ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, NATO müttefiklerini İran'a yönelik ABD saldırılarına destek verme konusundaki isteksizlikleri nedeniyle "utanç verici" olarak nitelendirdi ve bunun sonucunda Pentagon'un Avrupa'da konuşlandırdığı asker sayısını azaltabileceğini öne sürdü.
Hegseth, ABD Başkanı Donald Trump'ın daha önce NATO için kullandığı "kağıttan kaplan" tanımını yineledi ve ABD'nin NATO'ya verdiği desteğin "tek yönlü bir cadde" olmayacağını söyledi.
Hegseth'in 12 dakikalık konuşması, gelecek ay yapılacak NATO liderler zirvesi için ortak bir gündem oluşturmayı amaçlayan toplantının üzerine soğuk bir hava estirdi.
Hegseth, Trump'ın baskısıyla ittifakın geçen yaz üzerinde uzlaştığı savunma harcamalarını artırma taahhüdünü yerine getirmeyen müttefikleri eleştirdi.
ABD Savunma Bakanı en sert ifadelerini, ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta başlattığı savaş sırasında İran'a yönelik saldırılar için Avrupa'daki üslerin veya hava sahalarının kullanılmasına izin vermeye direnen ülkelere yöneltti.
Hegseth, Brüksel'deki NATO karargahında bir araya gelen diğer 31 NATO savunma bakanına hitabında, "Müttefiklerimizin çok fazlası hayır dedi ya da bizi karmaşık hukuki tartışmalar içinde boğmaya çalıştı ya da kendilerinin yapmaya hazır olmadığı veya yapamayacağı şeyleri yaptığımız için bizi kamuoyu önünde eleştirdi" dedi.
Hegseth, eleştirdiği ülkelerin isimlerini vermeden, "Bu utanç vericiydi" ifadelerini kullandı. Hegseth, "Bu müttefikler, hiçbir zaman tartışma konusu olmaması gereken üs kullanımına ve hava sahasından geçişe yönelik öngörülebilir erişimi reddederek Amerika'nın oğullarını ve kızlarını, yani bizim oğullarımızı ve kızlarımızı riske attı" sözlerini kullandı.
Rutte: Birbirimize gerçeği söylememiz gerekiyor
Hegseth'in açıklamaları sorulduğunda NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, taraflar arasında bir gerilim olduğu yönündeki değerlendirmeleri küçümsedi ve Trump yönetiminin Kanada ile Avrupalı müttefikleri geçen yıl savunma önceliklerine 90 milyar dolar daha fazla yatırım yapmaya zorladığını söyledi.
Rutte, toplantının ardından gazetecilere yaptığı açıklamada, Hegseth'in toplantıya yaklaşık iki saat katıldıktan sonra erken ayrıldığını belirterek, "Bunu yapmasından memnunum çünkü birbirimize gerçeği söylememiz gerekiyor" dedi.
Hegseth'in NATO müttefiklerini utanç verici olarak nitelendirmesi sorulduğunda ise Rutte, "Her müttefikin söylediği her kelime hakkında yorum yapmayacağım. Ben bunu hiçbir zaman yapmam" yanıtını verdi.
Trump'ın NATO eleştirileri sürüyor
Trump, uzun süredir Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü'nün değerini sorguluyor. Zaman zaman ABD'nin İkinci Dünya Savaşı sonrasında kurulmasına yardımcı olduğu ittifaktan ayrılabileceğini ima eden Trump, diğer üyeleri savunmayabileceğini de söylemişti.
İran savaşı sırasında Avrupa'dan destek tartışması
İran ile savaşın başlangıcında Avrupalı liderler, birçok kişinin hukuka aykırı olarak değerlendirdiği ABD-İsrail saldırılarını destekleyip desteklememe konusunda ikilem yaşadı. Fransa ve İtalya, ABD bombardıman uçaklarının kendi ülkelerindeki üslerden kalkış yapmasına izin vermedi. İngiltere, Kıbrıs'taki üslerine sınırlı erişim sağladı ve yalnızca "savunma amaçlı" görevlerde bulunan savaş uçaklarının İngiltere'ye iniş yapmasına izin verdi. İspanya ise İran operasyonuna katılan ABD askeri uçaklarının hava sahasını kullanmasını engelledi.
Avrupa'daki ABD askeri varlığı gözden geçirilecek
Hegseth daha sonra ABD'nin Avrupa'daki askeri varlığını "kuvvetlerimizin Amerika'nın küresel ihtiyaçlarına uygun şekilde konuşlandırıldığından emin olmak amacıyla" altı aylık bir incelemeye tabi tutacağını açıkladı. Hegseth, bu incelemenin ABD'nin üs ve hava sahalarına erişiminin net şekilde anlaşıldığından emin olmayı hedeflediğini belirtti. Aynı zamanda Avrupa'nın kendi savunmasının birincil sorumluluğunu üstlenmesi ve ABD'ye bağımlı olmaması konusunda NATO'nun üzerine sorumluluk yükledi.
ABD halihazırda NATO operasyonları için Avrupa'da bulundurduğu uçak ve savaş gemilerinin sayısını önemli ölçüde azaltmayı planlıyor. Bu durum, NATO'nun Rus denizaltı hareketlerini izleme veya uzun menzilli Tomahawk füzelerini Rusya topraklarının derinliklerine fırlatma kapasitesini sınırlayabilir.
NATO bütçesine katkı da tartışma konusu
Buna ek olarak Hegseth, diğer üyelerin Trump'ın talep ettiği şekilde yıllık savunma harcamalarını artırmaması halinde ABD'nin NATO'ya yaptığı yıllık mali katkıyı azaltacağını söyledi.
ABD, NATO'nun yıllık idari giderlerinin yaklaşık yüzde 15'ini karşılıyor. Bu miktar yaklaşık 790 milyon dolara denk geliyor ve Almanya'nın katkısıyla hemen hemen aynı seviyede bulunuyor.
Trump geçen yıl tüm NATO üyelerinin askeri harcamalar ve savunma projeleri için milli gelirlerinin en az yüzde 5'ini ayırmasını talep etmişti. Bu oran, 2014 yılında belirlenen yüzde 2'lik hedefin oldukça üzerinde bulunuyor.
Resmi verilere göre geçen yıl itibarıyla Arnavutluk, Çekya ve Slovenya yüzde 2'lik hedefin altında kalan üç NATO üyesi ülke olmaya devam etti.
