Litvanya’nın yeni Başbakanı Mindaugas Sinkevicius, hükümetinin politika programını salı günü parlamentoya sundu. Programda savunma, sivil dayanıklılık ve Çin’e yönelik dış politikanın yeniden ayarlanması öne çıkarken, Rusya’ya karşı sert tutumun korunacağı belirtildi. Hükümet, NATO’nun doğu kanadında kötüleşen güvenlik ortamına yanıt vermeyi amaçlıyor.
Hem Rusya hem de Belarus ile sınırı bulunan, nüfusu 3 milyonun altında olan Baltık ülkesi son yıllarda insansız hava aracı ihlalleri, hava sahası ihlalleri, siber saldırılar ve sınır ötesi kaçakçılık dahil giderek artan sayıda hibrit tehditle karşı karşıya kaldı. Bu durum, Litvanya’yı savunma hazırlıklarını hızlandırmaya zorladı.
Yeni hükümetin politika programı da bu önceliği yansıtıyor.
Ulusal güvenliği güçlendirmek amacıyla savunma harcamalarının gayrisafi yurt içi hasılanın en az yüzde 5’i düzeyinde tutulması, hava savunması ve insansız hava araçlarına karşı koyma kabiliyetlerine yönelik yatırımların hızlandırılması, siber güvenliğin güçlendirilmesi ve ülkenin savunma sanayisinin genişletilmesi taahhüt edildi.
Sinkevicius, parlamentodaki konuşmasında gelecekteki çatışmalarda başarıyı yalnızca geleneksel askeri üstünlüğün değil, teknolojik uyum sağlama kapasitesinin belirleyeceğini savundu.
"Dünyadaki modern savaşlardan ders çıkarabilen ve yenilikleri askeri doktrinine en hızlı biçimde entegre eden ülkeler geleceğin çatışmalarını kazanacak," diyen Sinkevicius, insansız hava araçları, yapay zeka ve otonom sistemlerin savaş alanında giderek daha belirleyici hale geldiğini söyledi.
Programda ayrıca, bir Alman tugayına 2027’ye kadar ev sahipliği yapılmasına yönelik hazırlıkların tamamlanması ve Litvanya’nın ulusal tümeninin 2030’a kadar tam operasyonel kapasiteye ulaşmasının sağlanması taahhüt edildi.
Yeni hükümet, "gerçek" bir hazırlık düzeyine ulaşmak için Avrupa Birliği kaynaklarından yararlanmayı planlıyor. Vilnius yönetimi, AB’nin 2028-2034 uzun vadeli bütçesi kapsamında NATO’nun kuzeydoğu kanadının güvenliğinin güçlendirilmesi için ek finansman sağlanması yönünde girişimde bulunmaya hazırlanıyor.
Çin politikasında yeni sayfa
Dış politikadaki en belirgin değişim Çin konusunda yaşanıyor.
Hükümet programında Litvanya’nın, "Çin ile diplomatik ilişkilerini diğer Avrupa Birliği ülkelerinin sürdürdüğü düzeye normalleştireceği" belirtiliyor. Bu ifade, birkaç yıldır gergin seyreden ilişkilerin ardından daha pragmatik bir yaklaşım benimseneceğine işaret ediyor.
Bu tutum, Muhafazakarların iktidar koalisyonuna liderlik ettiği önceki dönemden belirgin biçimde ayrılıyor. Vilnius yönetimi 2021’de Tayvan’ın ülkede temsilcilik açmasına izin vermiş, bunun üzerine Çin diplomatik ilişkilerin seviyesini düşürmüş ve ekonomik kısıtlamalar uygulamıştı.
Muhafazakar milletvekili Zygimantas Pavilionis, programın sunumu sırasında Başbakan’a "Çin tehdidinin neden görülmediğini" ve "Çin’i neden bu kadar sevdiğini" sordu.
"Çin’e karşı ne sevgi ne de antipati hissediyorum," diyerek dış politikada iki önceliği bulunduğunu söyleyen Sinkevicius, "Birincisi güvenlik, ikincisi ise birincinin önüne geçmemek kaydıyla ekonomik iş birliği, yani ikili ilişkiler ve ticaretle bağlantılı konular," dedi.
Çin politikasındaki değişimin işaretleri geçen ay da görülmüştü. Litvanya Dışişleri Bakanlığı, "ülke içindeki siyasi ortamda yaşanan değişiklikleri" gerekçe göstererek Tayvan ile ekonomik iş birliği eylem planına ilişkin görüşmelerin askıya alındığını açıklamıştı. Litvanya kamu yayıncısı LRT de bu gelişmeyi duyurmuştu.
Litvanya, Avrupa Birliği düzeyinde ise Fransa, İtalya, İspanya ve Hollanda ile aynı çizgide yer alıyor. Bu ülkeler geçen haftaki Avrupa Konseyi toplantısında, Çin’in haksız ticaret uygulamalarına karşı gümrük vergileri ve diğer ticari savunma araçlarının daha kapsamlı kullanılmasını istemişti.
Rusya’ya yönelik tutum değişmiyor
Hükümet Çin’e yaklaşımını yeniden değerlendirirken, Rusya politikasında değişikliğe gitmiyor.
Programda Litvanya’nın, Rusya’nın uluslararası alandaki yalnızlığını sürdürmek için "aktif önlemler" alacağı ve yaptırımlar ile diğer araçlar yoluyla Moskova üzerindeki baskının korunması için müttefiklerle koordinasyona devam edeceği belirtiliyor.
Belgede, Rusya Ukrayna’ya karşı savaşını sürdürdüğü müddetçe normal ilişkilerin mümkün görülmediği ifade ediliyor. Hükümet ayrıca dondurulan Rus devlet varlıklarının Avrupa Birliği ve uluslararası hukuk doğrultusunda Ukrayna’nın yeniden inşasında kullanılmasını sağlamaya çalışacak.
Yeni hükümet, Litvanya’nın Ukrayna’ya sarsılmaz desteğini de yineliyor. Programda, "Avrupa’da istikrarlı ve adil barışın yeniden tesis edilmesinin tek yolunun" Ukrayna’nın zaferi ve ülkenin toprak bütünlüğünün yeniden sağlanması olduğu savunuluyor.
Ukrayna’nın yeniden inşasına ve uzun vadeli ekonomik toparlanmasına destek verilmesi de taahhüt ediliyor.
Belarus ise bir diğer önemli güvenlik tehdidi olarak tanımlanıyor. Demokratik bir Belarus uzun vadeli dış politika hedefi olarak gösterilirken, Minsk’in Rusya’nın savaşına destek vermeyi veya AB’ye karşı hibrit saldırılar düzenlemeyi sürdürmesi halinde baskının artırılacağı belirtiliyor.
Yaklaşan AB dönem başkanlığı
Litvanya, Ocak 2027’den itibaren Avrupa Birliği Konseyi dönem başkanlığını üstlenecek. Hükümet bu süreçte rekabet gücü, savunma ve güvenlik, demokrasinin korunması, gıda güvenliği ve Avrupa’nın küresel rolüne ilişkin tartışmalara yön vermeyi hedefliyor.
Vilnius yönetimi ayrıca AB’nin bir sonraki uzun vadeli bütçesine ilişkin müzakereleri, savunma harcamalarının artırılması, askeri altyapıya daha fazla yatırım yapılması ve Birliğin savunma sanayisine verilen desteğin güçlendirilmesi için kullanmayı planlıyor. Buna karşılık uyum fonları ile tarımsal ödemelerin korunması da hedefleniyor.
Programda Ukrayna ve Moldova’nın AB üyeliğine destek yinelenirken, Ortak Güvenlik ve Savunma Politikası’nın güçlendirilmesi çağrısında da bulunuluyor.
Hükümet programının yürürlüğe girebilmesi için parlamentonun onayı gerekiyor. Oylamanın 14 Temmuz’da yapılması planlanıyor.
