EVRİM KÜÇÜK
Ortadoğu’da yaşanan savaşın ardından küresel piyasalarda oluşan enerji ve hammadde şoku, bu kez dünyanın üretim merkezi Çin’de hissedilmeye başladı. Uzun süre deflasyon baskısıyla mücadele eden Çin ekonomisinde üretici fiyat endeksi (ÜFE), haziran ayında yıllık yüzde 4,1 artarak Temmuz 2022’den bu yana en yüksek seviyesine ulaştı. Böylece mart ayında sona eren uzun deflasyon döneminin ardından üretici fiyatlarındaki yükseliş dördüncü aya taşındı.
Küresel sanayi için yeni maliyet baskısı
Çin'deki üretici fiyatlarındaki yükseliş yalnızca ülke ekonomisini ilgilendirmiyor. Elektronikten beyaz eşyaya, otomotivden makine sanayisine kadar dünyanın en büyük üretim üssü olan Çin’de maliyetlerin artması uzmanlara göre küresel tedarik zincirine yeni bir enflasyon baskısı taşıyor.
Ulusal İstatistik Bürosu verilerine göre en sert fiyat artışları demir dışı metaller, enerji ürünleri, kimyasal hammaddeler, elektrikli makineler ve elektronik ekipmanlarda görüldü. Goldman Sachs, üretici fiyatlarındaki yükselişin yaklaşık yarısının bilgisayar ve iletişim ekipmanları üretiminden kaynaklandığını belirtirken, yapay zekâ ve ileri teknoloji ürünlerinin maliyet baskısından en fazla etkilenen alanlar arasında yer aldığına dikkat çekti.
Tedarik zinciri danışmanları ise savaşın etkisinin hâlâ tam olarak sona ermediğini vurguluyor. Karbon fiber fiyatları savaş öncesine göre yaklaşık yüzde 30 yükselirken, PVC fiyatları yüzde 50’ye, polyester fiyatları ise yüzde 30-50 aralığına kadar arttı. Yapay zekâ çipleriyle birlikte silikon, vanadyum ve germanyum gibi kritik hammaddelerde de ciddi maliyet artışları yaşanıyor.
İhracat güçlü, iç talep zayıf
Çin ekonomisi bugün iki farklı görünümü aynı anda yaşıyor. Yapay zekâ, elektronik ve ileri imalat sektörleri ihracat sayesinde büyümeyi sürdürürken, emlak sektöründeki durgunluk ve zayıf tüketici harcamaları iç pazarı baskılıyor. Bu nedenle birçok üretici artan maliyetleri iç piyasaya yansıtamıyor.
Capital Economics, enerji arzı normale döndüğünde enflasyonun yeniden gerilemesini beklese de, çatışmaların yeniden tırmanması halinde enerji maliyetlerinin üretici fiyatlarını tekrar yukarı çekebileceği uyarısında bulunuyor.
Fiyat dalgası raflara uzanabilir
Uzmanlara göre savaşın en kritik etkilerinden biri zamanlaması oldu. Kriz, yıl sonu satışları için üretimin yoğunlaştığı döneme denk geldi. Bu nedenle bugün yaşanan hammadde sıkıntılarının, Noel sezonunda dünya genelinde satılacak elektronik ürünlerden oyuncaklara kadar birçok ürünün fiyatına yansıması bekleniyor.
Çin'de fabrika çıkış fiyatlarında başlayan enflasyon, yalnızca ülke sınırları içinde kalan bir maliyet artışı değil. Küresel üretimin merkezindeki fiyat hareketleri, önümüzdeki aylarda dünya genelinde sanayi ürünleri ve tüketici fiyatları üzerinde yeni bir baskı unsuru oluşturabilir.
Çin'de üretici fiyatlarını yukarı taşıyan başlıca kalemler
Çin’de son aylarda yaşanan fiyat değişimleri:
- Demir dışı metaller: %21,6 (yıllık artış)
- Yakıt ve enerji: %11,8 (yıllık artış)
- Kimyasal hammaddeler: %11,5 (yıllık artış)
- Karbon fiber: Yaklaşık %30 fiyat artışı (2 aylık artış)
- PVC: Yaklaşık %50 fiyat artışı (2 aylık artış)
- Polyester: %30-50 fiyat artışı (2 aylık artış)
- Yapay zekâ çipleri ve kritik mineraller: Silikon, vanadyum ve germanyumda belirgin maliyet yükselişi
Küresel enflasyon beklentisi %4,7’ye çıktı
Uluslararası Para Fonu (IMF), Dünya Ekonomik Görünümü raporunda, 2026 yılı için küresel ekonomik büyüme tahminini bir kez daha yüzde 3'e düşürürken, küresel enflasyonun 2025'teki yüzde 4,1'den 2026'da yüzde 4,7'ye yükseleceğini belirtti. Oranın Nisan ayındaki tahmininden 0,3 puan daha yüksek olduğu öngörülüyor. Enflasyonun daha sonra 2027’den %3,9’a gerileyeceği tahmin ediliyor.
