Avrupa hükümetleri, dünya genelindeki ordular için veri ve yapay zeka (YZ) omurgası işlevi gören platformlar sunan ABD merkezli veri analitiği şirketi Palantir’e olan bağımlılıklarını azaltma yönünde adımlar atıyor.
Hollanda Savunma Devlet Sekreteri Derk Boswijk, Temsilciler Meclisi’nde bu hafta (kaynak İngilizce) yaptığı açıklamada Palantir’e tam teşekküllü bir alternatifin iki yıl içinde hazır olması gerektiğini söyledi.
Boswijk, yerel medyaya göre, Hollanda’nın 2010’dan bu yana Palantir’i ‘son derece sınırlı, bölümlere ayrılmış ve küçük ölçekte’ kullandığını belirtti.
Yine de hükümetin, şirketten bağımlılığı azaltmaya yönelik ‘iki ayaklı bir politika’ üzerinde çalıştığını, böylece mümkün olan en kısa sürede bağımsız hareket edebilmesini hedeflediğini söyledi. Hollanda parlamentosuna sunulan belgeler, Avrupa merkezli bir alternatif arandığını gösteriyor.
Boswijk, Palantir’in ‘ırkçı ve anti-demokratik bir ideolojiye’ sahip olduğunu söyleyen ve hükümetten şirketle ilişkisini sonlandırmasını isteyen Hollandalı siyasetçi Michelle Jagtenberg’in sorusunu yanıtlıyordu. Bu açıklama, hükümetin Palantir’den daha bağımsız hale gelmesini ve Avrupa öncülüğünde çözümler bulunmasını öngören ve 2025’te kabul edilen bir önergenin (kaynak İngilizce) ardından geldi.
Hollanda, sözleşmelerinde Palantir teknolojilerinden uzaklaşmak isteyen Avrupa ülkeleri arasına en son katılan ülke oldu.
İngiliz parlamentosunun yakın tarihli bir raporu, şirketin programlarının ülke hükümeti için ‘kabul edilemez bir zayıflık noktası’ yarattığını belirtti. İsviçre, güvenlik kaygıları nedeniyle Palantir’in tekliflerini en az dokuz kez (kaynak İngilizce) reddetti; Danimarka da Palantir yazılımlarına yerel alternatifler arıyor.
Avrupa hükümetlerinin ABD’li savunma teknolojileri şirketiyle ilgili hangi endişeleri olduğunu ve varsa hangilerinin yeniden müzakere edildiğini daha yakından inceliyoruz.
Palantir neden tartışmalı?
Palantir, büyük miktarda veriyi işleyerek ‘veriyle çalışma konusunda insanlara karmaşık sorular sorma ve yanıtlama imkânı veren, dünyanın en iyi kullanıcı deneyimini’ sunduğunu söylüyor.
Ürünlerinden biri olan, silah sistemleri için geliştirilmiş Gotham (kaynak İngilizce) karar verme yazılımı, hedeflerin tespitinde askerlere ‘yapay zeka destekli bir öldürme zinciri’ sunan bir araç olarak tanımlanıyor.
Şirketin kendisi ve kurucu ortağı ve yönetim kurulu başkanı Peter Thiel ile CEO’su Alex Karp, bir süredir hem ABD’de hem de Avrupa’da tartışmaların odağında.
Yatırımcılarla yaptığı bir görüşmede (kaynak İngilizce) Karp, Palantir’in geliştirdiği yazılımların ölümcül bir silah olarak kullanılmak üzere tasarlandığına inandığını söyledi.
Kazanç toplantısının dökümüne göre Karp, ‘Palantir burada düzeni bozmak için… ve gerektiğinde düşmanlarımızı korkutmak, zaman zaman da onları öldürmek için var’ dedi.
Karp’ın, ABD’nin Karayipler’de botları vurmasının ardından yatırımcılara yaptığı başka bir görüşmede (kaynak İngilizce), savaş suçlarını anayasaya uygun hale getirmenin iş açısından iyi olacağını söylediği bildirildi.
Amnesty International (kaynak İngilizce) gibi Palantir eleştirmenleri, şirketin bu büyük veri yığınlarını işleme biçiminin, Birleşik Krallık hükümetiyle ulusal sağlık hizmeti platformu Ulusal Sağlık Servisi (NHS) için imzalanan anlaşma kapsamında gizlilik, şeffaflık ve sağlık verilerinin yeniden satılması açısından riskler yarattığını savunuyor.
Amnesty, büyük NHS teknoloji sözleşmeleri aracılığıyla Palantir’e pandemi boyunca halkın sağlık verilerine eşi benzeri görülmemiş bir erişim hakkı tanınmasının sorunlu olduğunun altını çizdi.
Palantir teknolojisinin, bildirildiğine göre (kaynak İngilizce) ABD Savunma Bakanlığı (Pentagon) tarafından gizli bilgileri toplamak ve bunları İran hedeflerine yönelik son füze saldırılarında hedef tespiti için kullanmak amacıyla devreye sokulduğu belirtiliyor.
Şirket ayrıca 2024’te (kaynak İngilizce) Gazze’deki askeri operasyonlarını desteklemek üzere ‘savaşla ilgili görevler’ için İsrail Savunma Kuvvetleri (IDF) ile bir anlaşma imzaladı ve yazılımını, ABD’nin Göçmenlik ve Gümrük Muhafaza kurumu ICE’nin operasyonlarında ülkedeki göçmen aileleri tespit etmek için kullanıyor.
Euronews Next, bu haberle ilgili yorum almak için Palantir ile iletişime geçti, ancak hemen yanıt alamadı.
Hangi Avrupa hükümetlerinin Palantir ile anlaşması var?
Birçok Avrupa hükümeti şu anda kamu sektörünün, özellikle de savunma, polis ve istihbarat alanlarının bazı bölümlerinde Palantir teknolojilerini kullanıyor, ancak benimsenme düzeyi ülkeden ülkeye büyük farklılık gösteriyor.
Birleşik Krallık, NHS için başlıca tedarikçi olarak Palantir’le sözleşme imzaladı, ancak parlamentoya sunulan yakın tarihli bir komite raporu (kaynak İngilizce), bu ilişkinin sözleşmenin sona ereceği 2027’de bitirilmesini ve yerine yerel bir sağlayıcı bulunmasını talep ediyor.
Palantir ayrıca Birleşik Krallık Savunma Bakanlığı ile, savunmanın farklı gizlilik derecelerinde ve NATO ile diğer müttefik ülkelerin Palantir sistemleriyle uyumlu olacak şekilde ‘stratejik, taktik ve canlı operasyonel karar alma’ kapasitesi sağlamayı öngören üç yıllık (kaynak İngilizce) 240 milyon sterlinlik (276 milyon avro) bir sözleşme (kaynak İngilizce) imzaladı.
Yerel medyaya göre Bavyera, Hessen ve Kuzey Ren-Vestfalya’daki bazı Alman polis teşkilatları, terör saldırıları gibi ciddi tehditleri soruştururken yardımcı olması için Palantir’in Gotham yazılımının sınırlı bir sürümünü (kaynak İngilizce) kullanıyor.
Reuters’a göre federal düzeyde, Alman ordusu aralarında Palantir’in de bulunduğu hiçbir ABD şirketiyle sözleşme yapmayacağını açıkladı.
"Kendi veri tabanımızın işlevselliğiyle ne kadar ilgilenirsek ilgilenelim, şu an itibarıyla sanayi çalışanlarına ulusal veri tabanına erişim izni vermek bizim için düşünülemez" diye konuşan Almanya siber savunma birimi başkanı Thomas Daum’un bu açıklamayı bu hafta yaptığı (kaynak İngilizce) bildirildi.
Bunun yerine hükümet, yazılım ihtiyaçları için Fransız şirketi ChapsVision (kaynak İngilizce)’ın da aralarında bulunduğu Avrupa merkezli alternatifleri kısa listeye alıyor.
Danimarka daha önce gözetim ve veri analitiği platformları Maven Smart System ve Foundry için Palantir ile 7 yıllık bir anlaşma imzalamıştı. Ancak kısa süre önce yaptığı açıklamada (kaynak İngilizce) Palantir yazılımlarının yerini alacak yerel çözümler arayacağını duyurdu.
İspanya hükümetinin 2023’te Palantir ile 16,5 milyon avroluk bir sözleşme imzalamasının ardından, yerel haberlere göre (kaynak İngilizce) 40’tan fazla kurum şirketin yazılımlarını kullanıyor. Şimdiye kadar İspanya’da Palantir’in kamu sözleşmelerinde kullanılmasına yönelik kayda değer ölçekte bir toplumsal tepki oluşmuş değil.
Euronews Next, ABD’li savunma devinin bu ülkelerdeki savunma sözleşmelerinin yeniden gözden geçirilip geçirilmediğini öğrenmek için hükümetlerle iletişime geçti, ancak hemen yanıt alamadı.
Öte yandan, Follow the Money (kaynak İngilizce) tarafından yürütülen bir soruşturmaya göre, özel sektör cephesinde Palantir çözümlerine ilgi sürüyor; son bir yılda 100’den fazla büyük Avrupa bankası, varlık yönetim şirketi ve emeklilik fonu şirketin hisselerine daha fazla para yatırdı.
