İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) İklim Bilimi ve Meteoroloji Mühendisliği Bölüm Başkanı Prof. Dr. Hüseyin Toros, küresel ölçekte yağış ve sıcaklık dağılımında belirgin bölgesel karşıtlıkların oluşmasına neden olan El Niño’yu Aydınlık’a anlattı. Afrika kaynaklı sıcaklık dalgalarının doğrudan El Niño’ya bağlanmasını eleştiren Toros, ülkemizin hava durumunu ve iklimini doğrudan yöneten başka mekanizmalar olduğunu ancak El Niño’nun, küresel atmosfer zincirini etkilediği için Türkiye üzerinde dolaylı etkiler oluşturabildiğini söyledi.
EL NİÑO SADECE ŞİDDETİNİ BESLER
Toros, “El Niño’nun Türkiye üzerinde, Pasifik Havzası’ndaki bölgelere kıyasla doğrudan bir etkisi yok.” dedi ve şöyle sürdürdü: “Çünkü Türkiye, El Niño’nun merkezi olan Pasifik Okyanusu’na oldukça uzak, bir Akdeniz havzası ülkesi. Ülkemizin hava durumunu ve iklimini doğrudan yöneten mekanizmalar daha çok Kuzey Atlantik Salınımı (NAO), Arktik Salınım (AO) ve Sibirya Yüksek Basıncı gibi daha yakın coğrafi sistemler.
“Ancak El Niño, küresel atmosfer zincirini etkilediği için Türkiye üzerinde dolaylı etkiler oluşturabilir. Bununla birlikte Afrika sıcaklıklarını El Niño’ya bağlamak bilimsel olarak eksik bir değerlendirme. Afrika kaynaklı sıcak dalgaları, jet akıntılarının (nehir gibi akan güçlü üst atmosfer rüzgârları) salınımı ve Akdeniz üzerindeki lokal yüksek basıncın hareketli hava kütlelerini engellemesi veya yön değiştirmeye zorlamasıyla doğrudan ilişkili. El Niño sadece küresel bazal sıcaklığı artırdığı için bu dalgaların şiddetini dolaylı olarak besler.”
AKDENİZ’DE ASIL ETKEN İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ
Ülkemizi yakından ilgilendiren Akdeniz’in ısınmasının birincil ve asıl nedeni küresel iklim değişikliği. Toros, Akdeniz’in, iklim değişikliği raporlarında ‘İklim Değişikliği Sıcak Noktası’ olarak tanımlandığını belirtti ve ekledi:
“Akdeniz, yarı kapalı bir iç deniz olduğu için okyanuslara kıyasla dış etkilere karşı çok daha hassas. Akdeniz Havzası, küresel ortalamanın yaklaşık yüzde 20-50 üzerinde bir hızla ısınıyor. Atmosferdeki sera gazı birikimi, bölge üzerindeki yüksek basınç sistemlerini kalıcı hale getiriyor ve deniz yüzeyinin güneş radyasyonuna daha fazla maruz kalmasına yol açıyor.
“El Niño ile ilişkisi ise dolaylı. El Niño, küresel atmosferik sıcaklık tabanını yükselttiği için Akdeniz üzerindeki sıcak hava dalgalarının frekansını ve denizel sıcak dalgalarının şiddetini artırıcı bir hızlandırıcı görevi görüyor.”
EN SERT ETKİLENEN PASİFİK KIYILARI
El Niño neden dünyanın belli bölgelerini daha çok etkiliyor? Etkilenen bölgeler değişiyor mu? Prof. Dr. Toros, El Niño’nun, Pasifik Okyanusu’na özgü bir olay olduğunu vurguladı ve şöyle sürdürdü:
“Küresel ölçekte her bölge farklı meteorolojik şartlara sahip. El Niño ise Pasifik Okyanus’una özgü bir olay. Bu nedenle enerjinin atmosfere salındığı en yakın bölgeler olan Güneydoğu Asya, Avustralya, Güney ve Kuzey Amerika’nın pasifik kıyıları bu durumdan doğrudan ve en sert şekilde etkileniyor. Atmosferdeki bu devasa enerji değişimi, gezegenin etrafını saran jet akıntılarının rotasını değiştiriyor.
“Etkilenen bölgeler değişiyor mu? Temel etki alanları, örneğin Avustralya’da kuraklık, Peru’da sel, fiziksel yasalar gereği büyük oranda sabit. Ancak iklim değişikliği nedeniyle bu etkilerin sınırları ve şiddeti kayıyor. Jet akıntılarının dalgalı yapısı (Rossby dalgaları) değiştikçe, normalde El Niño’dan çok az etkilenen Avrupa veya Orta Doğu gibi uzak coğrafyalarda, teleconnection (uzak hava ve iklim olayları arasındaki fiziksel bağlantı) yoluyla tahmin edilmesi güç yerel aşırı hava olayları tetiklenebiliyor.”
