Bu yılın başlarında Mono Technologies, amiral gemisi ürünü olan 600 dolarlık router geliştirme kitinden yaklaşık 1.000 adet üretip sevk etti. Şirketin 2024 yılında kurucu ortaklarından Tomaž Zaman tarafından hayata geçirilen girişim, internet bağlantılarını hızlandırmak isteyen ağ meraklıları arasında kısa sürede ilgi gördü.
Ancak ardından gelen bellek krizi, gezegendeki neredeyse tüm elektronik cihazların üretim maliyetini artırdı. Şimdi Zaman, özellikle de bir sonraki üretim partisi için 100'er dolar ön ödeme yapan 1.300 potansiyel müşteri karşısında nasıl bir yol izleyeceğini bilemiyor.
Mono'nun Micron'dan satın aldığı 8 GB DRAM'in maliyeti, ürün geliştirme sürecinde 35 dolar seviyesindeyken bugün 300 dolara yükseldi. Üç kişilik şirketin yöneticisi Zaman, ikinci üretim partisini gerçekleştirip fiyatı en az üçte bir artırıp artırmayacağına ya da yüzde 75 daha az belleğe sahip yeni bir model geliştirip geliştirmeyeceğine henüz karar vermediğini söyledi.
"Bizim sınıfımızdaki bir router için bile 900 ya da 1.000 dolarlık fiyat etiketi artık kötü bir fiyat/performans sunuyor" diyen Zaman, CNBC'ye verdiği röportajda, "Ama bunu yapmak zorundayız ya da ürünü en temel özelliklere kadar sadeleştireceğiz" ifadelerini kullandı.
Bellek krizinin etkileri daha sert ve geniş çapta hissedilmeye başladı
Zaman'ın yaşadığı sıkıntı, iPad ve Xbox gibi ikonik ürünlerden henüz test aşamasını yeni geçmiş niş cihazlara kadar tüketici elektroniği sektörünün genelinde yaygınlaşmaya başladı. Yapay zeka patlamasının etkisiyle oluşan küresel tedarik sıkışıklığı nedeniyle maliyetler hızla yükseliyor. Nvidia gibi çip üreticileri, işlemcileri ve gelişmiş sistemleri için giderek daha fazla bellek kullanırken, bu durum bellek arzı üzerinde büyük baskı oluşturuyor.
Ancak bu süreçte Apple ve Microsoft gibi dev teknoloji şirketleri güçlü nakit rezervleri, tedarik zincirindeki pazarlık güçleri ve milyonlarca hatta milyarlarca müşterisi sayesinde daha avantajlı konumda bulunuyor. Buna karşılık çok daha geniş bir şirket kitlesi ciddi risklerle karşı karşıya. Tüketici elektroniği alanındaki üreticilerin büyük bölümünün kâr marjı oldukça düşük olduğu için, enflasyon baskılarının sürdüğü bir ortamda fiyat artırma konusunda da rahat hareket edemiyorlar.
Aksiyon kamerası üreticisi GoPro, ilk çeyreğin sonunda bellek maliyetlerinin yüzde 80 ila yüzde 115 arasında artmasının ardından bu ay faaliyetlerini sürdürememe riskiyle karşı karşıya olduğunu açıkladı. Hoparlör üreticisi Sonos'un hisseleri ise bellek fiyatlarının marjlar üzerindeki baskısı nedeniyle bu yıl yüzde 23 geriledi.
IDC analisti Nabila Popal, özellikle küçük Android telefon üreticileri ya da 100 doların altında cihaz üreten yerel markalar için mevcut tabloyu "tam anlamıyla varoluşsal bir kriz" olarak nitelendirdi.
Popal, "Belleğe ulaşamayacaklar çünkü bellek üreticileri sadece büyük oyuncuların taleplerine yanıt veriyor" dedi.
Micron için kriz fırsata dönüştü
Hikâyenin diğer yüzü ise bu hafta net şekilde görüldü.
Micron, çarşamba günü açıkladığı bilançosunda son çeyrek gelirinin geçen yılın aynı dönemine göre dört kattan fazla arttığını, brüt kâr marjının ise yüzde 39'dan yaklaşık yüzde 85'e yükseldiğini duyurdu. Şirket hisseleri sonuçların ardından yüzde 16 değer kazanırken, son bir yıldaki yükselişi yaklaşık yüzde 800'e ulaştı. Micron böylece SK Hynix ve Samsung ile birlikte yapay zeka rallisinin en büyük kazananlarından biri oldu.
Şirket, üçüncü mali çeyrekte dinamik RAM'in ortalama satış fiyatının geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 260'ın üzerinde arttığını açıkladı. Micron Ticari İşler Direktörü Sumit Sadana ise tüketici odaklı akıllı telefon ve bilgisayar üreticileriyle uzun vadeli tedarik anlaşmaları yaptıklarını söyledi.
Sadana, "İşimizi, tedariki ve sınırlı hacimleri müşteriler, sektörler, pazarlar ve coğrafyalar arasında nasıl dağıtacağımız konusunda çok fazla zaman harcıyoruz. Yaklaşımımızın dikkatli, sorumlu ve adil olmasına özen gösteriyoruz" ifadelerini kullandı.
Micron'un bilançosundan bir gün sonra Apple, çok sayıda iPad ve Mac modelinde fiyat artışına gitti. Şirket açıklamasında, "Bileşen maliyetlerinde bu kadar büyük ve bu kadar hızlı bir artışı daha önce hiç görmedik" ifadelerine yer verdi.
Apple CEO'su Tim Cook da geçen hafta Wall Street Journal'a verdiği röportajda fiyat artışlarının geleceğini söylemiş ve bellek krizini "yüzyılda bir görülen sel felaketi" olarak tanımlamıştı.
Apple'ın açıklamasından saatler sonra Microsoft da Xbox Series S'in fiyatını yaklaşık 500 dolara çıkaracak şekilde 100 dolarlık zam yaptığını duyurdu. Şirket, blog paylaşımında oyun konsollarının genellikle üretim maliyetinin altında satıldığını hatırlattı.
Microsoft açıklamasında, "Konsollarda kullanılan depolama ve bellek maliyetleri 2,5 katın üzerinde arttı ve 2027 sonbaharına kadar bunun bir kez daha ikiye katlanmasını bekliyoruz. Tüketici elektroniği sektörünün tamamı mevcut bileşen krizinden etkileniyor ancak etkiler özellikle oyun konsollarında çok daha ağır hissediliyor" denildi.
Wall Street tarafında da endişeler bulunuyor. Hem Apple hem de Microsoft hisseleri bu hafta gerilerken, yıl genelinde geniş piyasa endekslerinin gerisinde performans gösterdi. Ancak bileşen tedarikçileriyle güçlü ilişkileri bulunmayan ve sürekli değişen maliyetlerle mücadele eden şirketlerde endişe seviyesi çok daha yüksek.
Telekomünikasyondan tıbbi cihaz üreticilerine, perakendecilerden birçok farklı sektöre kadar şirketlerin fiyat artışlarından kaygı duyduğu, sektör temsilcilerinin bu ayın başında ABD Ticaret Bakanlığı'na gönderdiği mektupta da yer aldı.
GoPro, yatırımcılara yaptığı uyarıda, nisan ayında bellek tedarikçilerinden ürünlerinde kullanılan belleklerin üretiminin azaltılacağı yönünde bildirim aldığını ve bunun beklenen satış hacimlerini düşürdüğünü açıkladı.
Savunma sanayii yüklenicileri için haberleşme ekipmanları üreten W5 Technologies'in kurucu ortaklarından Elaine Ferguson da şirketinin kullandığı RAM maliyetleri ve uzayan teslim süreleriyle mücadele ediyor.
Şirket bu yılın başında, mayıs ayında teslim edilmesi planlanan bir uydu haberleşme simülatöründe kullanılmak üzere büyük bir üreticiden sunucu siparişi verdi. Ferguson, sipariş sırasında sunucunun fiyatının 8.839 dolar olduğunu, bunun 2020'deki 5.373 dolarlık seviyeye göre ciddi bir artış anlamına geldiğini söyledi.
Ancak o siparişten bu yana fiyat neredeyse iki katına çıktı.
"Yeni bir satış için bir tane daha sipariş verdik" diyen Ferguson, "Şimdi fiyatı 15 bin doların hemen altında. Teslim süresi ise tamamen belirsiz. Ne zaman gelirse kendimizi şanslı sayacağız" ifadelerini kullandı.
Mayıs ayında teslim edilmesi beklenen sunucunun artık ancak ağustos ayında gelebileceğini belirten Ferguson, bu süreçte savunma sanayii müşterisine test aşamasındaki ikinci el bir sunucuyu geçici olarak kullanmayı ve kurulum için ekibini uçakla gönderme maliyetini üstlenmeyi teklif ettiklerini söyledi.
Mono Technologies cephesinde ise Zaman, şirketin yeni modeli üzerinde geliştirme ve sertifikasyon çalışmalarını sürdürdüğünü ancak ürünün ne zaman piyasaya çıkacağını henüz bilmediğini ifade etti. Aynı zamanda yatırım arayışını sürdüren Zaman, daha büyük ölçekli yeni bir üretim serisini finanse edecek yatırımcılar bulmayı hedefliyor.
