Avrupa’nın köklü stratejik analiz kuruluşlarından İtalya merkezli Special Eurasia’nın İran’dan elde ettiği bilgilere dayandırdığı analizine göre, ABD ile ateşkes imzalayan İran dış politikasındaki gücünü Çin’le stratejik ilişki kurmaya yönlendirdi. Tahran-Pekin hattındaki bağlantıyı güçlendiren merkezdeki isim ise İran Parlamentosu Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf. Analizde, Kalibaf’ın Çin işleri için özel temsilci olarak görevlendirilmesinin sıradan bir diplomatik atama olmadığı, Tahran’ın Pekin politikasını devletin en üst karar mekanizmalarında merkezileştirme girişimi olduğu belirtildi. İran’ın ABD ile savaşının ardından Çin’e stratejik ihtiyacının arttığı değerlendirilirken, eski Devrim Muhafızları komutanı Kalibaf’ın hem Washington ile yürütülen süreçlerde hem de Pekin hattında öne çıkması dikkat çekti.
ÇİN İLİŞKİLERİ GÜVENLİK ELİTİNE
Eski Devrim Muhafızları komutanı olan Kalibaf, yalnızca Meclis Başkanı değil; İran devletinin farklı güç odaklarıyla bağlantı kurabilen, savaş ve güvenlik kararlarında ağırlığı bulunan bir isim. Analiz, bu tercihin Tahran’ın Çin politikasını klasik diplomatik mekanizmanın ötesine taşıdığını belirtiyor. Buna göre İran; diplomasi, yaptırımların aşılması, enerji politikası, teknoloji ve güvenlik hedeflerini merkezi bir yapıda birleştirmek istiyor. Atamanın Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın önerisi ve ülkenin üst liderlik mekanizmasının onayıyla gerçekleştirildiği de ifade ediliyor.
PETROL, YAPTIRIMLAR VE ORTAKLIK
İran’ın Çin’e yönelişinin merkezinde ekonomik kuşatma ve enerji bulunuyor. Pekin, yaptırımlar altındaki İran için başlıca petrol müşterisi ve en önemli ekonomik çıkış kapılarından biri konumunda. Analiz yazısındaki bilgilere göre Tahran ayrıca Çin’i uluslararası platformlarda diplomatik koruma sağlayabilecek, altyapı, finans, teknoloji ve savunma sistemlerinde işbirliği geliştirebilecek temel güç olarak görüyor. Analize göre önümüzdeki 12 ila 24 ay içerisinde enerji, altyapı, yaptırımların etkisini azaltacak ticari mekanizmalar ve stratejik teknoloji alanlarında daha yoğun bir İran-Çin koordinasyonu görülebilir.
TAM MÜTTEFİK OLURLAR MI?
Analiz yazısındaki bilgilere göre Çin’in İran politikasının ise sınırları bulunuyor. Special Eurasia, Pekin’in Tahran’la ilişkisini tam bir askeri ittifaktan çok kendi çıkarları doğrultusunda yürüttüğünü vurguluyor.Çin açısından Basra Körfezi’ndeki enerji akışının sürmesi, deniz ticaret yollarının korunması, Körfez’deki Arap monarşileriyle ekonomik ilişkilerin devam etmesi ve Washington ile rekabetin doğrudan savaşa dönüşmemesi büyük önem taşıyor. Bu nedenle Pekin’in İran için tam kapsamlı bir güvenlik garantörüne dönüşmesi beklenmiyor. Analizde ayrıca ABD ve İsrail’in İran’la savaşının Çin açısından Washington’ın askeri operasyon yöntemlerini, bölgesel koordinasyon kapasitesini ve savaş sahasındaki teknolojik sistemleri gözlemleme imkanı yarattığı değerlendirmesine de yer verildi.
SAVAŞ KOMUTANLIĞINDAN ÇİN HATTINA
1961 doğumlu Muhammed Bakır Kalibaf’ın siyasi kariyerinin arkasında onlarca yıllık askeri ve güvenlik geçmişi bulunuyor.İran-Irak Savaşı sırasında Devrim Muhafızları saflarında yükselen Kalibaf, 1997-2000 arasında hava gücünün komutanlığını yürüttü ve ardından İran polis teşkilatının başına geçti. 2005-2017 arasında Tahran Belediye Başkanı olan Kalibaf, 2020’den bu yana İran Parlamentosu Başkanlığı görevini sürdürüyor. Kalibaf, ABD ile yürütülen ateşkes ve müzakere süreçlerinde de üst düzey rol oynadı.
[email protected]
Kaynak: Web Özel
