koruma sağlanıyor.
İlginç bir nokta: Çin'de sıcak havalarda çoğu zaman soğuk yerine ılık ya da sıcak içecekler tercih ediliyor. Bunun nedeni, Geleneksel Çin Tıbbı'na (TCM) göre aşırı soğuğun bedenin iç dengesini bozabileceği düşüncesi. Ayrıca çok soğuk içeceklerin mideyi zorlayacağı ve vücudun sonrasında sıcaklığı dengelemek için ekstra enerji harcayacağı, buna karşılık ılık içeceklerin daha nazik olduğu ve doğal terlemeyi, dolayısıyla buharlaşmayla soğumayı destekleyebileceği kabul ediliyor.
Avrupa dışındaki ülkeler üç temel ilkeye dayanan yöntemler kullanıyor: 1. Su ve hava hareketiyle buharlaşma yoluyla soğutma, 2. gölge ve mimari çözümler ve 3. toprak ya da taş gibi malzemelerden yapılan kalın duvarların sağladığı ısıl kütle.
ABD'nin güneybatısındaki Navajo ve Pueblo topluluklarının geleneksel teknikleri, küçük pencereli kerpiç ve taş binalardan, ayrıca gölge sağlayan saçaklar ve verandalarından oluşuyor.
Almanya gibi ülkelerdeki modern evler daha çok ısı yalıtımı ve enerji verimliliğine odaklanırken, Pueblo geleneğindeki yapılar yüksek ısı depolama kapasiteleri sayesinde iç mekân sıcaklığını görece sabit tutuyor; yazın serin, kışın ise daha uzun süre sıcak kalıyorlar.
Daha güneyde, Meksikalılar hafif ve bol pamuklu kıyafetler giymeyi seviyor. Evler de çoğu zaman iç sıcaklığı depolayan kalın kerpiç (adobe) duvarlardan yapılıyor. Birçok evde sıcaklığı hissedilir ölçüde düşüren, doğal birer "serinleme adası" işlevi gören avlular bulunuyor. Elbette günün en sıcak saatlerinde verilen öğle uykusu, yani siesta, günlük hayatın ayrılmaz parçası.
Mısır'da pencerelere asılan ıslak bezler
Mısır'da, Malqaf adı verilen geleneksel rüzgâr kuleleri, dışarıdaki daha serin havayı evlerin içine yönlendiriyor. Yine oradaki avlular, içlerindeki havuzlar ve bitkiler sayesinde buharlaşma yoluyla mikro iklimi serinletiyor. İşleyiş şöyle: Islak bir bez pencerenin önüne ya da içine asıldığında, kumaştaki su buharlaşıyor. Su buharlaşmak için enerjiye ihtiyaç duyuyor ve bu enerjiyi çevresinden ısı şeklinde çekiyor. Böylece ıslak bezin yanından geçen hava soğuyor.
Hindistan'ın birçok bölgesinde de basit fiziksel ilkelere dayanan geleneksel soğutma yöntemleri uygulanıyor. Bunların merkezinde, sırsız toprak testilerde suyun buharlaşmayla doğal olarak soğutulduğu "Mitti" soğutma sistemi yer alıyor. Buna ek olarak pek çok kişi, vücut ısısını daha iyi ayarlayabilmek için nemli pamuklu örtüler ya da çok ince pamuklu kıyafetler kullanıyor. İç mekânlarda da buharlaşma özellikle değerlendiriliyor; çevredeki havayı belirgin biçimde soğutan ıslak jütten yapılmış hasırlar ya da perdeler buna örnek.
Yoğurt, ayran ya da demirhindi içecekleri de çok seviliyor; çünkü yalnızca sıvı alımını artırmakla kalmıyor, aynı zamanda elektrolit kaybını da telafi ediyorlar.
Genel olarak, geleneksel olarak sıcak olan ülkelerde çorba ya da kavun gibi hafif ve su oranı yüksek yiyecekler tercih ediliyor.
Sonuç olarak, Avrupa ülkeleriyle diğer kıtalardaki ülkeler arasındaki fark, "daha iyi" ya da "daha kötü" yöntemlerden çok, alışılmış iklim, yapı tarzı, günlük pratikler ve tarihsel gelişimin oluşturduğu bileşimden kaynaklanıyor.
Avrupa dışında çoğu zaman pasif, mimari ve kültürel olarak yerleşmiş serinleme stratejileri öne çıkarken, Avrupa'da daha çok teknik ve kısa vadeli çözümler ön planda. Bazı Asya ülkeleri ise ısıyı binalar üzerinden değil, doğrudan insan bedeni üzerinden düzenlemeyi hedefleyen, gündelik yaşama gömülü, küçük ölçekli teknik çözümlere yöneliyor.
