İklim krizi, biyolojik çeşitlilik kaybı, yaban yaşam alanlarının daralması ve doğaya yönelik müdahaleler, hayvanlardan insanlara bulaşan zoonotik hastalıkların yayılım alanını genişletiyor. Kuş gribi, domuz gribi, SARS ve Covid-19'un ardından Hantavirüs ve Ebola gibi hastalıkların yeniden görülmesi endişeleri artırırken uzmanlar, insan, hayvan ve çevre sağlığını birlikte ele alan “Tek Sağlık” yaklaşımının yaşama geçirilmesi gerektiğini, aksi halde yeni salgınların daha sık görüleceğini söyledi.
PANDEMİLER ÇAĞI
Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Cavit Işık Yavuz, bulaşıcı hastalıkların hiçbir zaman gündemden çıkmadığını belirterek, iklim krizi, ekosistemlerin tahribi, savaşlar, göç ve sağlık sistemlerindeki sorunların hastalıkları yeniden küresel bir tehdit haline getirdiğini söyledi. Bilinen her 10 bulaşıcı hastalıktan 6'sının hayvan kökenli olduğuna dikkat çeken Yavuz, insan, hayvan ve çevre sağlığının birbirinden ayrı düşünülemeyeceğini vurguladı. “Tek Sağlık” yaklaşımının artık bir tercih değil zorunluluk olduğunu vurgulayan Yavuz, iklim değişikliğinin özellikle vektörlerle bulaşan hastalıkların yayılımını artırdığını, ekosistemdeki yıkımın ise yeni risk alanları yarattığını anlattı. Son 25 yılda iki pandemi yaşandığını anımsatan Yavuz, “Küreselleşen sağlık tehditleri nedeniyle artık dünyanın herhangi bir yerinde ortaya çıkan bir bulaşıcı hastalık çok kısa sürede tüm dünyaya yayılabiliyor. Bu çağın adlandırmalarından biri pandemiler çağı olabilir” dedi. Covid-19 pandemisinin yarattığı travmanın toplumlarda yeni salgın korkusunu büyüttüğünü belirten Yavuz, bu durumu “Post Travmatik Covid Bozukluğu” olarak tanımladı.
SAĞLIĞIN PİYASALAŞMASI
İstanbul Veteriner Hekimler Odası Başkanı Erdinç Orhan ise zoonotik hastalıklardaki artışın temelinde ekolojik dengenin bozulmasının yattığını söyledi. Endüstriyel tarım ve hayvancılık faaliyetleri ile doğal kaynakların kontrolsüz biçimde sömürülmesinin yeni patojenler için uygun koşullar yarattığını belirten Orhan, “Tek Sağlık” yaklaşımının önündeki en büyük engelin sağlığın ve doğanın piyasalaştırılması olduğunu söyledi. İklim krizinin hastalıkların yayılım coğrafyasını değiştirdiğini vurgulayan Orhan, artan sıcaklıklar ve değişen yağış rejimlerinin keneler ve sivrisinekler gibi taşıyıcıların yeni bölgelere yayılmasına neden olduğunu kaydetti. Plansız kentleşme, madencilik faaliyetleri ve ormansızlaşmanın insan ile yaban hayatı arasındaki teması artırdığını kaydeden Orhan, bunun da zoonotik hastalıkların türler arası geçişini kolaylaştırdığını belirtti. Orhan, “Fosil yakıtlara, aşırı üretime ve sınırsız kâr hırsına dayalı sistem yalnızca iklim krizini derinleştirmiyor, yeni salgınların zeminini de hazırlıyor” dedi.
∗∗∗
KAMUCU SAĞLIK POLİTİKASI ÇAĞRISI
Zoonotik hastalıklarla mücadelede kamucu sağlık politikalarının hayata geçirilmesi gerektiğini belirten Erdinç Orhan, güçlü sürveyans (izleme) sistemleri, erken uyarı mekanizmaları ve ücretsiz sağlık hizmetlerinin salgınlarla mücadelede temel araçlar olduğunu söyledi. Orhan, özetle şunları kaydetti: “Veteriner hekimler, beşeri hekimler, çevre mühendisleri ve ekologlar karar alma mekanizmalarının merkezinde yer almalı, doğayı ve toplumu koruyan kamucu sağlık politikaları acilen hayata geçirilmelidir. Sermaye birikimi uğruna gerçekleştirilen plansız kentleşme ve mega inşaat projeleri, tarım, orman ve meralarla birlikte yaban hayatı habitatlarını acımasızca yok etmektedir. Doğal yaşam alanları daralan rezervuar hayvanlar hayatta kalabilmek için mecburen insan yerleşimlerine ve tarım alanlarına inmektedir. Zoonotik sıçramaların önüne geçmek için kentlerin doğayı işgal ederek değil, ekosistemin taşıma kapasitesine saygı duyarak planlanması şarttır.”
Türkiye'de en sık görülen zoonotik hastalıklar:
• Bruselloz
• Tüberküloz
• Toksoplazma
• Kırım Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA)
• Kuduz
• Şarbon
∗∗∗
KKKA VAKALARI ENDİŞE YARATIYOR
Kene kaynaklı Kırım Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA) vakalarında da artış yaşanıyor. Özellikle Sivas, Tokat, Yozgat ve Konya'da görülen hastalık nedeniyle Sivas'ın Koyulhisar ilçesinde yaşayan 52 yaşındaki Lokman Sönmez yaşamını yitirdi. Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Hastanesi'nde ise KKKA tanısıyla tedavi gören 5 kişinin sağlık durumlarının iyiye gittiği bildirildi.
