Çevre izleme ağı MapBiomas’ın yeni raporuna göre, Brezilya Amazonları’ndaki orman yangınları, bir önceki yıl zirveye ulaştıktan sonra 2025’te tarihin en düşük seviyesine indi.
Dünyanın en büyük yağmur ormanındaki ormansızlaşma da geçen yıl yavaşladı. MapBiomas’ın raporu, bunun yangınların başlaması için gerekli yanıcı madde miktarını ciddi biçimde azalttığını belirtiyor.
Uydu görüntülerini kullanan MapBiomas, geçen yıl 3,1 milyon hektarlık alanın yandığını tespit etti. Bu, 1985’te kayıtların tutulmaya başlanmasından bu yana görülen en küçük alan.
Bu ilerleme, 2022’de seçildiğinde ormansızlaşmayı sona erdirme sözü veren solcu Devlet Başkanı Luiz Inacio Lula da Silva için iyi haber niteliğinde.
Amazon’u korumak, iklim değişikliğinin en kötü etkileriyle mücadelede hayati önem taşıyor çünkü yoğun bitki örtüsü, küresel ısınmaya neden olan sera gazlarını emiyor.
2024’teki kuraklık, Amazon topluluklarını topraklarını korumaya yöneltmiş olabilir
Amazon’daki orman yangınları, çoğu insan kaynaklı olan yangınların yayılmasını tetikleyen eşi benzeri görülmemiş bir kuraklık nedeniyle 2024 yılında zirve yaptı. Alevler, dünyanın en büyük tropik yağmur ormanını sardı; karbon emen ağaçlarda, bitkilerde ve nadir yaban hayatında ölçülemeyen kayıplara yol açtı.
Yeni veriler, 2025’te bu kritik tablonun tersine döndüğünü gösteriyor. Coğrafyacı ve raporun koordinatörü Ane Alencar, AFP haber ajansına yaptığı açıklamada, yaşanan düşüşün “alışılmadık” olduğunu söyledi.
Bozulan hava düzenleri dünyanın birçok yerinde felakete yol açarken, Amazon’da bir açıdan adeta armağan oldu. Alencar, 2024 ile 2025 arasındaki geciken yağmur mevsiminin, tarım arazilerini temizlemek için ateşin kullanıldığı bazı bölgelerde “yangın için ideal pencerenin” oluşmasını engellediğini belirtti.
Bu tür kötü yönetilen yangınları, yasadışı madenciliğin yaygın olduğu bölgelerde sıkça görülen ormansızlaşma gibi illegal uygulamalar daha da körüklüyor.
Raporda, 2024 benzeri bir yangın sezonundan korkan ve bu nedenle çıkan her yangını kontrol altına almaya yardım eden topluluklar arasındaki “psikolojik faktöre” dikkat çekildi. Daha az yangın, denildiğine göre, “yıllar süren yangın artışı eğilimini kesintiye uğratarak ülkeyi yanmış alan bakımından tarihsel olarak daha düşük bir seviyeye geri götürüyor.”
2025’te ülke genelinde yangınlar azaldı ve ulusal ölçekte yanmış alan, 2018’den bu yana görülen en düşük seviyeye indi. Ancak Alencar’a göre, Orta Brezilya’nın uçsuz bucaksız Cerrado savanası benzer oranlarda “yanmaya devam etti.”
Süper El Nino neden daha fazla yangına yol açabilir?
Alencar, olası bir “süper El Nino”nun daha fazla orman yangını için risk faktörü olduğuna dikkat çekti.
Bu yıl mart ayında, ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer Dairesi (NOAA), bu yaz bir El Nino oluşma olasılığını yüzde 62 olarak tahmin etti. NOAA’nın İklim Tahmin Merkezi, “El Nino gelişirse, olası şiddeti hâlâ oldukça belirsiz. 2026 Ekim-Aralık döneminde ‘güçlü’ olma ihtimali ise üçte bir” açıklamasını yaptı.
Resmi bir terim olmasa da bu güçlü hava olayı “süper El Nino” olarak adlandırılıyor. Raporun koordinatörü Ane Alencar’a göre bu durum, Amazon’da “uzamış bir kurak mevsim ve daha yüksek orman yangını riski” anlamına gelebilir.
El Nino, batıdan esen ve pasat rüzgârlarını zayıflatan ya da tersine çeviren bir dizi tropikal rüzgâr patlamasıyla tetiklenebiliyor. Bu olduğunda, ısınmış yüzey suları yeniden Güney Amerika kıyılarına doğru yığılır ve yüzey sularının ısınması, daha soğuk derin suyun yukarıya doğru yükselmesini engeller.
El Nino, düzensiz aralıklarla ortaya çıkan ve genellikle yaklaşık bir yıl süren bir olgu; küresel sıcaklıkları yükseltme eğiliminde ve bu da sel gibi daha aşırı hava olaylarına yol açabiliyor.
Bunun nedeni, hava sıcaklığındaki her 1 derecelik artışta atmosferin yaklaşık yüzde 7 daha fazla nem tutabilmesi. Bu da daha şiddetli ve yoğun yağışlara yol açıyor. El Nino, tropik bölgelerdeki sıcak hava dalgalarını da şiddetlendirebiliyor. Bu yüzden El Nino yılları çoğu zaman kayıt altına alınan en sıcak yıllar arasında yer alıyor.
Devlet Başkanı Lula: 'Sıfır ormansızlaşma için mücadele edelim'
Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inacio Lula da Silva 2022’de iktidara geldiğinde, önünde çözmesi gereken uzun bir çevre gündemi vardı.
Selefi Jair Bolsonaro döneminde, Amazon’daki ormansızlaşma rekor seviyeye ulaştı. Yalnızca Bolsonaro yönetiminin ilk yılı olan 2019’da 9 bin 762 kilometrekarelik alan ormansızlaştırıldı; bu, bir önceki yıla göre yüzde 30 artış anlamına geliyor. Instituto Socioambiental’den Adriana Ramos o dönemde, “Jair Bolsonaro’nun Brezilya devlet başkanlığı dönemi, ülkemizin tarihinde sosyal ve çevresel korumalarda en büyük geri gidişe sahne oldu,” demişti.
“Sıfır ormansızlaşma için mücadele edelim,” diyen Lula, 2022’deki zafer konuşmasında bu uygulamaya 2030’a kadar son verme sözü verdi. Bu taahhüt o günden bu yana Lula’nın politikalarında önemli yer tuttu. COP27’de “Korunan bir Amazon olmadan dünya için iklim güvenliği olmaz” diyerek, Brezilya’nın “biyomlarımızın sıfır ormansızlaşma ve bozulma seviyesine ulaşması için ne gerekiyorsa yapacağını” vurguladı.
Verdiği sözler karşılığını vermiş gibi görünüyor: Görev süresinin ilk altı ayında Amazon’daki ormansızlaşma üçte bir oranında azaldı. Nisan 2023 itibarıyla, bir önceki yıla kıyasla yüzde 68 gerilemişti. 2026’nın ilk çeyreğine ait veriler, ormansızlaşmanın bu on yılın en düşük seviyesine indiğini gösteriyor.
Solcu lider, kısmen çevre davalarını sahiplenerek ekim seçimlerinde dördüncü, ardışık olmayan bir dönem daha kazanmayı hedefliyor. Ancak Amazon kıyısı açıklarında büyük bir açık deniz petrol arama projesine yeşil ışık yakma kararı, aktivistlerden sert eleştiriler aldı.
