Kamu işçilerinin ücretleri ile memurların maaşları iki yılda bir imzalanan toplu sözleşmeler ile belirleniyor. Memurların toplu sözleşmesi, emekli memur aylıklarına da uygulanıyor. Buna göre, yaklaşık 5,3 milyon işçi ve memurun ücret – maaşı ile 2,4 milyon emekli memurun aylığı toplu sözleşme ile artırılıyor. Toplu sözleşme zammı altı aylık enflasyonun altında kalırsa aradaki fark ocak ve temmuz aylarında yapılan zamlara yansıtılıyor.
SORULARINIZ İÇİN: [email protected]
Enflasyon farkına ilişkin ayrıntılara girmeden önce bir hususa açıklık getirmek istiyorum. Burada amaç, toplu sözleşme ile kimin daha az veya daha fazla zam aldığı tartışması değildir. Çünkü toplu sözleşmelerde oransal zammın yanı sıra seyyanen zamlar, iş kollarına veya hizmet kollarına özgü ilave artışlar yapılabilmektedir. Örneğin 2023 yılında tüm memurlara yapılan 8.077 TL tutarındaki seyyanen zam her 6 ayda bir artarak devam ediyor. Temmuz ayında 25.153 TL’ye ulaştı. Ayrıca, çeşitli meslek grupları her toplu sözleşme döneminde farklı tutarlarda ilave haklar elde edebilmektedir.
Aynı durum işçiler için de geçerlidir. İşçilerin toplu sözleşmelerinde de oransal artışların yanı sıra seyyanen zamlar ve iş kollarına özgü ilave haklar sağlanabilmektedir.
Buradaki amaç, enflasyon farkını hesaplamada kullanılan iki yöntemin nasıl farklı sonuçlar yarattığını ortaya koymaktır.
ENFLASYON FARKI HESABINDA İKİ YÖNTEM
Enflasyon farkının hesabında işçilerde çıkarma işlemi, memurlarda ise bölme işlemi kullanılıyor.
Örneğin, toplu sözleşme zammının yüzde 5, 6 aylık enflasyonun da yüzde 7 olduğunu varsayarsak, enflasyon farkı hesabı şu şekilde yapılıyor:
İşçiler: 7 – 5 = %2
Memurlar: 1,07 / 1,05 = %1,90
TEMMUZ AYINDA ZAMLAR NASIL HESAPLANDI?
2026 yılı ocak ayında toplu sözleşme zammı memurlarda yüzde 11, kamu işçisinde yüzde 10 oldu. Ocak – Haziran dönemi enflasyonu ise yüzde 17,76 olarak gerçekleşti.
Toplu sözleşme zammı yılın ikinci yarısında memurlarda yüzde 7, kamu işçilerinde yüzde 6 olarak uygulandı.
Memurların maaş zammı hesabı:
İlk yarıda gerçekleşen yüzde 17,76 oranındaki enflasyon ilk yarıda yüzde 11 oranında yapılan toplu sözleşme zammına (1,1776 / 1,11) bölünerek yüzde 6,09’luk enflasyon farkı hesaplandı. Bu tutar ikinci yarıdaki yüzde 7’lik toplu sözleşme zammıyla (1,0609 X 1,07) çarpıldı. Böylece memur maaşlarına temmuz ayında yüzde 13,52 oranında zam yapıldı.
Kamu işçilerinin ücret zammı hesabı:
İlk yarıda gerçekleşen yüzde 17,76 oranındaki enflasyondan ilk yarıdaki yüzde 10’luk toplu sözleşme zammı çıkartılarak yüzde 7,76 enflasyon farkı hesaplandı. Bu tutar ikinci yarıdaki yüzde 6’lık toplu sözleşme zammıyla toplandı. Böylece kamu işçilerinin ücretlerine temmuz ayında yüzde 13,76 oranında zam yapıldı.
ÖTEKİ YÖNTEMLE HESAPLANSAYDI ZAMLAR NE OLACAKTI?
Memurların maaş zammı kamu işçilerinin yöntemiyle hesaplansaydı enflasyon farkı (17,76 - 11) yüzde 6,76 çıkacaktı. Bu fark ikinci yarıdaki yüzde 7’lik toplu sözleşme zam oranıyla (6,76 + 7) toplanacaktı. Böylece memurların maaş zammı yüzde 13,76 olacaktı. Memurların maaş zammı 0,24 puan daha fazla çıkacaktı.
Kamu işçilerinin ücret zammı memurların yöntemiyle hesaplansaydı enflasyon farkı (1,1776 / 1,10) yüzde 7,05 çıkacaktı. Bu fark ikinci yarıdaki yüzde 6’lık toplu sözleşme zam oranıyla (1,0705 X 1,06) çarpılacaktı. Bunun sonucunda zam oranı yüzde 13,47 olacaktı. Kamu işçilerinin zam oranı 0,29 puan daha az olacaktı.
İKİ YÖNTEM ARASINDA SON ÜÇ YILLIK DÖNEMDE YÜZDE 5’TEN FAZLA FARK ORTAYA ÇIKIYOR
Enflasyon farkını hesaplamada iki farklı formül kullanılmasının son üç yıldaki gerçekleşmelere göre nasıl bir sonuç verdiğine baktığımızda, toplam yüzde 5’i aşkın fark oluştuğu görülüyor.
Örneğin kamu işçilerinin enflasyon farkı memurların yöntemiyle hesaplansaydı 2023 yılı ikinci yarıda yüzde 27,57 yerine yüzde 25,06, 2024 yılı ilk yarısında ise yüzde 14,73 yerine yüzde 13,39 olacaktı. Üç yıllık dönemde kamu işçisinin memurların yöntemiyle hesaplanan enflasyon farkı, uygulanan enflasyon farkından yüzde 5,14 daha az olacaktı.
Memurların enflasyon farkına baktığımızda ise tersine bir fark ortaya çıkıyor. Memurların enflasyon farkı 2023 yılı ikinci yarıda yüzde 27,38, 2025’in ilk yarısında yüzde 10,7 olarak uygulandı. İşçilerin yöntemiyle hesaplansaydı enflasyon farkı 2023’ün ikinci yarısında yüzde 29,57, 2025’in ilk yarısında ise yüzde 10,67 olacaktı. Üç yıllık dönemde memurların kamu işçilerinin yöntemiyle hesaplanan enflasyon farkı, uygulanan enflasyon farkından yüzde 5,71 oranında daha yüksek çıkacaktı.
İKİ FORMÜLÜN AYNI SONUCU VERDİĞİ DURUMLAR DA VAR
İki formülün aynı sonucu verdiği durumlar yok mu? Var. Toplu sözleşme zammının birbirini izleyen 6 aylık dönemlerde aynı olduğu durumlarda iki formül aynı sonucu veriyor. Örneğin, toplu sözleşme zammı 2026 yılında yüzde 6 + 6 olsaydı, yüzde 17,76 oranındaki enflasyona göre memurların formülüyle enflasyon farkı (1,1776 / 1,06) yüzde 11,09 çıkacaktı. Bu oran yüzde 6’lık ikinci yarı toplu sözleşme zammıyla (1,1109 X 1,06) çarpıldığında temmuz ayı maaş zammı yüzde 17,76 olacaktı.
İşçilerin formülüyle de enflasyon farkı (17,76 – 6) 11,76 çıkacak ve bu sayı 6 ile toplanınca temmuz zammı yine yüzde 17,76 olacaktı.
Toplu sözleşme zammı birbirini izleyen dönemlerde farklı ise iki yöntem arasındaki enflasyon farkı değişiyor.
