Yaz aylarının gelmesiyle dondurma ve soğuk içeceklerin tüketimi de artıyor. Ancak vücudumuz soğuk uyaranlara karşı bazı tepkiler ortaya koyar. Bunlardan biri de soğuk uyaranına karşı baş ağrısıdır. Bazen dondurmanın ilk birkaç kaşığından sonra alnın ortasında veya şakaklarda aniden başlayan keskin bir ağrı hissedilebilir. Halk arasında "beyin donması" olarak bilinen bu durum, tıbbi olarak soğuk uyaranına bağlı baş ağrısı olarak tanımlanır. Kısa sürmesine rağmen oldukça rahatsız edici olabilen bu ağrının nedeni ise düşündüğünüzden daha ilginçtir.
Beyin gerçekten donuyor mu?
Halk arasında 'Beyin Donması' olarak bilinse de beynin donması söz konusu değil. Ağrıya neden olan olay, ağız damağının arka kısmının çok soğuk bir yiyecek veya içecekle ani şekilde temas etmesiyle başlar. Soğuk temas, damaktaki sinir uçlarını uyarır. Özellikle yüz bölgesinin duyusunu taşıyan trigeminal sinir bu uyarıyı beyne iletir. Beyin ise bu sinyali bazen alın veya şakak bölgesinden geliyormuş gibi algılar. Bu nedenle ağrı, ağız yerine başın ön kısmında hissedilir.
Ağrı neden birden başlar?
Soğuk gıdalar damaktaki kan damarlarının hızla daralmasına neden olur. Ardından damarlar yeniden genişler. Bu ani damar değişikliği ve sinirlerin uyarılması kısa süreli ama şiddetli bir baş ağrısına yol açabilir. Beyin donması genellikle birkaç saniye içinde başlar ve çoğu zaman 20 ila 60 saniye arasında kendiliğinden geçer. Nadiren birkaç dakika sürebilir.
Kimlerde daha sık görülür?
Beyin donması herkeste görülebilir. Ancak bazı kişilerde daha sık ortaya çıkabilir. Ama bazı durumlar riski biraz daha artırır diyebiliriz. Özellikle dondurmayı çok hızlı yemek, buzlu içecekleri peş peşe tüketmek, çok sıcak bir ortamda aniden soğuk gıda tüketmek ve migren öyküsüne sahip olmak rahatsızlığı yaşama ihtimalinizi artırır. Araştırmalar, migren hastalarında beyin donmasının daha sık görülebildiğini göstermektedir. Bunun nedeni, migreni olan kişilerin sinir sistemi ve damar yapısının ağrı uyaranlarına karşı daha hassas olabilmesidir.
Beyin donması tehlikeli midir?
Çoğu durumda hayır. Beyin donması zararsız ve geçici bir durumdur. Beyinde kalıcı hasara neden olmaz, felç riskini artırmaz ve hafıza üzerinde olumsuz bir etkisi yoktur.
Ancak ağrı birkaç dakikadan uzun sürüyor, sık tekrarlıyor veya görme kaybı, konuşma bozukluğu, kol veya bacakta güçsüzlük gibi başka belirtilerle birlikte ortaya çıkıyorsa farklı bir sağlık sorununun araştırılması gerekir. Bu durumda bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
Beyin donması geçince ne yapılmalı?
Ağrı başladığında paniğe kapılmaya gerek yok. Basit birkaç yöntemle ağrının daha hızlı geçmesine yardımcı olabilirsiniz. Öncelikle
Soğuk yiyeceği yemeyi kısa süre durdurmak.
Dilinizi damağınıza bastırarak bölgenin ısınmasını sağlamak.
Ilık su içmek.
Burundan yavaş ve düzenli nefes almak.
Beyin donmasını önlemek mümkün mü?
Basit önlemlerle bu durumun görülme ihtimali azaltılabilir. Dondurmayı küçük lokmalar halinde yemek, ağızda birkaç saniye beklettikten sonra yutmak ve buzlu içecekleri bir anda büyük yudumlarla tüketmemek en etkili korunma yöntemleri arasında yer alır. Ayrıca çok sıcak bir ortamdan geldikten hemen sonra aşırı soğuk gıdaları hızla tüketmekten kaçınmak da faydalı olabilir. Aslında Dondurma yerken yaşanan beyin donması, aslında beynin değil ağız damağındaki sinirlerin ve kan damarlarının ani soğuk uyaranına verdiği geçici bir tepkidir. Her ne kadar kısa süreli ve can sıkıcı olsa da çoğu zaman ciddi bir sağlık sorununun belirtisi değildir.
Dondurmayı biraz daha yavaş yemek ve buzlu içecekleri kontrollü tüketmek, bu ani baş ağrısını büyük ölçüde önlemeye yardımcı olabilir. Eğer baş ağrıları uzun sürüyor, sık tekrarlıyor veya farklı nörolojik belirtilerle birlikte görülüyorsa, altta yatan başka nedenlerin değerlendirilmesi için bir hekime başvurulması önemlidir.
