Avrupa Komisyonu, Instagram ve Facebook’un bağımlılık yapıcı tasarımı nedeniyle Meta’nın Dijital Hizmetler Yasası’nı (DSA) ihlal ettiğine dair ön değerlendirmede bulundu; bu da şirkete milyarlarca avro tutarında ceza yolunu açıyor.
Cuma günü açıklanan tespit, sonsuz kaydırma, otomatik oynatma, anlık bildirimler ve son derece kişiselleştirilmiş tavsiye algoritmaları gibi özelliklere odaklanıyor. Düzenleyiciler, bu araçların kullanıcıları "otomatik pilot moduna" geçirdiğini ve kompulsif kullanımı körüklediğini söylüyor.
"Avrupalıların fiziksel ve zihinsel sağlığının korunması, sosyal medya platformları için öncelik olmalıdır" diyen Komisyonun Teknolojik Egemenlik, Güvenlik ve Demokrasi’den Sorumlu İcra Başkan Yardımcısı Henna Virkkunen, bu sözlerini bir basın açıklamasında paylaştı.
Açıklama şöyle devam etti: "Dijital Hizmetler Yasası, platformları hizmetlerinin bağımlılık yapıcı tasarımı ve etkileri nedeniyle sorumlu tutmak için net bir çerçeve sunuyor. Yasalarımızı Avrupa’da hayata geçirmek konusunda son derece kararlıyız."
Mayıs 2024’te başlatılan Komisyon soruşturması, Meta’nın platformlarının kullanıcıların — özellikle çocuklar ve kırılgan konumdaki yetişkinlerin — fiziksel ve zihinsel iyilik hâline yönelik risklerini gerektiği gibi değerlendirmediğini ortaya koydu.
Soruşturma, şirketin ergenlerin gece saatlerinde Instagram ve Facebook’ta ne kadar zaman geçirdiğine ilişkin verileri ve Reels ile hikâyeler gibi formatların optimize edilmesinin aşırı ya da kompulsif kullanıma yol açabileceğine dair bulguları dikkate almadığını tespit etti.
Meta’nın mevcut koruma önlemlerinin de yetersiz olduğu sonucuna varıldı. Komisyon, genç kullanıcılar için varsayılan olarak etkinleştirilenler de dahil olmak üzere zaman yönetimi araçlarının kolayca görmezden gelinebildiğini ve kullanım süresini anlamlı ölçüde azaltmadığını belirtti.
Öte yandan, ebeveyn denetimlerinin yalnızca yeterli teknik bilgiye ve bu sistemleri kullanmaya yetecek zamana sahip ebeveynler için etkili olduğu saptandı; düzenleyiciler, bu varsayımın söz konusu araçların gerçek değerini zayıflattığını vurguladı.
Daha fazla tasarım değişikliği gerekiyor
Komisyon, Meta’dan her iki platformda da yapısal tasarım değişiklikleri yapmasını istedi. Bunlar arasında, otomatik oynatma ve sonsuz kaydırma gibi özelliklerin varsayılan olarak devre dışı bırakılması, etkili ekran süresi molalarının devreye alınması ve tavsiye sistemlerinin etkileşimi merkeze daha az alan bir yapıya kavuşturulması yer alıyor.
Ön bulgular nihai sonucu peşinen belirlemiyor. Meta, olası bir uyumsuzluk kararı verilmeden önce Komisyonun soruşturma dosyalarını inceleme ve yazılı olarak yanıt verme hakkına sahip.
Bulguların nihayetinde doğrulanması halinde, Meta dünya genelindeki yıllık cirosunun yüzde 6’sı ile sınırlandırılmış bir para cezasıyla karşı karşıya kalacak; bu oran, şirketin 2025’te 201 milyar doların hemen altında kalan gelirine göre 12 milyar doların (11 milyar avro) üzerine çıkabilir.
Bu adım, büyük platformlara karşı DSA kapsamında başlatılan bir dizi işlemin son halkası niteliğinde.
Yasa kapsamında verilen ilk iki ceza, Aralık ayında Elon Musk’ın X platformuna kesilen 120 milyon avroluk ağır ceza ile Mayıs ayında Çinli e-ticaret devi Temu’ya uygulanan, bunun da üzerinde 200 milyon avroluk para cezasıydı.
Soruşturma, ayrıca 13 yaş altına yönelik yaş doğrulama önlemlerine ilişkin ayrı bir Meta incelemesiyle paralel yürütülüyor; bu dosyada ön bulgular Nisan ayında kabul edilmişti.
