Budapeşte'nin yaklaşık 40 kilometre batısındaki Velence Gölü'nde, eskiden kıyıya inen metal merdivenler artık sadece kuma uzanıyor. Suyun kıyısı birkaç metre geriye çekilmiş durumda.
Göl kıyısındaki Gárdony kasabasının belediye başkanı Pál Árpád Eötvös'e göre, Mayıs ayı sonunda su seviyesi kayıtlara geçen en düşük düzeyin yalnızca 10 santimetre üzerindeydi.
Uzmanlar, bu eşiğe haziran ortası gibi erken bir tarihte ulaşılabileceğini söylüyor, diye yazıyor yerel haber sitesi Daily News Hungary.
Uzun süren kuraklıklar, yağış azlığı ve onlarca yıllık kötü su yönetimi bu vahim tabloya yol açtı; şimdi hem bölgenin ekosistemi hem de turizm sektörü risk altında.
Macaristan'ın üçüncü büyük gölü yok oluyor
Velence Gölü normalde yaz aylarında yelken ve yüzme tatili için gelen çok sayıda turisti ağırlar.
Ancak 9 Haziran'da gölün su seviyesi, Ulusal Su Yönetimi Genel Müdürlüğü verilerine göre, Agárd kasabasında 56 santimetre olarak ölçüldü.
Bu, 2022'de Macaristan'ı vuran aşırı kuraklık sırasında kaydedilen 53 santimetrelik tarihî dip seviyenin sadece 3 santimetre üzerinde.
En sıcak aylar henüz gelmedi ve bu dönemde, Daily News Hungary'nin aktardığına göre, su seviyesi tek bir ayda 20 ila 25 santimetreye kadar düşebiliyor.
Ciddi bir yağış olmaksızın seviye her gün yarım santimetre azalabilir ve yaz sonunda 30 santimetreye kadar gerileyebilir, diye uyarıyor uzmanlar Reuters'a.
İklim değişikliği gölün yok oluşunu hızlandırırken, sulak alanların tarımsal kullanım için kurutulması gibi onlarca yıllık kötü su yönetimi de durumdan sorumlu, diyor Büyük Göller Birliği'nden Tibor Horanyi.
Tarihî kayıtlar Velence Gölü'nün geçmişte tamamen kuruduğunu gösterse de bugün asıl endişe, su kıtlığının ne kadar sık yaşanır hale geldiği.
Artık gölün yıllık su kaybı – büyük ölçüde buharlaşma nedeniyle – yağışlardan gelen su girişini aşıyor.
Turizm ve yaban hayatı tehlikede
Gezinti tekneleri ya da yelken turları gibi hizmetler sunan turizm işletmeleri şimdiden durumun etkisini hissediyor. Daily News Hungary'ye göre, birçoğu bu sezon hiç açmadı ve bazı tekne sahipleri şimdiden rotayı yakınlardaki Balaton Gölü'ne çevirdi.
Gölün yaban hayatı da zarar görüyor; inşaat mühendisi ve Fejér İlçesi Mühendisler Odası Başkanı Tóth Sándor bunu, haber sitesi Telex'in G7 bölümünde kaleme aldığı yazıda anlattı.
Uzun süren su kıtlığı sazlıkları zayıflatırken, su kuşları ve balıklar da giderek daralan yaşam alanlarına sıkışıyor.
Eski üreme adalarının kara parçasına dönüşmesiyle, yuva yapan kuşlar ve yavruları da risk altına giriyor.
Daha sığ su, daha hızlı ısındığı için alg patlamalarını hızlandırıyor; bu da su kalitesinin bozulmasına yol açabiliyor.
Gölün suyu yeniden doldurulabilir mi?
Geçmişte yaşanan aşırı su kıtlığı dönemlerinde Velence Gölü'ne dış kaynaklardan takviye yapılmıştı. Örneğin 1990'ların başında gölü beslemek için Rákhegy karst akiferinden su getirildi.
Ancak artan içme suyu ihtiyacı ve azalan rezervler nedeniyle bu çözüm artık uygulanabilir değil.
Uzmanlar bunun yerine, yağışlı dönemlerde toplanan ve Velence Gölü'ne akıtılabilen su miktarını artırmak için yakındaki Zámolyi ve Pátkai rezervuarlarının yenilenmesini öneriyor.
Çalışmalar arasında tortunun temizlenmesi ve su kalitesini bozan balıkçılık gibi faaliyetlerin sınırlandırılması da yer alıyor.
Bir diğer öneri ise bölgede bulunan atık su arıtma tesislerinin çıkış sularının geri kazanılması, diye aktarıyor Sándor.
Agárd ve Csákvár'daki tesisler sırasıyla yılda 4,3 milyon ve 0,3 milyon metreküp arıtılmış su üretiyor ve bu su şu anda havza dışına akıyor.
Daha iddialı bir öneri de, bankfiltreli kuyular ya da doğrudan yüzeyden alım yoluyla Tuna Nehri'nden su getirilmesi. Ancak her iki durumda da pompaj istasyonları ve onlarca kilometrelik boru hattı gibi ciddi altyapı yatırımlarına ihtiyaç var.
Ham suyun doğrudan çekilmesi halinde, tehlikeli maddelerin veya algler ve istilacı türler gibi organizmaların Velence Gölü'ne taşınmaması için ön arıtma yapılması gerekecek.
Sándor, ‘Gölün mevcut durumunun iyileştirilmesi için çözüm sadece su takviyesiyle sağlanabilir’ diye yazıyor, ancak ‘nihai çözümlerin hayata geçirilmesi büyük bir ihtiyat gerektiriyor’ uyarısında bulunuyor.
Reuters'ın aktardığına göre Çevre Bakanı Laszlo Gajdos, geçen hafta gölün geleceğini ele almak üzere yerel STK'lar, belediye başkanları ve su yönetimi uzmanlarıyla bir araya geldi.
