Avrupa, yeni küresel sürdürülebilirlik sıralamasına damga vurdu; ancak uzmanlar, tüm ülkelerin iklim değişikliğiyle mücadelede kritik hedeflerden hâlâ çok uzak olduğu uyarısında bulunuyor.
Yale ve Columbia Üniversitelerinden araştırmacılar tarafından hazırlanan Çevresel Performans Endeksi (EPI), iki yılda bir yayımlanıyor ve dünya genelindeki ülkeleri sürdürülebilirliğe bağlılıklarına göre sıralıyor.
Endeks, aralarında iklim değişikliği ile mücadele, hava kalitesi, ormanlar, su kaynakları, atık yönetimi ve biyolojik çeşitlilik gibi başlıkların da yer aldığı 12 kategoriye ayrılan 47 farklı göstergeye odaklanıyor.
Dünya Kaynakları Enstitüsü ve AB’nin Copernicus programı gibi büyük araştırma kurumları, uluslararası kuruluşlar ve diğer veri toplayıcıların verileri kullanılarak her ülkeye sıfır ile 100 arasında bir puan veriliyor.
İklim liginde Estonya zirvede
Estonya, özellikle son on yılda elektrik üretiminde sera gazı emisyonlarını kayda değer ölçüde azaltması sayesinde listenin zirvesine çıktı.
Ülke, son yıllarda enerji bakımından zengin tortul bir kaya olan yerli petrol şistine dayalı elektrik üretimine bağımlılığını azalttı.
Petrol şisti hâlâ ülkenin başlıca enerji kaynağı olsa da, yenilenebilir enerjideki patlama, özellikle güneş enerjisinin gücüyle, Estonya’nın fosil yakıtlardan uzaklaşmasına yardımcı oluyor.
Uluslararası Enerji Ajansı’na (IEA) göre Estonya, 2030’a kadar yıllık elektrik tüketiminin tamamını yenilenebilir kaynaklardan karşılamayı hedefleyerek temiz enerji dönüşümünü hızlandırmak istiyor. Bu hedef, ülkenin 2050’ye kadar iklim nötr olma yönündeki daha geniş stratejisinin bir parçası.
Estonya ayrıca biyolojik çeşitliliği ve ekosistemleri koruma çabalarıyla da öne çıkıyor. Yüzölçümünün yüzde 50’sinden fazlası ormanlarla ve korunan sulak alanlarla kaplı ülke, 300’den fazla kuş türüne ev sahipliği yapıyor.
Birleşmiş Milletler Üniversitesi Politika Araştırmaları Merkezi’nin (UNU CPR) dün (9 Temmuz) New York’ta düzenlediği konferansta konuşan Estonya Enerji ve Çevre Bakanı Andres Sutt, ülkesinin sürdürülebilirlik alanındaki hamlelerinin tanınmasından büyük gurur duyduğunu söyledi.
Ancak Estonya, 100 üzerinden sadece 75 puan alabildi; bu da birinciliğe rağmen olması gereken yerden hâlâ uzak olduğunu gösteriyor.
Raporun başyazarı Zach Wendling, ülkelerin 2050’ye kadar net sıfır emisyona giden yolda kalmak istiyorsa gelecekte ek politikalarla sürekli büyük emisyon kesintileri gerçekleştirmesi gerektiğini vurguluyor.
Yale’in küresel çevre sıralaması – tam liste
Lüksemburg 74 puanla Estonya’nın hemen ardından ikinci sırada yer alırken, onu Birleşik Krallık (72), Finlandiya (71) ve Hollanda (71) izledi.
Aslında bu yılki sıralamada ilk 20’deki ülkelerden sadece biri Avrupa dışından; birçok AB ülkesinin tarımsal sürdürülebilirlik kategorisinde düşük puan almasına rağmen tablo böyle.
Listenin en alt sıralarında Laos yer alırken onu Hindistan, Bangladeş, Mali ve Vietnam izliyor. Uzmanlar, bu ülkelerin hepsinin insan sağlığını ve kritik ekosistemleri doğrudan tehdit eden ciddi çevresel bozulmalarla karşı karşıya olduğu uyarısında bulunuyor.
Dünkü konferansta uzmanlar, Hindistan’ın çok daha iyi durumda olabileceğini, ancak ortamda bulunan ince partikül maddelerle mücadelede zorlandığı için sondan ikinci sırada yer aldığını belirtti. Yakıt yakımı, inşaat faaliyetleri, toz ve orman yangınları ile deniz tuzu gibi doğal kaynaklardan gelen bu küçük parçacıklar, ciddi solunum ve kardiyovasküler sorunlara yol açabiliyor.
2026 Çevresel Performans Endeksi
- Estonya, 75
- Lüksemburg, 74
- Birleşik Krallık, 72
- Finlandiya, 71
- Hollanda, 71
- Almanya, 70
- Fransa, 70
- Norveç, 69
- İsveç, 69
- Avusturya, 67
- Danimarka, 67
- İspanya, 66
- Yunanistan, 66
- Slovenya, 65
- İsviçre, 64
- Japonya, 63
- Çekya, 63
- Portekiz, 63
- Slovakya, 62
- Polonya, 62
ABD 27’nci sıraya geriledi
Rapor, dünyanın en büyük sera gazı yayıcıları olan Çin ve Amerika Birleşik Devletleri’nin, 2050’ye kadar küresel net sıfır sera gazı emisyonu hedefine büyük ölçüde ulaşamayacak gibi göründüğü uyarısında bulunuyor.
ABD, Avustralya’nın (25’inci) hemen gerisinde, Kanada’nın (29’uncu) ise önünde yer alarak 27’nci sırada yer aldı. Ancak sıralama, Joe Biden’ın başkanlığının son dönemini kapsayan 2024’e kadarki verileri baz alıyor; yani Donald Trump dönemini yansıtmıyor.
Beyaz Saray’a dönmesinden bu yana Trump, kirletici kömür sektörünü canlandırmaya, denizüstü rüzgar çiftliklerinin genişlemesini durdurmaya ve ABD’yi BM’nin birçok kilit iklim hedefinden çekmeye çalışıyor.
Çin ise kapalı alan hava kirliliğini, su sanitasyonunu ve katı atık yönetimini iyileştirmesine karşın, iklim değişikliği göstergelerinde zayıf performans sergilediği için 129’uncu sırada yer aldı.
Zengin ülkeler listesi mi?
Avrupalılar listede üst sıraları kaplamayı kutlasa da, zengin ülkeler genellikle çevresel karnelerini düzeltmek için büyük ölçekli yeşil enerji projelerine yatırım yapmak gibi adımlara imkân tanıyan daha fazla sermayeye sahip.
Düşük gelirli ülkeler, küresel ısınmanın sonuçlarından daha ağır etkilenmelerine rağmen iklim değişikliğine daha az katkıda bulunuyor ve yeşil dönüşümü hızlandıracak kaynakları oluşturmakta zorlanabiliyor.
Birçok zengin ülke ayrıca üretimini ve atıklarını başka ülkelere kaydırarak gerçek ilerlemelerini olduğundan daha iyi gösteriyor. Örneğin AB, 2022 yılında Türkiye’ye 12,4 milyon ton, Hindistan’a ise 3,5 milyon ton atık ihraç etti.
Birlik bu yılın başlarında, ülkelerin yüksek kaliteli uluslararası krediler temelinde emisyonlarının yüzde 5’ini kâğıt üzerinde silebilmesine olanak tanıyacak yeni bir uygulamayı da duyurdu. Söz konusu sistemin nasıl işleyeceğini ve uzmanların neden şüpheyle yaklaştığını buradan okuyabilirsiniz.
